Bindik bir alamete

Başörtüsü siyasi simgedir, Meclis''te yeri yok" diyenlere pazar günkü New York Times (NYT) gazetesini tavsiye ederim. Orada, NYT''ın Kudüs muhabiri Joel Greenberg''ün İsrail''deki seçim kampanyasına ilişkin bir haberi var. ''Siyasal simge'' neymiş, nasıl olurmuş hem okusunlar, hem de görsünler...

Habere eşlik eden yedi fotoğrafta değişik eğilimden İsrailliler görülüyor; adamlar (ve kadınlar) eğilimlerinin simgesini başlarında taşıyorlar. Erkeklerin takkesine bakarak hangi dini cemaate mensup olduğunu, hangi partiye oy vereceğini çıkarmak mümkün. Bir fotoğraf da Milliyetçi Din Partisi''ne mensup kadınların başlarını örtme biçimini gösteriyor. "Kabileler vatanı, yeniden" başlığında bir çeşit olumsuzlama sezilse bile, haber, İsrail''in ne kadar hoşgörülü bir ortamda seçime gittiğini çok iyi yansıtıyor...

Son yıllarda yakınlık kurulduğu için Türkiye''nin İsrail''e dikkatlerini çevirmesinde yarar var. Gün geçmiyor ki, bir askeri heyet (Kara Kuvvetleri Komutanı Org. Atilla Ateş şu sırada İsrail''de), bir işadamları grubu veya parlamenterler yollarını İsrail''e düşürmesinler... Seçime giden ülkede, insanların, siyasi kimliklerini başlarında taşımalarının, her imkândan yararlanarak dertlerini anlatmalarının bir mahzuru olmadığını bu vesileyle anlasalar bari.

İsrail bir göçmenler ülkesi; son zamanlarda en fazla sayıda göçmeni Rusya''dan aldığı biliniyor. Rusya''dan gelenlerin önemli bir miktarının ülkenin dili İbranice''yi bilmemeleri doğal. Ancak gelir gelmez seçmen statüsüne kavuşan Rusya göçmenlerine propaganda nasıl yapılacak? Haberde bu ayrıntı da var: Bir parti, televizyonda, söz ve yazısı sadece Rusça olan bir reklâm yayınlıyormuş; İbranice tek bir konuşma veya altyazı içermeyen bir reklâm...

Greenberg takkeye bakarak kişilerin siyasi eğilimlerini anlamanın rehberini veriyor: "Kabile toplumu görüntüsü, kafasında takke (kippa, yarmulke) olmaksızın dışarıya adım atmayan dindar Yahudilere bakılarak görülebilir. Bu tür insanlar için, takkenin büyüklüğü ve rengi, dini ve siyasi kimliğinin bir işaretidir. Siyah kadife takke, ultra-Ortodoks ve Arap Dünyası kökenli İsraillilerin oluşturduğu Shas partisi taraftarları tarafından giyilir. Örgü takke giyen dindar bir milliyetçidir ve genellikle Yahudi yerleşim merkezlerinden birinde oturmaktadır. Takke büyükse onu giyenin dindarlığı veya milliyetçiliği de daha güçlü demektir..."

Bunları uzun uzadıya sıralamamın sebebini herhalde anladınız: Merve Kavakçı''nın başörtüsüne ''siyasi simge'' iddiasıyla karşı çıkılmasının yersizliğine ışık tutmak için... Milletvekili Merve Kavakçı''nın başını neden örttüğü biliniyor; ancak diyelim ki, gerçekten bir ''siyasi simge'' işlevi görüyor başörtüsü, bu neden bu denli tartışma konusu olsun ki? Siyasiler simgeleri ön plana çıkartsalar bile, sonuçta oy verecek olanların durumu daha önemli.

Bizde, bazıları, "Din kutsal bir kurum, onu çağrıştıracak bir simge iyi eğitilmemiş insanlar üzerinde bambaşka etki yapar" diyebilir. Ancak bu konuda İsrail''in de bizden bir farkı yok; başka başka dilleri konuşan, her cemaatin rahatlıkla örgütlenebildiği, lâik eğitime karşı çıkan partilerin faaliyetine izin verilen, dindarların din platformunda siyaset yapabildiği bir ülke İsrail... Onun da iyi eğitilmemişleri var, ama kimse çıkıp da, ''siyasi simge'' olduğu için takkeyi, ya da dini giysileri yasaklamayı teklif etmiyor. Dindar milletvekilleri, Knesset''e (Meclis), isterlerse takkeleriyle, isterlerse kara cüppe ve lenger şapkayla giriyorlar...

"Kamu alanında dini simgelere yer yok" diyenlerin kulakları çınlasın.

Kamu alanına dini sokan bir başka ülke daha var. Hangisi olduğunu tahmin ediyorsunuz? Sizleri daha fazla merakta bırakmadan bildireyim: ABD... Dindarların dini duygularını her alana sokabildikleri bir ülkedir Amerika ve lâikliği anayasanın ilk maddesi yapmış bir ülke olduğu halde, kimse çıkıp da, "Lâiklik elden gidiyor" diye bağırmayı düşünmez.

New York Times''ın pazar günleri yayınlanan çok sayfalı nüshasında, evlenenler veya evlenecek olanlarla ilgili haberlerin yer aldığı bir bölüm de bulunuyor. Bu pazar günkü gazetenin o bölümünü sizler için taradım. Karşıma çıkan tablo insanı şaşırtacak kadar çarpıcı: Evlilik, tamamen dini bir konu olarak görülüyor Amerika''da. Bizde tâkibât konusu yapılan, belediyeye haber verilmeksizin icrâ edilmesi durumunda tarafların ve icrâ edenin başına belâ açan dini nikâh, ABD''de, günlük uygulama.

Soprano Ellen Polin ile diplomat Jeffrey Glassman''ın nikâhlarını Haham Sonnenschein kıymış mesela. Allyson Latman ile Richard Rosenberg''in nikâhları Roslyn''deki Yahudi Merkezi''nde Haham Fernster tarafından kıyılmış. Mary Chapyak ile Carl Pernicone Buchanan''daki Katolik Kilisesi''nde Rahip Duminico tarafından evlendirilmişler. Rachel Rosen ve Richard Blakeman New York''ta evlenmişler; Bn. Rosen Musevi, eşi Hıristiyan olduğu için, St. Regis''teki nikah törenini Haham Lippman ile Katolik rahip Nelson kıymış...

NYT''daki ''evlenenler'' bölümünü, "Kilise ve havra dışında, ya da rahip veya haham tarafından kıyılmayan bir nikâhla hayatlarını birleştirmiş çiftler de var mı?" diye dikkatle taradım; yüzlerce nikâh arasında bir tek ''lâik'' usulle kıyılana rastlamadım.

"Nikâhı hocalar kıysın, tören camide yapılsın" demiyorum; dediğim şu: Dünyanın gittiği istikametin çok uzağında seyrediyoruz, varacağımız sahil hiç kimseyi mutlu etmeyebilir.