Önümüzdeki çeyrek yüzyıla düşülen bir not

Bütün bir insanlığı tüketim cemaatleri biçiminde örgütlemenin ötesinde kapitalizmi bekleyen bir başka tarihsel durak yok. Sözü edilen eşiğin aşılması onun sonunu getirecek. Kehanetten sayılmasın, bu husustaki alâmetler, gören gözler için hayli kabarık. Sorun bu geçişin insanlığa ne gibi mâliyetler ödeteceği ile alâkalı. Çünkü sözü edilen ''geçiş'', Marx''ın ya da Fransız Kartezyenliğinin doğrusal zihin programlanmasıyla toplumsallaşmış diğer devrimcilerin öngördüğü gibi; doğum sancısı derecesinde kabul edilebilir geçici acılar yaşatacak; ama son kertede insanlığı selâmete erdirecek olan bir süreç değil. Marx''dan, hatta dönemdaşı olan Lenin''den çok farklı olarak Rosa Luxemburg''un düşündüğü gibi ''Barbarlık'' ihtimâlini güçlendiren bir süreç.

Gidecek başka bir yeri olmayan kapitalizmin, en son aşamasında güçlü örgütçülüğü ile sadece bir şeyi, ''akıldışılığı'' ve onun en yüksek aşaması olan kapsamlı bir ''savaşı'' örgütleyebilecektir. Bunu , onun tarihsel reflekslerinden çıkarıyoruz. Kapitalizmin bu barbarca örgütlemeyi yakışıklı, hatta ''mâsum'' tüketim toplumundan türeteceği de son derecede âşikâr. Önce üretim, daha sonra da tüketim toplumunun yapılandırıldığı sözüm ona ''kültürel'' dünyada, barbarlık bugün her zaman olduğundan daha kolay örgütlenebilir bir olasılıktır. Bu kolaylık, sağlam sandığımız tarihsel kazanımları bile bir anda çözebilecek, bozabilecek etkilere sahip. Bu da yeni bir şey değil. Unutmayalım; Nazizim ileri Weimar demokrasisinden türemiştir. Bunu biliyoruz. Ama bugün durum daha da karmaşık. (Akça pakça görünümlü Norveçli katili katliamdan bir gün önce sokakta görseydik, belki de yanağından makas almamak için kendimizi zor tutardık). Çünkü zaten tarihte ''artık olmaz'' dedirten ya da kırılgan olmayan bir şey yoktur. Tüketim ile eşlenen kapitalist kültürel dinamikler sadece bu kırılganlığı arttırıyor. Entelektüeller de burada kendi spekülasyonlarıyla buna azımsanmayacak bir lojistik hizmeti veriyorlar.

Öyle gözüküyor ki en azından önümüzdeki çeyrek yüzyıl kapitalizmin samanlığındaki yangını söndürmekle geçecek. Bu samanlık, altına kirli tarihlerin yuvalandığı ve merhûm A.Gunder Frank''ın deyişiyle, ''lümpen kapitalizmin'', karşılığı olmayan zenginliklerinden oluşmuş ve bir çırpıda tutuşuveren bir samanlık. Yangın başladı bile. Onu söndürmek adına en sert yüzüyle devlet geri çağrılıyor ve teknokratik acımasızlıklarla kumanda edilen politik ekonomiler yaygınlaşıyor. Bu, daha fazla işsizlik, daha fazla aşsızlık demektir. Sık sık vurgulandığı gibi, artık üretim periferiye yayılıyor. Bedavacılar- meselâ Avrupa''ya yapışmış ve artık (PIGS) olarak aşağılanan ülkeler elbette, 70'' ya da 80''li Dolce Vita dönemlerinin bedelini çok daha ağır ödeyecekler. Eğer savaş ihtimâli geriletilebilirse, Türkiye''nin de artık bir dereceye kadar yerini aldığı güçlü reel ekonomilere sahip olanlar ise bu sürecin baskılarını bir dereceye kadar aşabilecekler. Ama bunun insanî bedelinin herhangi bir şekilde kolay katlanılabilir olacağını düşünmüyorum.

Önümüzdeki çeyrek yüzyıllık zaman diliminde siyâsal kavgalar daha da ağırlaşacak. Bu çatışmalar ya da gerilimlerin ''uygarlık ''iddialı siyâsetin(polity) tarihsel kapasitesini de aşacak gözüküyor. Entelektüellerin yürüttüğü moral- siyâsal spekülâsyonların, bırakalım bu duruma çare olmayı; anlamlı bir karşılığının bile olduğundan şüphe duyuyorum. Artık çok egemen olduğu her halinden belli olan teknokratik bilmişliğe denk düşen ve yakışacak olan, reel politik geleneğin bugünkü versiyonu olan, merkezî siyâsetler üzerinden örgütlenen stratejik politik bilmişliktir. Entelektüeller elbette ki moral-siyâset bağında ısrar edeceklerdir. Ama bunun sadece spekülâtif bir değer taşıyacağı düşüncesindeyim. Son tahlilde teknokratlar zorunluluklar üzerinden, strateji- siyâset ilişkisi galebe çalacaktır.

Sorunlu olan önümüzdeki kritik çeyrek yüzyılı hangi donanımla karşılayacağımızdır. Buna bir reçete çıkaracak durumda değilim. Bildiğim , bu işin Karatani''nin inceltilmiş bir kavramla transkritik dediği; bir bakıma meta-politik ve meta-ekonomik düşünüş olarak anlaşılabilecek bir düşünüşle başarılabileceğidir.