Türkiye"nin yeni durum değerlendirmesi

"Economist dergisi, Artık Amerika da başbakanlı sisteme geçti; baksanıza Cheney tipik bir başbakan gibi davranıyor" dediğimde, Amerikalı dostum, "Son espriyi duydun mu?" dedikten sonra anlatmaya başladı: "Biri, ''Kalbinden rahatsız olan başkan yardımcısı Dick Cheney aniden vefat ederse ne olur?'' diye sormuş; öteki, ''Eyvah'' demiş, ''Bush o zaman gerçekten başkan olur…"

Kemal Derviş ABD''de, millet bu yüzden büyük bir beklenti içerisine girdi. Eski dolaptan Türkiye''nin önemini vurgulayan anekdotlar çıkartılıyor ve ardından "Eh, Amerika da aptal değil ya, böyle önemli bir ülkeyi kötü durumda bırakmaz herhalde" sonucuna varılıyor. Böyle bir ortamda, tecrübeli bir Amerikalı diplomat, bir ara Türkiye''de büyükelçilik de yapmış, şu sıralarda ABD dışişlerinin üç numaralı koltuğunu teslim almaya hazırlanan Mark Grossman''in başından geçmiş eski bir olayı anlattı.

Grossman, ABD dışişlerine yeni girdiği bayağı gençlik günlerinde Ankara''ya gönderilmiş. Yola çıkmadan önce, daire daire dolaşıp gideceği ülke hakkında bilgi almış. Yolu Pentagon''a düştüğünde yaşamış o hâlâ unutamadığı olayı. Bir albay brifing vermiş genç diplomata ve hep "Türkiye çok önemli bir ülke" deyip durmuş. Merak bu ya, Grossman, brifingi veren subaya, "Önemli deyip duruyorsunuz, önemi nereden geliyor?" diye soracak olmuş. Albay, elindeki cetveli hızla haritaya vurup, "Burada bulunan bir ülke önemli olmaz mı?" deyivermiş.

Bu olayı aktardığım bir dost, "Şimdi sorsan çok farklı şeyler anlatacaktır Grossman" dedi. Ona göre, Amerikalılar, başı derde her girdiğinde, Türkiye''nin Washington''a koşup, "Biliyorsunuz, biz sizin için önemli ülkeyiz" demesinden pek memnun değiller. Önemli bir diplomat, önemli bir Türk konuğuna, "Dünya çok değişti dostum" demiş ve eklemiş: "Ama siz bunu bir türlü kabul etmiyorsunuz…"

Geçmişte Türkiye ABD için gerçekten önemliydi. Körfez krizi sırasında Bağdat''ta ABD''yi temsil etmiş bir diplomat olan Dr. Richard Sawaya kendi başından geçen bir olayı aktardı: "Büyükelciniz Sönmez Köksal o hengâmede bize çok yardımcı oldu. Biz, Saddam ve adamlarının Türkiye''nin kuzeyden ikinci cephe açacağına inanmalarını istiyorduk. Sönmez Köksal öyle davrandı ki, adamlar, son güne kadar ''Türkler gelecekler'' diye düşündüler ve askeri birliklerinin bir bölümünü kuzeyde tutmaya devam ettiler…"

Aynı deneyimli diplomat, yine Körfez krizi günlerinde, Ankara''da / Genelkurmay''da görüşmeler yürütülürken, bir generalin kendisine söylediği şu sözleri bugün bile unutmadığını anlattı. "Bakınız" demiş bizim general, "Türkiye''nin etrafında tam dokuz komşusu var, bunlardan en iyisi Irak…" Sawaya, "O gün bugündür, olaylara / o cümlenin zihnimde çağrıştırdığı duygular istikametinde bakarım…"

Washington''da Türkiye''yi ilgilendiren konulara duygusal açıdan yaklaşıp "Sizi anlıyoruz" diyenler olduğu gibi, dostluk adına doğruyu söylemekten çekinmeyenler de var tabii. Bunlardan biri olan Dr. Steven Rosen, "Ne zaman bir Türk''le konuşsam" dedi, "anlattıkları bana çok makul gelir, muhatabıma hemen hak veririm; ta ki başka bir Türk''le karşılaşana kadar… Birinizin yaptığını diğeriniz bozmakta elhak mahirsiniz…"

Bu konuşmanın geçtiği ortamın, Kemal Derviş''in para talebiyle Washington''da bulunduğu, Türkiye''nin nefesini tutmuş ABD başkentinden gelecek haberi beklediği ortam olduğunu unutmayın. Bir de şunu: Steven Rosen dedigimiz adam, ''İsrail lobisi'' dendiğinde ilk akla gelen kuruluş olan AIPAC''in en önemli isimlerinden… Kendisini dinleyenler, onun ağzından, "Hiç merak etmeyin, buradaki yönetim önemli ülkeniz için hazinesinin kasalarını açmak zorunda; eğer Bush ve adamları nazlanırsa, iyi dostluk hatırına biz onları yola getirmeyi biliriz" türü cümleler duymak arzusundalar… Oysa, benim dinlediğim Rosen, hiç de o havalarda değildi…

Şunu söyledi: "ABD bir süpergüç, bu sebeple diğer ülkeler başları sıkışınca hemen Washington''a koşar. Hepsinin aklında hep aynı soru dolaşıp durur: ''Acaba ABD benim hakkımda ne düşünüyor? Benim değerimi biliyor mu?'' Cevabı, üzüleceğinizi bilmeme rağmen, ben vereyim: ''ABD sizin ve öteki müttefikleri, dünyanin diğer ülkeleri hakkında hiç, ama hiç bir şey düşünmüyor…'' Nothing. Nothing…"

Buna rağmen, Türkiye''nin zaaflarından yararlanma yollarını aramayı ihmal etmeyenler de var. Yeni yönetimin yolunu kesinlikle ayırmayı düşündüğü bir çizgiyi bürokrasi içerisinde temsil eden bazı tipler, etkili olabilecek Türk muhataplarına, bazen açıkça bazen de kapalı kapıların ardında, "Burada değişen bir şey yok; siz eskisi gibi devam edin" mesajını vermekten geri durmuyorlar… Bunlardan biri, ABD''yi "AIDS''li bir kadına" benzetmeyi bile göze alarak, Türkiye''nin komşularıyla asla iyi ilişkiler kurmamasını tavsiye etti. Oysa, yeni yönetim, kısa süre içerisinde, bölgede uygulanan ''çifte kuşatma'' uygulamasını İran''in uzerinden kaldırmak niyetinde görünüyor…

Çıkardığım sonuç şu: Kemal Derviş gibi birinin ekonominin başına gelmesinden memnun görünüyorlar: ancak bugünden yarına yüklü bir mali yardım ufukta görünmüyor… Türkiye "Ben önemli ülkeyim" tafrasını geride bırakmak zorunda… Bir Amerikalı, "Öldük, bittik diyorsunuz, sonra da bize, bizim ülkemizde, mükellef ziyafet çekiyor, defile gösterisi yapıyor, bir de konser veriyorsunuz" deyiverdi…

Haksız mı?