Gemilerde tâlim var

Ben hiç akıllanmayacağım. Şu sırada kiminle otursam dert dinliyorum, kime "Ne var, ne yok?" diye sorsam ağlama duvarına dönüyorum. Buna rağmen, aynı soruyu sormaya, dert dinlemeye devam ediyorum. Neşeyle karşıladığım günümün karardığı çok oluyor. Ben hiç akıllanmayacağım gerçekten...

Ne bileyim, ülkemizin en tuzu kuru kişilerinin armatörler olduğunu düşünmüşümdür hep; fena halde yanıldığımı şu sıralarda anladım. Gemi taşımacılığı çok önemli bir uğraş alanı, bu alanda çalışanlar, ekmeğini denizden kazananlar önemli bir millî hizmet de görüyorlar; ama şimdilerde en dertli sektör de gemi taşımacılığı... Geçenlerde bazı armatörlerden ve Deniz Ticaret Odası başkanı Erol Tuncer''den dinlediğim sektörle ilgili şikâyetler, eğer ön alınmazsa, kısa süre sonra ciddi bir ''millî sorun'' ile karşı karşıya kalınacağının ipuçlarını verdi bana.

Dünyada her yıl yaklaşık 5 milyar ton yük deniz yoluyla taşınıyor. Bu amaçla oluşan büyük bir ticaret filosu var dünyada ve deniz ticareti 300 milyar dolarlık büyük bir sektör teşkil ediyor. Üç tarafı denizle çevrili olmasına rağmen, Türkiye, hem deniz ticaret filosu, hem de taşıma hacmi bakımından çok zayıf. Ancak, bu durum, son yıllarda daha da kötüleşmiş bulunuyor.

Dünya deniz ticareti 300 milyar dolar ya, bunun sadece 5,5 milyar doları bizim kasalara giriyor. Toplam 5 milyar ton yükün sadece 130 milyon tonunu bizim gemiler taşıyor. Toplamı 740 milyon DWT olan dünya deniz ticaret filosunun küçük bir bölümü bize ait; bir ara 12 milyon DWT idi Türk deniz filosunun hacmi, şimdilerde bu rakam 8 milyon DWT''ye geriledi. Bir çırpıda gücü üçte bir azalan başka bir temel sektör herhalde zor bulunur.

Bizde sektör gerilerken komşumuz Yunanistan ile Kıbrıs Rum kesiminin deniz ticaret filoları dünyaya hükmeder hale geldi. Dünyadaki 740 milyon DWT deniz ticaret filosu kapasitesinin üçte biri Yunanistan tarafından kontrol ediliyor bugün. Yunan bayrağı taşıyan gemiler 130 milyon DWT, Kıbrıs Rum bayraklı gemiler ise 50 milyon DWT kapasitesinde. Bir de sahipleri Rumlar olduğu halde başka ülke bayrağı taşıyan gemiler var ki, bunların da toplam kapasitesinin 50 milyon DWT''ye vardığı tahmin ediliyor.

Bir armatör, durumun vahametini, kendi başından geçen bir olayla anlattı: Kısa bir süre önce özkaynaklarını kullanarak 17 milyon dolara inşa ettirdiği, "Bakmaya kıyamazsın" diye tarif edilen dev bir gemiyi, sektördeki daralma yüzünden elinden çıkarması gerektiğinde, ancak 5 milyon dolar veren bir müşteri bulabilmiş... Erol Yücel, "Bizim armatörler atalarından kendilerine kalan gemileri, hatta evlerini ve varlıklarını kaybetmeye başladılar" şikâyetinde bulundu bana.

Boş bulunup, "Ya bu işten vazgeçin, ya da hiç değilse kriz sona erene kadar bekleyin" diyecek oldum muhataplarıma, ardından gelen açıklamayla baltayı taşa vurduğumu anladım. Gemicilik yapanların, diğer mesleklerin erbapları gibi, istediklerinde şalteri indirip evlerine gitme lüksleri yok. Bir fabrikatör, kriz döneminde, işçilerini geçici olarak çıkartabiliyor, fabrikasının kapısına kilit vurabiliyor; ama armatörler, açık denizde de kıyıda da gemisini seyre kapatamıyor.

Uluslararası kurallara göre, geminin sahibi, denizde can ve mal güvenliğini sağlayacak sayıda personel bulundurmak zorunda; yakıt bakımından da gemiyi seyre hazır durumda tutmakla yükümlü. Gemi seyre çıkmasa bile sigorta ödemelerini de devam ettirmesi gerekiyor. Bunları üst üste koyduğunuzda, çalışmayan gemi bile, her ay önemli miktarda kaynak tüketiyor. Tek çözüm satmak; o zaman da maliyetin çok altına, hatta eğer biraz bekletilmiş bir gemiyse hurda fiyatına elden çıkarmak mukadder görünüyor...

Şikâyetin temelinde ülkedeki bozuk ve çarpık bankacılık sistemi bulunuyor. Denizciliği teşvik eden ülkelerde, yeni inşa edilecek gemiler için faizsiz denilebilecek bir düzen içerisinde kredi kullandırılıyor. Erol Yücel, "Yabancılar gemi yatırımı için LİBOR+1 ile kredi bulabiliyor, biz ise dolar cinsinden borçlanıp yüzde 25-30 faiz ödemek zorunda kalıyoruz" dedi bana.

Bu rakamların hüküm sürdüğü bir ortamda dünya ile rekabet etmek hiç mümkün değil. Nitekim, yakın zamana kadar 12 DWT olan deniz ticaret filosu kapasitesi bugün 8 DWT sınırına inmişse, sebep, sektörün câzip halden uzaklaşmasıdır. Böyle giderse, kapasitenin çok daha aşağıya inmesi bile mümkün. Oysa, her yıl 130 milyon ton yükü, Türkiye, denizden taşıtmak zorunda. Kendi gemileri yoksa, en ucuz bulduğuna bunu yaptıracak. Kiralanmak zorunda kalınacak gemiler, büyük ihtimalle, uluslararası arenada Türkiye''nin rakibi olan Yunanistan''ın, hatta Kıbrıs Rum kesiminin bayrağını taşıyacak...

Bir ara bakanlık hale getirilmeye çalışılmış denizcilik müsteşarlığı olan bir ülke Türkiye; bir devlet bakanı denizcilikten sorumlu. Politikacılar fırsat doğduğunda denizciliğin öneminden bahsetmeyi mârifet sayıyorlar. Ama, rakamların gösterdiği gibi, bir çok stratejik sektörde gerileme yaşanan Türkiye, denizden de vurulacak noktaya doğru hızla geriliyor. Acil çözüm bulunması gereken sorunların ilk sıralarında yer alıyor denizcilik sektörü.

Eğer denize yakın bir yerde yaşıyorsanız, gözlerinizi arkalarında Türk bayrağı sallanan o dev gemilere doğru çevirin. Deniz ticaret filosuna mensup gemilerin bazısını kısa süre sonra göremeyebilirsiniz çünkü.