Yasak kitap

İstihbarat konulu kitaplara düşkünlüğüm biliniyor. Geçenlerde çıkan, üstte "Bir gizli servis mensubunun anıları", altta "Çuvaldız-1: Meslekte ilk yıllar" başlığı taşıyan kitabı, pek ilginç bulmadığım için, alıp okumadan bir kenara koymuştum. Önceki gün gazeteler kitabın toplatıldığını haber verdiler... Kitabı rafından indirdim.

Genelde alışılmış kural, istihbarat servislerinde çalışanların, emekli bile olsalar, yazdıkları makale ve kitaplar için resmî izin talep etmeleridir. CIA, kurum içi bir dergi çıkarır, bazen o dergiden seçilmiş yazılardan oluşan kitaplar yayımlar. Kitaptaki makalelere bakınca sansürün nasıl işlediğini görürsünüz. Servis mensuplarına zarar verecek, gizli operasyonları ifşa edecek bilgileri sansürler servisler. Bu doğal.

Bizde, MİT''te çalışıp da anılarını kaleme almış pek az kişi çıktı. Mehmet Eymür''ün ''Analiz'' kitabı biliniyor. "CIA casusu" diye bilinen Sabahattin Savaşman''ın cezaevinde yazdıkları bir dergide tefrika edildi ve kitaplaştı. MİT müsteşarlarından Fuat Doğu, sonradan büyükelçi gittiği Portekiz''deki darbeyi ve yaşadıklarını yazdı da, yakından gözlemlediği bizdeki darbeyi kaleme almadı. Bu bakımdan, Yılmaz Tekin''in kitabı, fazla dolu bir olmasa bile, hoş bir yenilik.

Kitabı MİT mi toplatmış acaba? Kitapta pek isim geçmiyor, dolayısıyla yazılanlar yüzünden birinin başının derde girmesi imkânsız. Şimdiye kadar bilinmeyen herhangi bir operasyonu ifşa da etmiyor kitap. Yazar, muhtemelen, öyle önemli olaylara karışmış biri değil; meslekteki günleri bazı olayları izlemekle ve masa başı raporlar yazmakla geçmiş biri olabilir pekâlâ. İlk yıllarının öyle geçtiğine hiç kuşku yok. Kısacası, kitabın toplatılma amacını anlamak epey güç.

Akla gelen tek ihtimal, Yılmaz Tekin''in, teşkilâtın bir dizi uygulamasını şakacı bir üslupla sergilemesi ve kitabın bütününün, okuyanda, "Çok da verimli ve başarılı bir teşkilat değil galiba?" hissini uyandırması olabilir. Ancak, MİT''in bundan rahatsız olması gerekmez, çünkü ne de olsa o da hantal bürokrasinin bir parçası. Teşkilâtın taşrada başarılı çalıştığı, merkezde görevlerini eksiksiz yerine getirdiği söz konusu olsaydı işte buna şaşmak gerekirdi.

MİT''e girmek için bir sürü soruya yazılı cevap vermek, mülâkatta ahret sorgusuna tâbi olmak, tam teşekküllü bir hastaneden sağlam raporu almak ve aylarca süren güvenlik soruşturmasının sonucunu beklemek gerekiyor; yazar, "Hiç onbeş gün veya bir ay içinde tahkikat tamamlanır mıydı, sonra ne derdi üst makamlar?" diye şakacı bir soru soruyor. Oturduğu mahalle halkı CHP''li bilindiği için, az kalsın, kapıdan çevriliyormuş yazar. Bunlar devlette hergün olan şeyler...

MİTçilerin ev kiralaması ve evlenmesi bile merasime tâbi. Evleneceği kızın ailesi ince elenip sık dokunuyor, evsahibi veya aile fertlerinden birinin terör örgütleriyle ilişkisi olup olmadığı araştırılıyormuş... İşin mahiyeti gizli ya, bu sebeple titiz davranıyorlar. Ancak, yine bu kitaptan öğrendiğimize göre, görev yapılan yerde hemen herkesin kendilerini ''MİTçi'' diye tanımalarına yol açan sarsaklıklara ne demeli? Meselâ küçük bir ilçede, MİT''e tahsis edilen cipin ''06'' plakası taşıması gibi... Yazar, "Biz aslında kafamızı kuma sokmuş devekuşu gibiydik" diyor... Yazışıp "Hiç değilse sahte bir plakayla örtelim" teklifini yapmışlar, merkez reddetmiş...

Aynı cipin bir başka öyküsünü daha anlatıyor yazar. Turistik bir ilçede görev yaparken İngiliz büyükelçiliğine mensup birini yakın tâkibe almaları gerekmiş. Adamın otomobilinin peşine ciple düşmüşler; İngiliz''in canına "Tak" demiş olmalı ki, bir süre sonra sağa yanaşmış ve takipçilerinin yanına gelerek, "Bakın" demiş, "Sürmekte olduğunuz bu araçları altı sene önce ekonomik kullanım sürelerini aştıkları için Türk hükümetine biz hibe ettik. Türk hükümeti de 135 adedini gizli servise tahsis etti. Bunlar tâkip aracı değildir, düz yolda fazla zorlamaya gelmez..."

Her gidilen yerdeki en üst bir kaç yöneticinin asker olduğu da herhalde bir sır değil. Yazar, rütbe taşımanın yararını bilen bir açıkgöz âmirden bahsediyor. Adam sivil olduğu halde kendine ''albay'' süsü veriyormuş her gittiği yerde. Doğrusu bunu ''sır açıklama'' faslından saymanın bir anlamı yok. Bir ara, MİT''te yöneticilik de yapan Org. Recep Ergun''un, "Kirli bir insanı savunmak için" şu sözleri sarf ettiğini öğreniyoruz: "Topunuzu bir yüzbaşıya değişmem." İfşaat denilebilecek tek şey, zaten herkesin bildiği Hiram Abas, Mehmet Eymür gibi bir kaç isim... Yazar, Eymür''den "O bir ekoldü" diye söz ediyor...

İnsanın "Keşke kendisi yazacağına eşi kaleme sarılsaydı, belki daha ilginç ayrıntılarla karşımıza çıkardı" demeden edemediği kitapta şimdiye kadar duymadığım bir tek ayrıntıya rastladım. O da, MİT''le değil KGB ile ilgili bir bilgi. Ruslar, alüminyum tesisleri kurdukları Konya/Seydişehir''in aynısını Moskova yakınlarında inşa etmişler. Evleri, sokakları, çarşısındaki dükkânlarıyla tıpkı Seydişehir... Bu yapma şehirde, istihbarat uzmanlarını Türkiye görevine hazırlıyormuş KGB. Yazar, Rusya''daki Seydişehir''in Türkiye''den giden militanlara kamp olarak tahsis edildiği bilgisini de veriyor. Anladığım kadarıyla, Ruslar, Abdullah Öcalan''ı da orada barındırmışlar...

Gel de şaşma: MİT bu kitabı neden yasakladı acaba?