Kusuruma bakmayın

Bazen böyle takıntılarım olur: Herkes, "Ecevit neden bu kadar sık Hikmet Uluğbay''ı ziyaret etti?" sorusuna cevap bulma peşinde, ben ise tam tersi bir sorunun cevabını aradım durdum bir hafta boyu: "Hikmet Uluğbay''ın intihara teşebbüs ettiği gece Bülent Ecevit''in hastaneye gitmesi neden gecikti?" Başbakan, gece yarısından hemen sonra hastaneye kaldırılan ve sonraları günde birkaç kez ziyaret edeceği bakanı, intihar sonrası ilk kez, ancak ertesi sabah geç saatlerde gördü.

Bir hafta boyunca soruyu yönelttiğim kişilerden aldığım en aklı başında cevap, "Ecevit, sağlık sebepleriyle, erken yatıyor, geç kalkıyor" oldu. Gerçekten de belli bir saatten sonra ortalarda görünmüyor başbakan, zorunlu değilse makamına epey geç geliyor. Mesâisi sekiz saati asla aşmıyor. Onunla işi olanlar, işlerini Siyam ikizi gibi yanından ayrılmayan Hüsamettin Özkan''la görüyorlar.

Ünlü televizyon gazetecisi Lesley Stahl''un ''Reporting Live'' (Canlı yayın) adlı anılarında okumuştum. Başkanlık döneminin ikinci yarısında Ronald Reagan da az çalışır, bol uyurmuş. Ayakta olduğu saatlerde de etrafında olup bitenlerden fazla haberdar görünmezmiş. Hangi konu üzerinde yoğunlaşmışsa sadece o konu; başka bir konu açıldığında ya ilgi göstermezmiş, ya da canının sıkıldığını belli edermiş...

ABC televizyonu Beyaz Saray muhabiri Lesley Stahl (s. 172), ABD ile Rusya arasındaki en ciddi krizlerden biri olan Korean Air 007 uçağının düşürülmesi olayını anlatırken ilginç bir ayrıntı veriyor. Dönemin dışişleri bakanı George Shultz, Meclis başkanı Tip O''Neill''e "Ruslar Kore uçağını düşürdüler" haberini verirken "Başkanı uyandırmadım" demiş. Uyandığında haberi alan Reagan ilk elde olayın ciddiyetini kavrayamadığı için aldırmamış bile.

Stahl sonradan parkinson-alzheimer karışımı bir hastalığa düçar olduğu anlaşılan ve şimdilerde eşinden başkasını tanıyamadığı için çiftliğinden dışarı çıkarılmayan Ronald Reagan''da hastalık belirtilerinin daha dünyanın en güçlü ülkesi adına kararlar verirken ortaya çıktığını anlatıyor. Bir keresinde yıllardır adıyla hitap ettiği gazeteciyi tanıyamamış Reagan...

Amerikan birlikleri Grenada''ya çıkartma yaptığında Georgia''da golf oynuyormuş Reagan (s. 180), Rus lider Yuri Andropov öldüğünde ve Lübnan krizi sırasında da çiftliğindeymiş (s. 188)... Kremlin''de onuruna verilen ziyafette resmen uyumuş (s. 299). Bakanlar kurulu toplantılarında da uyukladığı çok olmuş. Öğle yemeği sonrasında göz kapaklarına bir türlü hâkim olamıyormuş. Toplantıya katılanlar, "Acaba konuşulanları takip ediyor mu, ediyorsa anlıyor mu?" endişesindelermiş (s. 321).

Anıları okurken insanlar nasıl sürprizlerle karşılaşacaklarını bilemiyor. Sözünü sakınmayan gazetecilerin izledikleri uluslararası üne sahip kişilerle ilgili anıları bu bakımdan göz açıcı. Hayretimi mucip olan bir başka gerçeği de, İngiliz gazeteci John Simpson''un yeni çıkan "Strange Places, Questinable People" (Acayip yerler, şâibeli kişiler) adını taşıyan anılarından öğrendim.

BBC''nin dış haberler muhabiri Simpson son 25 yılın bütün önemli olaylarını yerinde izlemiş bir gazeteci. Sovyetler''den Rusya Federasyonu''na geçilen dönemde Moskova''daymış, sonraki önemli olaylar sırasında da... Rusya''da Duma''nın Gorbaçov ve Yeltsin karşıtı birliklerce çevrildiği gece sözgelimi. Gece yarısı tanklarla çevrilmiş Beyaz Ev''deymiş Yeltsin, ama kendisinden ses çıkmıyormuş... Tam o sırada henüz dışişleri bakanı sıfatını taşıyan Edward Shevardnadze''nin geldiği görülmüş. Hışımla girdiği Yeltsin''in odasından çıkınca şu açıklamayı yapmış Shevardnadze: "Demokrasi ve özgürlüğümüzün geleceği emin ellerde. Kendisiyle görüştüğümde, bana, ''Gerçek bir lider ne yaparsa onu yapıp kanımın son damlasına kadar mücadele edeceğim'' dedi. Sözleri etkileyiciydi, cesur tavrını ömrüm boyunca hatırlayacağım." Bu açıklama duyulunca gevşeyen isyancılar geri çekilmişler, darbe de böylece başarısız olmuş...

John Simpson, birkaç yıl sonra, artık Gürcistan devlet başkanı olan Edward Shevardnadze''yi Tiblis''teki başkanlık sarayında ziyaret edip mülâkat almış. Görüşmenin sonunda, "İçeri girip kendisiyle görüştüğünüzde Yeltsin''in gösterdiği kahramanlığa hayran kalmıştım" demiş Simpson ve eklemiş: "Yeltsin muhtemelen endişe doluydu, ama teslim olmadı..." Bu sözler üzerine Shevardnadze kahkahalarla gülmüş. "Yeltsin o kadar sarhoştu ki ne kıpırdatabildim, ne de ağzından bir lâf alabildim" demiş; "Yerde boylu boyunca öylesine yatıyordu, boşalttığı şişe de yanındaydı..." Şaşıran gazeteci, "İyi ama, hani dışarı çıkınca, kanının son damlasına kadar direneceğine dair sözlerini nakletmiştiniz" diye itiraz edecek olmuş... Shevardnadze''nin cevabı hârikâ: "Ne yani, ''Yeltsin konuşamayacak kadar sarhoş'' mu diyecektim? Öyle deseydim, ne olacağını düşünebiliyor musun?" (s. 361)

Dünyanın iki büyük ülkesinin eski (Reagan) ve halen (Yeltsin) yöneticilerinin geçmişte kalmış hikâyelerini öğrendikçe, dünyanın hastalar tarafından yönetildiğini söyleyenlere inanasım geliyor...

"Uluğbay''ın kendini vurduğu gece Ecevit neden hemen hastaneye gelmedi?" sorusuna cevap ararken, gördünüz işte, ne kadar ilgisiz ayrıntılarla uğraştım.

Yoksa, ben de mi?