Nezle

Küreselleşmenin böyle bir sonucu da var: Dünyanın herhangi bir yerindeki hastalık başka yerlerine de âniden sirayet ediyor. "Ne oluyor?" demeye kalmadan, bir bakıyorsunuz, Washington nezlesi Ankara''ya da ulaşıvermiş...

Geçen hafta, burada, bazı meslektaşların yeni kitaplarından söz ederken, konuya, Amerikalı ünlü gazeteci Bob Woodward ile girmiştim (''Gazeteci Kitapları'', Kulis, 13 Temmuz 1999). Watergate Skandalı''nı ortaya çıkarmada önemli bir rol oynamış iki gazeteciden biri olan Woodward, yeni çıkan ''Shadow'' (Gölge) adlı kitabında kaynaklara sadâkât göstermemekle suçlanıyor... Adlarını verdiği kişiler, "Biz ona böyle söylemedik" veya "Masum sözlerimizi çarpıtmış" demekteler...

Washington nezlesi, ben bu eleştirileri aktardıktan birkaç gün sonra ülkemize de ulaştı. Gazeteci Orhan Tokatlı''nın ''Kırmızı Plakalar'' adlı (Doğan Kitap) "Türkiye''nin Özal''lı yılları" altbaşlığını taşıyan eserindeki bir paragraf, önce Hürriyet''e manşet oldu, sonra bütün gazetelere ve televizyon haberlerine malzeme sağladı. Üç gün boyu, havanda su dövercesine, bir yalan haberi tartıştık.

Haberin yalan olduğu, hepimizin hâfızalarımıza nakşeden Turgut Özal''ın suikasta uğradığı anla ilgili görüntüler gözden geçirildiğinde anlaşılıyor. Kurşun eline çarpıp yaralamasa suikasta uğradığını bilemeyeceği kadar kısa bir sürede Turgut Bey''in yüzünün aldığı şekli düşünün. Yüzünü buruşturup böyle durumlarda yapması gerektiği gibi davranarak kendisini kürsünün gerisine çekiyor Turgut Bey. Atılan kurşunlardan birinin önce mikrofona oradan da eline çarptığı anlaşılıyor...

Orhan Tokatlı ise, vaktiyle Turgut Özal''a yakın olmuş bir politikacıya dayandırarak, "Kurşun Özal''a isabet etmemiş, Erkal Zenger, kırılan bardağın camıyla kesilen parmağa bakıp, ''Bundan iyi propaganda malzemesi olur'' diyerek işin şeklini değiştirtmiş" iddiasını seslendirmekte. Hürriyet, bu mantıksız iddiayı, perşembe günü, gazetenin en tepesinden, "Kurşun yalanı" diye duyurmakta hiçbir mahzur görmedi.

Olayın gazetecilik yönü sakat. Orhan Tokatlı, televizyonda naklen verildiği için milyonlarca kişinin gözü önünde cereyan etmiş bir olayı, tek bir kaynağa dayandırarak farklı biçimde yansıtmakta mahzur görmemiş... Sarıldığı tek gerekçe, "Ama bunu bana söyleyen kişi Özal''a çok yakın biri" cümlesinden ibaret... Oysa, her politikacının her söylediğini yazmaya kalksak, mahkemelerin, "Kişilik haklarına tecavüz" veya "Yalan haber" dâvâlarından göz açamamaları gerekirdi. Nitekim, son birkaç yıldır, yargıçlar, politikacılar arasındaki bu tür dâvâlara bakmaktan başlarını kaldıramıyorlar...

Orhan Tokatlı, böylesine önemli bir olayda, genel kabulün tersine bir şey yazılacağı zaman, iddiayı birkaç kaynaktan doğrulatmanın gerektiğini bilecek kadar kıdemli bir gazetecidir. Uzun meslek hayatı boyunca hep haberin içinde olmuş, emeklilik öncesi son yıllarında kendisine haftada bir kullanması için verilen sütunu da, âfâkî yorumlar yerine haberle doldurmuştur. Onun, "Söyleniyor, bildiriliyor, tefsir ediliyor" gibi geniş zaman kipiyle bitirdiği cümleleri meşhurdu bir zamanlar...

Ben, başkaları gibi, "Bu işin içinde bir iş var, Orhan Tokatlı bile bile tezvirat yaptı" kolaycılığına sapamıyorum. Bence, Tokatlı''nın sebep olduğu skandal, ''Woodward sendromu'' ile ilişkili. Gazeteciler, daha çok söz edilsin, tartışılsın diye, doğrulatamadıkları bilgileri bile, sanki gerçekmiş gibi okurlarına aktarmaktan çekinmiyorlar. Nitekim, Tokatlı''nın 260 sayfalık kitabından sadece bu gerçek-dışı iddia tartışıldı.

Uzun meslek hayatı boyunca bir başka yalan habere imza attığını hatırlamadığım için Orhan Tokatlı''nın tartışılan anekdotu kitabına başka hesaplarla aldığını sanmıyorum. Hatta, önsöze son anda sıkıştırıldığına bakarak farklı bir tezim bile var benim: Yazar, muhtemelen, kendi aklına da yatmadığı ve doğrulatamayacağını bildiği için o anekdotu kitabına almamış, ancak bir sohbet sırasında anlattığı yayıncısı "Bunu da mutlaka kitaba ekleyin" dediği için anekdotu önsöze sokuşturuvermiştir...

Yazarın kendi meslekî itibarını sarsacak bu gevşekliği kasıtlı yapmadığına inanmak başka, o ufacık notu lâstik gibi çekiştirerek tartıştıranların art niyeti olabileceğini düşünmek ise daha başka. Türkiye''de Özal''ın mirasını berhava etmeyi akıllarına koymuş yeminliler cephesi, basit bir palavradan kitaba geçen anekdotu tartıştırarak, doğrularla yanlışları birbirine karıştırmak istedi. Öyle ya, cam kesiğini kurşuna dönüştüren bir zihin kimbilir daha ne hokkabazlıklar yapmıştır? Özal hakkında böyle düşünmemizi istediler...

Ben size bir şey söyleyeyim mi? Yalan üzerine oturan bu iddia biraz daha eski bir tarihe ait olsaydı tutardı; şimdi tutmamasının sebebi, televizyon gazeteciliğinin çıkışta olduğu bir döneme rastlamasıdır. Özal''ın yere eğilirken yüzünün aldığı o acı dolu ifade var ya, yalanı boşa çıkartan odur işte...

İddiayı ilk dile getiren Mehmet Altınsoy''un iki gün ortalıkta görünmemesinin sebebini ben biliyorum: Yıllarca tepesindeki açıklığı yandan taşıdığı kıllarla örtmesine alışmıştık Mehmet Bey''in; öyle görünmekten vazgeçtiği için yeni saç türüyle kamera önüne çıkmaktan çekinmiş olmalı.

Bu tartışmanın bir yararı oldu: Yıllardır ortalıktan çekilmiş kişilerin sağlık haberi yerine geçti.