1 Mayıs"a dair dolaylı düşünceler

Kapitalizm geldiği aşamada hayatı sadece düzleştirmiyor; aynı zamanda hızla sığlaştırıyor. Ayrıntılarına girecek değiliz; ama bu durumun tüketim kapitalizminin geldiği aşamayla da son derecede tutarlı olduğunu kaydedelim. Esas olan bu süreçte ortaya çıkan bazı tuhaflıklar. Bir kere süreç can acıtıcı kaba zımparalamalarla yaşanmıyor. Hayatı sarmalayan ve her biri eski zaman kuşaklarının fedakârane çabalarının ürünü olan tabakalar ya da katmanlar, çözücü kültürel kimyalarla aşındırılıp yok ediliyor. Bu çözücü kimya yok ettiği süreçleri aynı zamanda da incelten en etkilere sahip. Kısacası , sözü edilen bu kültürel kimya yok edeceği alanı estetize ederek, ya da güzellemesini çıkararak işliyor. Bu süreçte iki husus birbirine karışıyor: inceltme ve çözme: O kadar ki, artık neyin incelmenin neyin çözmenin konusunu olduğunu ayrımsayabilecek durumda değiliz.

"Light" ya da dönüşümlü olarak "soft" kavramları kadar, günümüz dünyasını açıklama kapasitesine sahip başka bir kavram olduğunu sanmıyorum. Gerçekten de günümüz uygarlığı bir "light" ya da "soft" biçim ve biçemler ağı. Bu kültürel ağa takılmayan neredeyse hiçbir insanlık durumu yok. Sigaralarımızı, "Cola"larımızı "light" tüketiyoruz. Yaşadığımız evlerin tarihsel ağırlıkları, yaygın bir üst orta sınıf zevki olarak, işlevselin zarâfet kazandığı minimalist soft formlarda temize çekiliyor ve çözülüyor. Bu "mekânsal tabula rasa" da light, yani bu kez ikinci anlamıyla "ışık", beyaz bir fonda her şeyi daha fazla aydınlatıyor. Burada aydınlık ve hafiflik birleşiyor. Minimalist mekân aklı; beyaz, aydınlık ve hafiflik arasında inanılmaz bir çekim alanı yaratıyor. Bu mekânlarda, organik tarımla beslenen; özel ve imtiyazlı gustolar oluşturan; hatta betonarme yapılarda floralar geliştiren, sağlıklı bireyler yaşıyor. Kendi beden teknolojisini "fitness" üzerinde kuran, sağlıklı dişleriyle elmayı dişleyen ve onun çıkardığı sesi bir sağlık alâmeti olarak huşû içinde dinleyen ve dinleten bireyler bunlar. Aydınlık, beyazlık ve hafifliğin dansettiği bu "light minimalist" mekân anlayışı, bedenleri hafifleştiren ve uçuculaştıran plastik bir ruhsallık deneyimi sunuyor. Ruhlar sanki bedenlerin ağırlığından kurtuluyor ve gökselleşip uçuculaşıyor. (Bu mizansene Yoga eşlik ederse daha iyi olur). Bu uçuculaşmayı,elbet ki bir derinlik değil; amaçları sorunlu, post modern göçebelik ya da daha bildik karşılığıyla turistik mâceralar bekliyor.

Bilimler, felsefe, sanat ve dinler de alabildiğine light kıvamlar kazanmış durumda. Light bilimler, light felsefeler, light sanatlar ve light inançlar kurgulanıyor. Siyâset de artık daha light bir siyâset. Teknolojik marifet bir ürünü en light formda üretebilmek. Teknolojik incelmişlik, üretilen ürünün hacminin inceltilmesi anlamına geliyor. Zaten AR-GE rekabetleri de hiç değilse bir cephesiyle ürünün iç donanımı kadar morfolojisi, yani ne kadar incelebildiği konusunda yaşanıyor. Bütün bunların ürünlere tahvili ve pazarlanması da başdöndürücü hızda ve ölçekte yaşanıyor.

Artık "ağırlık" her anlamıyla en büyük çağdaş günâhtır. Obez bedenler günahkâr bedenlerdir. Yağlı , şekerli besinler post modern hara-kiri âletleridir. Ağır yazılar yazmak, ağır sözler sarfetmek, ağır hikâyeler anlatmak, derin bağlar kurmak ise entelektüel ağırlıklardır ve tavsiye edilmez. Çünkü bu ağırlıkların altına girmek çok can sıkıcıdır. Dokunmalar, dokundurmalar, tadımlıklar, imalar, özetlemeler yeterlidir. Dil ve düşünce bir ağırlık olmamalıdır. Kavrayış ya da anlama değil haberdâr olma yeterlidir. Betimleme çözümlemeyi; heyecan (sansasyon) ise her ikisini birden bitirir.

Light ya da soft dünyayı günlük hayat içinde yegân yegân, bir kompartmandan diğerine savrularak yaşamak elbette ki mümkün. Ama kapitalizm nihayetinde organize işlerdir. Hayâtın en savruk taraflarını da organize etmesini bilir. Bütün bu bireysel savrulmaları kolektif bir savrulma haline getirmeyi biraz geç oldu ama artık çok iyi biliyor. M.Bahtin''in sözünü ettiği "karnavalesk" de bu organizasyonel yeteneğin açığa çıktığı bir örüntü. Kapitalizm, eğer bu dünyada hâlâ sert, derin ve köklü bir şeyler, ya da onların kırıntısı kaldıysa ve hatta kendisi için potansiyel bir tehdit olsa bile, bunları toplu bir ayine dönüştürüp "soft" ve "light" kılmayı iyi biliyor. Ne denir; Aşk olsun…