TR
EN
AR
FR
RU
UR
Hâricîler ve dâhilîler
Gâliba temel soru şu: Vakt-i zamânında Thomas Hobbes’un dediği gibi
insan insanın kurdu
mu; değilse, bizim, artık sayıları çok azalmış olan hakimlerimizin arasında sıkça dile getirildiği üzere uzvu
mudur? Bu soru, sanki, herkesin birbirinin cemâziyelevvelini bildiği, âşinâ olduğu kapalı topluluklarda sorulmaz. Sorunun, daha çok ne idüğü belirsiz olan hâricîler
için sorulması beklenir. Bunun sosyal düşünce müktesebâtındaki karşılığı “yabancı”dır. İlişkilerimizi ve muamelelerimizi, en azından bir istikâmet kazandırması itibarıyla bu kavrayışlardan hangisini benimsediğimiz tâyin edecektir. Eğer insan insanın kurdudur
diyorsak, rastladığımız her yabancı bizim için potansiyel bir tehlike olarak görülecektir. Eğer ikinci kavrayışı esas alırsak, hâricîler hüsn-ü kabûl görecek, potansiyel bir dost muamelesine muhatap olacaklardır. Elbette hikâyenin düz bir açılımı yok. Yukarıda işâret edilenler sâdece bir tesbittir. Her tespit gibi sapmaları olacaktır. Bir defâ,
dâhilî-hâricî
ayırımının o kadar da kesin, siyah-beyaz kabilinden olmadığını dikkate almak gerekir. Dâhilî olanlar arasında da hârîcîlik
hayli yaygın bir durumdur. Hattâ, şahsî kanaâtim, baskın olan durumun biraz da bu olduğu yolundadır. Topluluk için bir barışı devâm ettirmek, zamana mukâvim, müzmin bir düşman bulmakla
alâkalıdır. Ortak bir hâricî tehlikenin varlığı, topluluk içi muhtemel kardeş kavgalarının tehir edilmesine ve sıkı bir dayanışmanın tesisine yol açar. Düşmansız kalmak, topluluk bağlarının devâm ettirilmesi adına tehlike çanlarını çaldıran bir durumdur. Bunun muhtemel neticelerinden birisi de, topluluk içi çatışmaların su yüzüne çıkması, hayli kanlı olabilecek bir hesaplaşma ve kopuşlardır. Bu defâ, topluluk mensupları birbirlerini hâricî olarak görmeye
başlayacaklardır. Kültürel târihlerin bir nev’i amipleşmeyle seyrettiği kolayca reddedilebilecek bir olgu değildir. Tuhaftır; kültür târihleri kendi içinde sürekli bölünen hücreler
misâli bir manzara çıkarıyor. Ortak bir düşmanın varlığı bu bölünmeleri en fazla erteliyor. Katlin târihini merkezde belirleyen, Kâbil-Hâbil üzerinden kardeş katlidir (fraternicide) dersek, çok aşırı bir şey söylemiş olmayız. Meseleyi dallandıran, budaklandıran, belki de katmerleyen ise
hâricî-dâhilî kavgasıyla, dâhilî-dâhilî-hâricî kavgalarının eş anlı yaşanmasıdır.
Bilhassa demografik yığılmaların yaşandığı, yâni hâricîlerin ertelemez ve ötelenemez olduğu modern dünyâ tam da bunu açığa çıkarır. Modernlik,
kaotik neticeleri olan bu harâretli alanları kontrol edebilmek için, insan ilişkilerini nesnel düzlemlere taşıyarak soğuttu.
Meselâ modern işbölümü bu soğutmanın adıdır. Maddî şartlar da buna son decede elverişliydi. Kapitalizm işleri kamusal ölçeklere taşıyordu. Evvelâ kamusal-özel hayat ayırımı
yapıldı. Özel, yâni, harâreti arttıran her türlü duygusal-kültürel bağlılıklar, özel alanlara, evlere hapsedildi. Kamusal alanlarda ise işi görenlerle iş arasındaki ilişki işin târifi ve kotarılma normlarına dayandırıldı. Yâni işler, işi görenlerin duygusal yatırımlarına kapatıldı. Modern bir Fordist sanayi yapılanmasında, akan bantlar yüzlerce çalışanı yan yana getiriyor, ama herkes işe o kadar odaklandığı için yanındakilerle en küçük bir temasta bulunmuyordu. Çalıştığı iş yerinde, iş arkadaşlarının pek çoğunun ismini bile bilmeden emekli olmak mümkündü. Elbette herşey iş hayâtının mesâisiyle sınırlı değildi. En basitinden, işe gelirken kullanılan vasıtalar, yemek yenilen lokantalar, apartman hayatları hâlâ sıcaklığını koruyordu. İş hayâtının dışında kalan bu sâhalarda da bir soğutma şarttı. Sıkı bir eğitim ve disiplin sürecinden geçirilen kitleler, bastırma ve sosyal kayıtsızlık
örüntüsüne alıştırıldı. Hiç kimse diğerine bakmayacak, ilgilenmeyecekti. Modern uygar insan olarak târif edilen ve idealleştirilen insan, Freud, Elias, Foucault gibilerin işâret ettiği üzere tam da bu ehlileştirmenin, kimilerine göre yabancılaşmanın nesnesiydi. Sanayi kapitalizmi 1950’lerden başlayarak azar azar, 1980’lerin sonlarından başlayarak ise hatırı sayılır yıkımlarla çöküşe geçti. Bu çöküşün enkâzından
derin bir lümpenleşme
çıktı. Sanayi toplumlarının soğuttuğu sâhalardan kültürel yangınlar çıktı. Postendüstriyel sosyolocyalar, postmodernleşme, yapıbozumculuk, yapısökümcülük olarak bilinen literatür kapsamında bunu kutsayanlar. Aslında bastırılmış olanın geri dönüşünü
yaşıyorduk. Kamusal alanların kültürelleşmesi
bunun göstergesiydi. Meselenin sosyolocyasını yapmak zahmetine katlanmayan iyimserler bunun özgürleşme olduğunu zannettiler ve hayra yordular. Lümpenleşme evvelâ, hiçbir norm tanımayan tüketimde
patladı. Bu lümpenleşmenin en esrik ve taşkın evresiydi. Kredi kapitalizminin imkânları bunu kolaylaştırdı. Ama herşey bununla sınırlı kalmadı. Lümpenleşmeler, her nev’i- dinî veyâ seküler - kültürel cemaatleşmeyle yoğunlaştı. Dindarlar burada büyük bir pay kaptıkları için sevindiler. Hâlbuki dine dönüş bu lümpenleşmenin içinde yaşanıyordu. Kamusal hayâtın kültürelleşmesi eski dâvâları yeniden alevlendirdi. Dâhilîlik-hâricîlik, dâhilîlik-dâhilî hâricîlik (dâhilî bedhahlık) refleksleri keskinleşti. Tüketimin morfolojik kodları bunu daha da biledi ve jilet kıvamına getirdi. Şu aralar, yaşanan ağır krizlerle berâber ortaya çıkan tüketim eksiklikleri esrikliği sona erdiriyor,
ayılıyoruz. Ama bu ayılma şuurlanma değil; tam tersine hınç yüklü… Son zamanlarda yaşanan ve kamuoyunu meşgûl eden hâdiseleri biraz da bu nazarla değerlendirin derim…
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.