Kırılgan ve alıngan dünyâlar

Hayat parçalanmışlıktır bir bakıma. En başta bireysel varlıklarımız böyledir. Yûnus bir şiirinde "Bir ben vardır benden içeri" diyerek bu olguyu ne kadar da çarpıcı anlatır. Evet, tikel varlıklar içlerinde birden fazla; çoğu kez de birbirinden anlamsız bir şekilde kopuk hayatları taşır.

Toplumsal düzeyde hayatın parçalanmışlığı daha da derinleşir. Kadim dünya mesâfelerin ve seyrekliklerin dünyâsıdır. Dolayısıyla parçalanmışlık en hafif düzeyde algılanır. Modern dünyada ise mesâfeler kapanıyor; seyrekliklerin yerini yoğunlaşmalar ve yığınlaşmalar alıyor. Bu da sâdece hayâtın parçalanmışlığını her zaman olduğundan daha dramatik bir şekilde hissettiriyor. İnsan tekleri yığınlaşmanın içinde daha da dağılıyor ve parçalanıyor.

Toplumsal tecrübeler ise bu dağılmışlığı gidermiyor; tam tersine akılcılaştırıyor ve kurumsal düzeyde örgütlüyor. Alabildiğine olağanlaştırılmış; hatta özendirilmiş bireysel-toplumsal ya da özel- kamusal hayatlar arasındaki ayırımlar; son tahlilde bunun göstergeleridir.

Parçalanmışlığı sorgulayan ve sorunlu kılan ahlâki düşüncedir. Özellikle sorumluluk ahlâkı, parçalanmışlığı, dağılmışlığı mesele eder. Ama en sonunda ondan da kurtulduk. Postmodern düşünce parça tesirli bir dünyadır. Elyevm hâkim olan özgürlük düşüncesi aşağı yukarı bağsızlık ve müdahalesizlik (non-interventionism) ile örtüşmektedir. Bu başlangıçta çok rahatlatıcı gözüküyor. Çünkü modernleşmenin iftihar ettiği "bütünleşme" başarısı, parçaların eşitsiz ve çoğu kez de gönülsüz bir biçimde biraraya getirilmesidir. Daha doğrusu yaşanan, iddia edildiği gibi bütünleşme(integration) değil eklemlenmedir(articulation). Eklemlenmeler, her zaman gönüllüğe dayanmadığı; üstelik eşitsiz olduğu için kendi kırılganlığını da berâberinde getirir. Zaman içinde ince çatlaklar çalışır; kırılma, kopuş riskleri başgösterir.

Elyevm yaşanan da bundan başkası değildir. Sorunlu olan ise bunun kendi meşruluğunu sorumluluk ahlâkından arındırarak elde etmesidir. Parçaların ontolojisi her parçanın kendisinden sorumlu olduğunu, diğer parçalara karşı bir sorumluluk taşımadığını imâ ediyor. Elbette ki söylem bu değil. Ama mantıkî izlek böyle.

Siyasal düzeyde parçalanmışlık acı; siyasal olmayan düzeylerde -en başta da tüketimde- tatlı deneyimler olarak yaşanıyor. Aslında aynı sürecin iki farklı görünümüdür bunlar. Küçüğün güzel olduğu minimalist dünyayı, yukarıda da işaret edildiği üzere müdahalesizlik tutkusu kadar hiçbir şey karakterize edemez. Bu tutkunun ne kadar kırılgan ve alıngan olduğunu anlatmaya gerek var mı? ....