Orta sınıf sarmalı

20. yüzyıl bir orta sınıf hegemonyasının tesis edildiği yüzyıldır. Sözkonusu hegemonya burjuva olmaklık ile orta sınıf olmaklık arasındaki farkı da serimlemektedir. Burjuva olmaklıklığın özgül ideolojik ve etik anlamlarının silindiği bir geçiştir bu. Orta sınıf kavramı, burjuva kavramına göre çok daha silik, ölçümlenebilir nesnel bir kavramdır. Zâten bu hâliyle bizâtihî burjuva dünyânın nesneleş(tiril)mesini anlatır. 19. yüzyılın burjuvaları, 20. yüzyılın orta sınıflarıdır. 20. yüzyılın hâkim kültürel özlemleri, orta sınıfların yatıştırıldığı vasatlardan türetilmiştir.

Sözkonusu yatışmanın, burjuvaların "entelektüel-ideolojik" dünyâlarının şu ya da bu derecede iğdiş edilmesi, püritanlıkta temsilini bulan "kültürel-teolojik" dünyâsının baskın hale getirilmesi suretiyle sağlanmış olduğunu düşünüyorum. Bu durum, burjuva dünyânın biraz da kendi kendisine ettiği bir fenâlığın eseridir. Burjuvaların entelektüel-ideolojik keskinlikleri insanlığa o kadar ağır bedelli mâceralar yaşattı ki, özellikle II.Genel Savaş"tan sonra, ağır bir bedbinlikle kendi kendisini sönümlendirmesini biraz da buna bağlamak doğru olur..

Burjuva dünyânın sönümlenmesinin mahsûlü olan evcilleştirilmiş orta sınıf ideolojisi, Keynesyen siyâsal ekonomide altın çağını yaşadı. Evcil orta sınıflar rasyonalleştirilmiş bürokratik-profesyonel bir ağın garantileriyle donatıldılar. Burjuva geçmişlerinin etkileriyle kitâbî ve sanatsal dünyâlarını devam ettirdiler. Ama bu devamlılık püritan bir perhizkarlıkla en iddiasız bir biçimde sağlandı. Pek çoğu 45"li kuşakların eseri olan cümle karşıt kültür hareketleri, sönük orta sınıf hayatlara karşı burjuva ruh üzerinden îtiraz yükseltmekle âlâkalıdır. Bu itirazlar elbette ki sonuç alamamış, Keynesyen siyâsal ekonomi tarafından massedilmiştir.

21. yüzyıl orta sınıf târihin kendi ontolojisinden, yani "kültürel-teolojik" geleneklerinden de kopmasını ifâde ediyor. Bu kopuş, orta sınıfların kendi nesneleşmesini en ileri düzeylere taşıyor. Ama daha önemlisi, dünyâ nüfuslarını külliyen nesneleştiren bir açılıma kavuşuyor. 21. yüzyılda orta sınıf, bütün insanlığın içine tıkıldığı bir târihsel-sınıfsal galeridir. 21. yüzyılda aşağısı kurtarmaz; herkes bir şekilde orta sınıf olmak zorundadır. Orta sınıftan olmak, maddi karşılığını bulmasa bile zihnen ve rûhen herkesi kolonize eden bir düşüncedir.

Orta sınıf artık teolojisini de değiştirdi. Perhizkâr, hâyır demeyi bilen, hesaplı, dikkâtli, özenli eski püritan kuşakları aramayalım. 21. yüzyıl orta sınıfları tüketim ile hesapsızca barıştı. Bu hesapsız barışıklığa paganlık dışında teoloji dayanmaz. Yeni orta sınıf teoloji, yerleşik teolojilerin bildik dilleri üzerinden konuşarak herkesi yanıltan, ama aslında neo-paganlıkta karar etmiş teolojilerdir. İnsanlık bu yeni teolojinin mürididir.

Yeni orta sınıf hayâtlar en azından yarı yarıya morfolojik bir gerçekliktir. Bize 21. yüzyılı ziyâdesiyle kültürel gösteren de maddî dünyâmızın gerçekliği ile onu örten morfolojik gerçekliğimiz arasındaki baloncuklaşmış insanlık durumlarımızdır. Dünyâda tedavülde olan yaklaşık 700 Trilyon Dolar; maddî olarak 70 Trilyon Dolarlık bir maddi üretimin 10 katıdır. Ağır borçlanmalarla alabildiğine köpüklenen, şirin reklâm kızının "on yüzbin milyon baloncuklu" bir dünyâdır bu.

21. yüzyılın krizlerini orta sınıf krizler olarak yaşamaya başladık. Bu krizlerin ne kadarının aşılacağını, nereden sonra aşılmaz krizlerlerle yüzleşeceğimizi kestirmek zor. Ama 1980-2000 arasında herkesi iman ettiren küreselleşme masalları ve orta sınıf fantazmalar artık inandırıcılığını kaybediyor. Merkez ülkeler köpükleri çekmeye niyetlendi. Finans baronlarıyla reel ekonominin baronları arasında bir savaşı yaşayacağız. İbrenin ikincisinden yana dönmesi, harcamaların kısıldığı, alımların zorlandığı, tasarruf oranlarının arttırılmak istendiği, yapısal dönüşümlere gebe bir yeni dünyâyı işâret ediyor. Bu dinamikler orta sınıfı ya dönüştürecek ya da tasfiye edecektir. Eğer dönüşüm olmazsa, harcamacı eğilimler direnirse bunun bastırılmasının neofaşizmler üzerinden olabileceğini unutmamak lâzımdır. Aman dikkât...