18 yaş sorunu

Medeni hukukta kişinin kendi haklarını kullanma ehliyetine kavuşması anlamında çok önemli bir yaş dönemidir, 18 yaş. Sosyal güvenlik hukuku alanında da sigortalılığın başlangıcıdır, 18 yaşın doldurulması. Ülkemizde çalışma hayatına başlama yaşı da oldukça düşüktür. Çünkü ekonomik kalkınma, henüz eğitim düzeyini gelişmenin normallerine yükseltememiştir. Ayrıca kayıtdışı istihdamın genç ve çocuk işçiliğinde yoğunlaştığı hususu da dikkatlerden kaçmamaktadır. İşte bunun için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlılığı, ILO ile birlikte çocuk işçiliğinin yok edilmesi alanında denetim ve eğitim çalışmalarını yürütmektedir. Çalışma yaşının yükseltilmesi amaçlanmaktadır, bu çalışmalarda. Nitekim İş Kanunu''nun birçok hükmünde bu doğrultuda düzenleme mevcuttur. Bunun için sosyal güvenlik hukukunda, yaşlılık, malullük ve ölüm sigortasının başlangıcı olarak 18 yaşın alınmış olması, haklı bir anlam kazanmaktadır.

Sosyal Sigortalar Kanunu''nun 60. maddesinin G. fıkrasında, "...18 yaşından önce Malullük, Yaşlılık ve Ölüm Sigortalarına tabi olanların sigortalılık süresi, 18 yaşını doldurdukları tarihte başlamış kabul edilir. Ancak, bu tarihten önceki süreler için ödenen Malullük, Yaşlılık ve Ölüm Sigortaları primleri, prim ödeme gün sayılarının hesabına dahil edilir." hükmü bulunmaktadır. Aynı Kanun''un geçici 54. maddesindeki düzenlemeye göre ise "1/4/1981 tarihinden önce malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tescil edilmiş olanlar hakkında 60''ncı maddenin (G) fıkrası hükmü uygulanmaz". Bu hükümler de göstermektedir ki 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu''na göre, 18 yaşın altındaki sigortalılık süresinin emeklilikte avantaj yaratıp yaratmadığı, sigortalının sigorta başlangıç tarihinin 01.04.1981 tarihinden önce veya sonra olmasına göre, değişiklik göstermektedir.

Kısaca belirtilecek olursa, 1 Nisan 1981 tarihinden önce, 18 yaşından küçük iken, ilk defa sigortalı olanların 18 yaşından önceki sigortalılıkları, emekliliklerinde avantaj yaratmaktadır. Şöyle ki, bunların emekliliklerinde, sigortalılık süresinin başlangıç tarihi olarak, 18 yaşından küçük olsalar da ilk sigortalı oldukları tarih kabul edilmektedir. Ayrıca bu sigortalıların ödedikleri sigorta primleri, emeklilik için aranan prim ödeme gün sayısı hesabına katılacaktır. Böylece belirtilen nitelikleri taşıyan sigortalıların önemli avantajları sözkonusudur. Buna karşılık, 1 Nisan 1981 tarihinden sonra ilk defa sigortalı olan 18 yaşından küçük sigortalıların sigortalılık başlangıç tarihi, 18 yaşını doldurdukları tarihtir. Sadece bu sigortalıların 18 yaşını doldurmadan önce ödedikleri malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primleri, emeklilik prim ödeme gün sayısına katılır. Belirtilen son hususu tekrarlarsak, 18 yaşından küçük iken, 1 Nisan 1981 tarihinden sonra ilk defa sigortalı olanların, 18 yaşını doldurmazdan önceki sigortalılık süreleri, emekli olacakları tarihe fayda sağlamazken prim ödeme gün sayısına dahil edilmektedir.

Emekli Sandığı Kanunu''nun 12. maddesinde, bu kanunla tanınan haklardan yararlanma şartları belirtilirken, "18 yaşını bitirmiş olmak"ta sayılmıştır. Kanun böylece temel şart olarak bu ilkeyi koyduğundan, evlenmeyle (MK. m. 11) veya mahkeme kararıyla reşit sayılan (MK. m. 12) kişiler, Emekli Sandığı iştirakçisi olamazlar. Ancak 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu''nun 1327 sayılı Kanun ile değişik 40. maddesinde "Genel olarak 18 yaşını tamamlayanlar devlet memuru olabilirler. Bir meslek veya sanat okulunu bitirenler en az 15 yaşını doldurmuş olmak ve MK.''un 12. maddesine göre kazai rüşt kararı almak şartıyla devlet memurluğuna atanabilirler." denildiğinden 5434 sayılı Kanun''un 18 yaşın bitirilmesini arayan 12. maddesi, bu açıdan genişletilmiş olmaktadır. Nitekim Emekli Sandığı Kanunu''nun ek 21. maddesinin hükmü de şöyledir: "Bir meslek veya sanat okulunu bitirenlerden, Türk Medeni Kanunu hükümlerine göre kazaî rüşt kararı almak suretiyle Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığına tabi ve öğrenimleri ile ilgili görevlere atananlar hakkında, 5434 sayılı Kanunun 12''nci maddesinde yazılı 18 yaşın bitirilmiş olması şartı aranmaz." Bu düzenleme, genel kuralın istisnasını göstermektedir. Belirtilen hükümler doğrultusunda, 2829 sayılı Hizmetleri Birleştirme Kanunu''nun 6''ncı maddesinde de şu düzenleme bulunmaktadır: "...Emeklilik veya yaşlılık aylığına hak kazanılıp kazanılmadığının tespitinde, 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu''na 1425 sayılı Kanunla eklenen ek 7''nci madde kapsamına girenler hariç, 18 yaşından önce kurumlardan herhangi birine sigortalı olanların sigortalılık sürelerinin başlama tarihi, 18 yaşını doldurdukları tarih kabul edilir." (Bu hükümde geçen ek 7''nci madde, yukarıda metni yer alan ESK, ek madde: 21''dir).

Sosyal Sigortalar Kurumu ve Emekli Sandığı mevzuâtı uyarınca, kanunun genel esasları, yukarıda ele alınmıştır. Bu çalışma da göstermektedir ki, SSK ve Emekli Sandığı mevzuâtında paralellik aramak mümkün değildir. Okuyucularımızın 18 yaşın doldurulması şartı konusunda bütün sosyal güvenlik mevzuâtında yeknesaklık araması da yerinde olmaz.