Akademik notlar

Amerikan başkenti deyince sizin aklınıza ne gelir bilemem, ama benim zihnimde her konuya meraklı kişilerin çalışma yürüttüğü dev akademik kuruluşlar imajı oluşuyor. Washington''da çok sayıda araştırma kuruluşunda yüzlerce uzman, binlerce farklı konuda sürekli araştırma yapıyorlar. Devlet dediğin baskı yapmaz, araştırma yapar veya yaptırır, insanları uzlaşma ile yönetir; o kuruluşlar da bu işe yarar işte.

Amerikan Türk Konseyi (ATC) bir araştırma kuruluşu değil; daha çok iki ülke arasındaki ilişkileri konuşturup tartıştıran bir forum. Her yıl belli zamanda toplanıyor ve uzmanlara kendi alanlarına giren konularda fikir soruyor. Bu forumu hazırlayan Amerikalılar, bu yılki toplantıda, pek bir şaşırdılar. Şaşırmalarının sebebi, belli görüşteki kişilerin hiçbir uzlaşmaya hazır olmayan tavrıydı. Hele bir silâh ithalâtçısının, yönettiği panelde, "Bizim gibi düşünmeyenler ülkemizi terk etsinler" demesine en ciddi itirazlar Amerikalılardan geldi.

Bir grup işadamı ABD''nin eski Ankara büyükelçisi Marc Grossman ile görüştüklerinde bu defa şaşırma sırası bizimkilerdeydi. Başörtülü milletvekili konusuna, "Meclis''e şortla girilir mi?" sorusuyla kendilerince açıklama getirdiğini sanan işadamları, "Soruyu yanlış soruyorsunuz" tepkisiyle karşılaştılar. ABD dışişlerinin üç numaralı adamı Grossman, "Soruyu ''Merve Kavakçı Amerika''da seçimi kazansaydı göreve başlar mıydı?'' diye sorsaydınız, benim cevabım ''Evet'' olurdu" dedi. Büyükelçi Grossman, "Bizim Meclis''e, isteyen başında takke giriyor; eğer Sikh dinine mensup birisi seçilirse elbette başında türbanıyla görevini yapar" demeyi de ihmal etmedi.

Öğrendiğime göre, bizim işadamlarını fena halde fanatik bulan Amerikalılar yanlış kişilerle iş tuttuklarını düşünmeye başlamışlar. Bir gözlemci, "İşadamı burjuva toleransı olan kültürlü insan anlamına gelir Batı geleneğinde; sizinkiler hoşgörüsüz olduğu gibi kültürleri de yok" dedi bana.

Aslında kültürlü ve ince zevkleri olanlar da var. Geçenlerde, ABD''de görevli bazı Türklerin de katıldığı bir toplantı yapılmış dışişleri bakanlığında. Toplantı gizli olmadığı, katılanlar da konuşanlar da bilindiği halde, sonradan bizim bazı gazeteler olayı çarpıtıp vermişler. O toplantıda bulunanlardan biri, "Yeri bile yanlış yazdı sizinkiler" dedi bana; dışişlerindeki toplantıyı "Army ve Navy Club''ta yapıldı" diye yazmış bir gazete. Bir dışişleri mensubu, ardından başlayan tartışmayı, "Düzeltmeyi düşündük önce, sonra, katılımcılardan biri, askeri bir tesiste yapıldığı görüntüsünün daha şık düştüğünü söyleyince vazgeçtik" diye aktardı.

Sabah yazarı Cengiz Çandar bir aydır Washington''da. Başkentin en itibarlı araştırma kuruluşu sayılan Woodrow Wilson International Center''da ''bilimadamı'' sıfatıyla araştırmalar yapıyor. Her dönemde çok az sayıda uluslararası şahsiyete, devlet adamı ve yazara bu sıfat veriliyor merkez tarafından. Şimdiki dışişleri bakanı Madeleine Albright, New York Times yazarı Thomas Friedman, Perulu yazar Mario Vargas Llosa geçmişte burada bulunmuşlar.

Wilson Merkezi''nin sâkin koridorlarında dolaşırken, insan, heyecana kapılmadan edemiyor. Her türden onbinlerce kitaba sahip kütüphanesi, uzman ve bilimadamlarına sağlanan araştırma imkânlarıyla, dünyaya nizamât verenlerin ciddiyetini hemen anlıyorsunuz. NATO''nun 50. kuruluş yıldönümü, temelleri bu merkezde atıldığı için, Cengiz Çandar''ın odasının da bulunduğu binanın hemen yanında yapılmış...

Benim görüştüğüm gün, Cengiz Çandar, ABD''nin eski Ankara büyükeçilerinden Morton Abromowitz ile kahvaltı etmişti. Abromowitz son zamanlarda Balkanlar ile yakından ilgili. Kosova konusunda hem araştırma yapıyor, hem de gelişmeleri yakından izliyor. Bir Türk gazeteciye, "Türkiye 20 bin göçmen kabul etti, ama bunları misafir etme parasını Amerika''dan istiyor" demiş... Bilgi doğru mu acaba?

Türkiye''nin pek çok değeri var, ama bunların uluslararası sahneye çıkması pek mümkün olmuyor. İtibarlı kuruluşların dâvetiyle bir süreliğine ABD''de bulunan az sayıda kişi tanıdım. Şimdi rahmetli olmuş gazeteci Mustafa Gürsel Harvard Üniversitesi''nin itibarlı Newman bursunu alıp Boston''da kalmıştı. Şimdi Amerika''nın Sesi radyosunda çalışan Hakkı Öcal da bir ara aynı bursu aldı. Şimdi de Cengiz. Hepsi o kadar.

Türkiye''ye gelmek isteyen Amerikalılar da, araştırmalara burs verecek Türk kuruluşu bulunmadığı için, yine Amerikan vakıflarına başvuruyorlar. 28 Şubat sürecinde çok etkili olmuş Washington Institute (WINEP) adlı kuruluşun Türkiye programı sorumlusu Alan Makowsky, önümüzdeki dönemde bir bursla Türkiye''ye gelecek; bursu veren Eisenhoover Vakfı. Türkiye''den her yıl bir kişiye aynı vakıf burs verir, ilk bursiyerinin Süleyman Demirel oluşuyla da övünür.

Cumhurbaşkanı Demirel, geçen hafta Washington''a geldiğinde, Makowsky''nin de yöneticisi olduğu WINEP''in küçük salonunda özel çağrılı kişilere bir konuşma yaptı. Orada yapılan konuşmanın içeriği, kimlerin katıldığı gibi ayrıntılar bir devlet sırrı gibi saklanıyor.

Cengiz Çandar''ın Wilson Merkezi''ndeki çalışmalarının sonucunu merakla bekliyorum.