Bir işçiye iş sağlamak

Türkiye''nin iktisadi gelişmesini durdurmak demek, sıfır büyüme değil negatif büyüme yanında, nüfus artışı ve dünyadaki gelişmeler karşısında gerilemesini tercih etmek demektir. Bu, o kadar matematik gerçekliktir ki, derhal istihdam daralması yahut işsizliğin artması, satınalma gücü düşüşü yahut ücretlerin enflasyon karşısında erimesi vb. sonuçlarını vermektedir. Üretimini artırma sorunu yaşayan, yani yatırımlarını düzenli yapamayan bir ekonomiden başka ne beklenebilir ki? Böyle bir ekonomide Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı''nın işyerlerinin denetiminden sorumlu örgütleri (Başta İş Teftiş Kurulu Başkanlığı olmak üzere), her geçen gün daha yoğun işçi şikayeti ve sendikal örgüt başvurularıyla uğraşmak zorunda kalmaktadır. Hatta bu uğraşa rağmen sonuç alınmasında tıkanmalar yaşanmaktadır. Öyleyse ne yapıp edip istihdam kapasitesini artırmayı, atıl kapasiteden azami yararlanmayı ve bunun için de iç tasarrufların artırılıp yatırıma yöneltilmesiyle yatırıma yönelik yabancı sermaye girişinin artırılmasını becermeliyiz. Bu keyfiyet, büyümeyle özdeştir, tabii ki. Ve büyümeden vazgeçilemeyeceğini açıklamaktadır.

Hemen söylemeliyiz ki, büyümeyi gerçekleştirmek, aynı zamanda istihdamı artırmaktır. Şirketlerin büyümesini temin eden iktisat politikaları, istihdamı da artırmaktadır, genellikle. Durgunluğa giren piyasalar içinde, üretim yapan şirketlerin büyümesini ve ek istihdam oluşturmasını sağlamak için, mevcut şartlarda yoğun çalışmaların yapılması gerekmektedir. İşletmelerin büyüyerek sağladıkları ek istihdamın sigorta primleri ve vergi sistemi içerisindeki kolaylıklarla teşvik edilmesi öncelik taşımaktadır. Ancak reel ekonominin yaşadığı finansal krizin de etkisiyle işçi çıkarmaya yahut kaçak istihdama yönelmesinin en baş nedenlerinden birisi olan sigorta primi oranlarının yüksekliğinin önlenememesi, sorun olarak önümüzde durmaktadır. Rekabet edebilir birim maliyetlerinin en büyük tehdidi, istihdam kesintileridir. İstihdamdan alınan vergilerin ve sosyal güvenlik kesintilerinin bugünkü yapısı, birim maliyetlerini sürekli yükseltmektedir. Bu durum, iç piyasada enflasyonist döngüyü belirlerken ihracatı daraltmaktadır. Halbuki Türkiye''nin kurtuluşu, ihracat hacminin düzenli artmasındadır. Üretimi ve ihracatı artıramayan iktisadi programların Türkiye''nin gerçeği ile örtüşmediğini rahatlıkla söyleyebiliriz.

Nisan 2001''den itibaren yasal olarak yükselecek olan sigorta primi taban ve tavan matrahlarının mevcut kriz şartlarında istihdam daralmasını kronikleştireceği iyice belirginleşmiştir. Halen 150 milyon lira olan aylık taban matrah ile 600 milyon lira olan tavan matrahın 506 sayılı Yasa''nın 4447 sayılı Yasa''nın 10.maddesiyle değişik 78/1.maddesi hükmü uyarınca, yüzde 48.73 oranında artacağı ve böylece sosyal sigorta ve işsizlik sigortası prim tutarlarının yükseleceği öngörülmektedir. (bkz. Yeni Şafak, 18.03.2001,s.7, "Üretime SSK Darbesi"). İşveren kuruluşunun (TİSK), istihdamın teşvik edilebilmesi için bu gibi maliyet unsurlarının değişik yöntemlerle geri çekilebilmesini önerdiği dikkati çekmektedir. Bu öneriye göre, istihdam artışı gerçekleştiren firmaların prim yüklerinin azaltılması ve ertelenmesi beklenmektedir.(bkz. Akşam, 12.02.2001-Ekonomi sayfası-).

Bir işçiye istihdam sağlamanın gerektirdiği yatırım şartının sektörden sektöre farklılık gösterdiği bilinmektedir. Hazine Müsteşarlığı''nca 2000 yılında verilen yatırım teşvik belgelerine göre, bir kişilik istihdam için gerekli finansmanın en düşük tarım sektöründe (24 milyar 14 milyon lira), en yüksek de enerji sektöründe (1 trilyon 208,2 milyar lira) gerçekleştiği ve ortalama olarak da 46 milyar 395 milyon lira olduğu hesaplanmaktadır. Bu durum, işsizliği altetmenin finansal maliyetinin yüksekliğini açıkça ortaya koymaktadır. Bu önemli gerçeğe yukarıda söylenenler de eklendiğinde, bir işçinin istihdamının işverene yüklediği maliyetin hafife alınmasının hiç de mümkün olmadığı anlaşılmaktadır.