Basın etiği

Böyle bir zamanda ne kadar saçma bir konu!" demeyin, çünkü içinden geçtiğimiz dönemin en hayati konusu bence bu. Basın ahlaklı olsa, basın mensupları itibarlarının hakkını verseler, aykırı davranışlar tepki görse, ülkeye dayatılan zoraki gündemler bu kadar kolay dikiş tutturamazdı...

Bir yabancı kuruluş, güney sahillerimizdeki bir tatil köyünde, ''gazetecilik etiği'' konulu bir seminer düzenledi. Bana gönderilen dâvete, "Kusura bakmayın ama, konunun önemiyle konuşmacı olarak çağırdığınız bazı kişilerin kimliği taban tabana zıt; Türk basınında etik kavramı ayaklar altındaysa, bir bölümü meslek kuruluşlarında köşeleri tutmuş o tipler yüzünden" anlamı taşıyan bir mesajla "Hayır" cevabını verdim...

ABD''de, bir yıla yakın bir süredir yayın hayatında olan nitelikli bir meslek dergisi var: "Brill''s Content"... Bu derginin özelliği, Amerikan medyasını mercek altına alıp yapılan yanlışları hiç çekinmeden sayfalarına taşıması... "Sayfalar" dediysem, aylık derginin bir sayısı yüz sayfanın üzerinde ve herbiri ülkenin tanınmış gazetecileri ve iletişimcilerinin değerlendirmeleriyle dolu. Derginin her sayısı bir yıllık iletişim eğitimine eşit dolgunlukta.

Brill''s Content, ilk sayılarının birinde, ''Monicagate'' olayının skandal boyutunu işlemişti. Derginin yayın yönetmeninin imzasını taşıyan o yazıya gönderilen bir itiraz mektubu ve ardından başlayan tartışma çok ilgimi çekti. Meğer, başsavcı Ken Starr''ı kıyasıya eleştiren yazar, Bill Clinton''un seçim kampanyasına para yardımında bulunmuş... İtirazcılar, "Demokrat Parti''ye ve başkan Clinton''a gönül bağını gizledi" diye eleştiriyorlardı yazarı. Çıkan tartışma sırasında, yazarların, işledikleri konularda yansızlıklarını zedeleyen görünmeyen bir irtibatları varsa, bunun bir biçimde okura belli edilmesi gerektiğine dair ''etik kuralı'' bir daha hatırlandı.

Bu konuyu aklıma getiren, dün, çok satan gazetelerden birinde çıkan bir yazı oldu. TRT''de yıllardan beri devam eden bir programın yayından kaldırılmasıyla ilgili bu yazı. Fazla seyircisi olmayan ve eş-dost kayırmacılığı yaptığı tespit edilen programa, TRT yönetimi, yapımcı ve sunucusunun siyasetçi olan babasından çekinildiği için, dokunamıyordu. Seçimlerde baba siyaset sahnesini terk edince, TRT yönetimi, programı yayından kaldırma gücünü kendinde buldu. Konuyu işleyen yazar dostumuz, TRT''nin bu kararını, espri dolu duygulu üslubuyla eleştiriyor...

Yazının bir yerinde, "Gencecik, pırıl pırıl çocukların hazırladıkları o güzel program" denildiğini okuyunca şöyle bir durakladım. Amerikalı gazetecilerin, ''medya etiği'' iddiasıyla ortaya çıkan derginin ilk sayısındaki yazıya itirazlarına açıklık getirecek bir irtibat söz konusu burada da... Çünkü, yayından kaldırıldığı için duyduğu üzüntüsünü gazete sütununa taşıdığı programın hazırlayıcıları arasında, o yazarın eşi de bulunuyor, ama "Gencecik, pırıl pırıl" sıfatıyla andığı kişiler arasında eşinin de bulunduğuna dair tek bir belirti yok o yazının hiçbir yerinde... Oysa, ''gazeteci etiği'', hakkında yazı yazdığımız konuda yansızlığımızı etkileyecek bir irtibat noktası bulunup bulunmadığını açıklamamızı gerektiriyor... (ÖSYM sınavıyla ilgili yazılarda, bu yıl oğlumun da sınava gireceğini özellikle belirtmemi hatırlayınız lütfen. T.K.)

Bir çok okurun, "Aman, ben de önemli bir şeyden bahsedecek sanmıştım" diye mırıldandığını duyar gibi oluyorum. Patronlarının trilyonluk işlerini siyasiler nezdinde tâkip ettiği kayıtlara geçen yayın yönetmenleri gerçeğine o ufak tefek kaymalar yüzünden geldik. Vaktiyle röportaj karşılığı para aldığı yolundaki duyumlar ayyuka çıkan, en son bir devlet başkanından rüşvet aldığı suçüstüsü yapılan bir ''gazeteci'', bu yüzden işini kaybettikten yıllar sonra, bir büyük gazetede birinci sayfaya, bu vurdumduymazlık yüzünden yeniden tırmanıverdi.

Oysa, ''etik'' kavramına gerçekten değer verilen ülkelerde, ''iş tâkipçisi yönetmen'' olgusuyla karşılaşılsa veya ''etiksiz'' olduğu anlaşılan birine yeniden itibar kazandırılmak istense, televizyon programının yayından kaldırılmasına, yazarın, biraz da eşinden dolayı üzüldüğü anlaşılsa, o gazetede isyan çıkardı. Bizde bu olayların hepsi bir gazetede oldu, ama kimseden itiraz sesi duyulmadı.

Basın itibar üzerine oturan bir meslek. Okur, "Acaba yalan mı, bu işin arkasında başka iş var mı?" diye düşünmeye başlarsa, ya da içinde yaşadığı bir olayın çarpıtılarak gazeteye yansıdığını görürse, yalan yazmayanları, çarpıtmayanları da kuşkuyla izlemeye başlar. ''Etik'' hassası kalemler, yaptıkları işin itibara dayandığının bilinciyle, yanlış yapanları dışlayıcı tavır almak zorundadırlar. Dışlamazlarsa, kendisi de yanlış örneklerle karıştırılır...

Türkiye''nin şu anda geldiği nokta bu yüzden vahim işte. Basında meslek ahlâkı üzerine seminer düzenlemek isteyen kuruluşlar, konuşmacı olarak çağıracakları kişileri duyarlı meslek adamları arasından seçmek zorundalar... Kimi çağdışı ideolojisine biraz daha hayat alanı açabilmek için McCartyciliği göze alabiliyor, kimi de meslek ahlâkına sığmayan işler yapanları sineye çekiyor... Bununla kalsa yine iyi, sonra da karşıma geçip ''basın etiği'' dersi verme hakkını kendinde görebiliyor... İyi de benim onlar arasında işim ne?

Benim felsefem belli: İtibardan fedakârlık yok.