Yeni bir dünyânın eşiğinde...

28 Şubat öncesi bir Türk generali, Atlantik Paktı"nın tek seçenek olmadığını belirtmiş ve "Eğer gerekirse Türkiye, İran ve Rusya ile yakınlaşır ve Şanghay Beşlisi"ne girer" meâlinde bir konuşma yapmıştı. Pek çok yazar, Türkiye"de bunun bir kırılma noktası olduğunu; ilk defa Amerikan karşıtı bir çizgi izlemeye yeltenen ordunun, siyâseten kendi ipini kendisinin çektiğini ve vesâyet rejimin tasfiyesi için bir fırsat oluşturduğunu ifâde etti.

Bugün ise Türkiye Cumhûriyeti hükümeti en yetkili ağızlardan benzer bir doğrultuyu seslendirebiliyor. Bu dikkat çekici benzerliğin, farklı konjonktürlerde, farklı niyetlerle ortaya konmuş olduğunu görmeliyiz. İlk çıkışın, kendisine siyâseten; zamanlaması pek de doğru olmayan bir çıkış yolu aramakla ilişkili olduğunu düşünüyorum. Ahmedinejad yönetimi altındaki izole edilmiş bir İran"ın mevcut olduğu bir dünyâda bu ihtimâli ileri sürmek, bir bakıma kurulu dengelere meydan okumak anlamına gelirdi. Resmî açıklamaların ise, bir zorunluluk algılaması ve değerlendirmesi üzerinden geliştiğini söyleyebiliriz. Öte yandan İran"da ılımlıların işbaşına gelmesi, Batı - İran ilişkilerinde "co- existance pasifique" dönemine girilmesi, ikinci çıkışı diğerinden farklı görmemizi gerektiren diğer önemli bir gelişmedir.

Artık hayli netleşen bir tabloyla karşı karşıyayız: Merkez kapitalist ülkeler, başta Angloamerikan ittifak olmak üzere, Ortadoğu olarak tanımlanan bir coğrafyayı odaktan çıkarmak istiyor. Obama siyâsetleri, Ortadoğu"yu bir an evvel düzene sokup, bütün ağırlığını Pasifik"de yoğunlaştırmak niyetinde. Arka bahçede ABD ile Avrupa Birliği arasındaki ilişkileri de gözden geçiriyorlar. Mâhut Ticaret anlaşması bunun için kurumsallaştırmak isteniyor. Bu basit olarak ABD-Avrupa ilişkilerinin derinleşmesi değil, ABD"nin Pasifik açılımını Avrupa ile eşlendirmesi olarak değerlendirilmelidir. Yumuşamış İran-Batı ilişkileri, sözkonusu açılımın bir diğer ayağı.

Bütün bu gelişmeleri, 500 senelik Atlantik merkezli dünyânın alçalması, giderek sönümlenmesi ve bunun yerini, karmaşık hegemonik yapılarla, bağımlılıklarla yüklü, Pasifik merkezli yeni bir dünyânın almakta olduğu noktasında değerlendirebiliriz. Bunun coğrafî bileşenleri ise Afroasyatik temelde tecessüm etmekte. Hâsılı, Atlantik merkezli bir dünyânın güçlerini atağa kaldıran, onları Çin, Rusya, Güneydoğu Asya güçleri, Kore ve Japonya ile buluşturan ve hegemonik bir rekâbete sokan yeni bir dünyâ kuruluyor. Bugünkü Ortadoğu"da bütün yatırımlarını ve enerjisini kültürel çatışmalara hasretmiş siyâsetlerin geleceği olmadığını söyleyebilirim. Görünen o ki, gerek Suudlar ve diğer Körfez ülkeleri, gerekse İsrail bu haliyle devam edecek olurlarsa sistemin çeperlerine itilecekler. Mısır, Suriye ve görece olarak Irak bu yeni oluşumda çok zayıfladılar. İran çok zekice bir çıkış yaptı. Türkiye"yi ise çok çaba gerektiren çetin günler bekliyor. Türkiye"nin Afrika ve Asya açılımlarını Osmanlıcılık olarak görmek çok çocuksu bir değerlendirmedir. Yapılanların(çözüm süreci de buna dâhil) eksik, doğru, yanlış yeni dünyâda rol kazanmakla alâkalı olduğunu görmek gerekir. Şu aşamada İran ile birlikte yeni dünyânın açılımlarına en yatkın olan ülkenin Türkiye olduğunu düşünüyorum.

Bu konularda sol"un sorumsuzluğu ve basitçiliği anlatmakla bitmez. Halâ demode Avrupa merkezci ve Aydınlanmacı basitlemelerle düşünen sol, son zamanlarda optiğini iyice kaybetmiş ve alabildiğine dargörüşlü bir çizgide (parochialism)neopagan kültürel siyâsetler üretir hale gelmiştir. Oysa yapılması gereken bu kavramsal Dionysosçuluk değil; kendi içinde de zengin tartışmalar yürüten meselâ Sistemci Okul"un düşündürücü açılımlarını gündeme taşımak olmalıydı. Yakın zamanlarda, Yusuf Kaplan"ın, omurgasına katıldığım, ufuk açıcı yazıları dışında bu bakışı kamuoyu ile paylaşan yazıya rastlamadım. Bununla birlikte dostumun bu yazılarının kültüralist taraflarına îtirazlarım olacaktır. Zâten önemli olan, kültüralist bir eksene taşımadan bir dünyâ târihi okumasını yapabilmektir. Andre Gunder Frank"ın bu konudaki yazdıklarından küçük bir alıntıyla noktalayalım: "...ister İslâm, ister Japon ya da Çin kültürü olsun başka kültürmerkezci târihleri benimsememiz gerekmez. Hayır hiçbir kültüre odaklanmayan insan merkezli bir târihi amaçlayabiliriz ve amaçlamalıyız.. (İ)nsan merkezli târihi yazanlar kültürel benliklerimizin ideolojik olumlanmasının ötesinde, çeşitlilikle ve çeşitlilik aracılığıyla târihsel ve çağdaş bütünlüğümüzün bilincine varabilir, dahası varmak zorundadır"..