Kriz zamanında reform yapmak

Uluslararası iktisadî gelişmelerden etkilenmeyen bir Türkiye üretemezsiniz. Nitekim 1990''lı yılların bilhassa son üç yılında bu alanda yoğun etkilenme dönemini yaşıyoruz. Asya ve Rusya krizlerinden etkilenerek geçirilen bu süreçte, finansal krizin bütün olumsuzlukları reel sektörleri sarsmış, ödeme güçlükleri yanında ihracat ve iç talep daralarak birçok firmanın iktisadî faaliyetine son vermesine neden olmuştur. Bu global kriz sürecinin zorlukları atlatılmadan ve bu yönde yoğun girişimler yapılmadan, ek yükler getirecek vergi reformu yapılmıştır. Bu reform çalışmasından büyük beklentiler içine girilmesine ramen, ekonomi tersine gelişmelere -negatif oluşumlara- sahne olmuş, ülkeden 30 milyar doların çıktığı yolunda açıklamalar basında yer almıştır. IMF ile yapılan görüşmeler sonrasında, mevcut borçlanma yapısı içerisinde Sosyal Güvenlik Kurumları''nın açıklarının ihmale gelecek yanının kalmadığı, bu açıkların prim ve vergi gelirleriyle kapatılmasının mümkün olmaktan çıktığı, bu nedenle mevcut statükonun korunmasının savunulamaz hale geldiği yoğun bir şekilde ortaya konulmaktadır. Ve bu gerekçeyle de sosyal güvenlik reformunun mutlaka gerçekleştirilmesi gerektiği kamuoyuna maledilmiştir. Bu reform çalışması da kriz zamanındaki ikinci büyük girişimdir.

''Vergi Reformu''na tepki, umulmadık biçimde, iktisadî tükenişle konulmuştur. Her ne kadar esnaf hareketi gibi bir eyleme rastlanılmamışsa da, muhaliflerin ikna olduğu ve toplum katmanlarındaki vergi mükelleflerinin mükellefiyetlerini yerine getirme gayreti içine girdikleri söylenemez. Yükselen reel sektör sesleri, vergi reformunda yeni düzenlemeleri çağrıştırmıştır. Ve kriz zamanında yapılan yanlış bir reformdan büyük yaralar almış olarak 1999 yılının ikinci yarısına, vergi yasalarında değişiklik talepleriyle girilmiştir. Ve aynı süreç içerisinde firma ve kişilere yeni yükler getirecek olan sosyal güvenlik reformu tasarısı ortaya konulmuştur. Bu tasarı üzerinde Emek Platformuyla uzlaşma da sağlanamamıştır. Uzlaşma sağlanmadan reform yapıldığı takdirde, kıvamını bulmamış ve toplumsal denge ve uyumu hesaplara katılmamış bir yasayı kucağımızda bulacağız. İşte bu olumsuzluğun önünü kesmek için Emek Platformu (Türk-İş, Hak-İş, DİSK, KESK, Türkiye Kamu-Sen, Memur-Sen Konfederasyonları) tarafından 24 Temmuz 1999 günü büyük bir eylem gerçekleştirilmesi öngörülmüştür. Bugün gerçekleştirilecek olan bu eylem, kazanılmış hakların kaybını önlemeyi ve sosyal akılcılığı hayata geçirmeyi hedeflemektedir. Uzlaşma değil de dayatmayla yapılacak sosyal güvenlik reformunun vergi reformunun âkibetine düşmemesi için hiçbir garanti bulunmamaktadır. Öyleyse çalışanların sesine kulak verilmesi suretiyle, yapılacak olan sosyal güvenlik reformunun işlevsizleşmesinin önüne geçilmesi mümkün olacaktır.

Reformlar ve rakamlar çakıştırılırsa, bütün dengeler kurulmuş olmaz. Aktüerya hesaplarıyla en azından 50 yıl ötesine bakamayan bir sosyal güvenlik sistemi, sağlıklı işletilemez. Ancak bütün yoğunlaşmaya rağmen, basında rakamların dili üzerinde çalışma göze çarpmamaktadır. Emeklilik yaşının, prim ödeme gün sayısının ve yeni sisteme geçiş sürecinin çok önemli aktüeryal sonuçlarının bulunduğu inkâr edilemez. Ama insan beyni ve gönlünün özverisini celbeden bir reform yaşamadıkça, kıvam kusuru işlemiş olacaktır. Her ne kadar ilkeler, kararlı bir şekilde savunulduğunda, tutarlılık adına başarı elde edilebilirse de, insanı küstüren reform sürecinin muhatabına hizmet edemeyeceği kısa zamanda anlaşılır ve yoğunlaşan pişmanlıklar fayda getirmez. İşte o güne varmadan olumsuzlukları keşfedip önlemek toplumsal bir vazifedir.

Zor zamanda insanları zorluklara ortak edebilmek için iyiniyetin hakimiyeti sağlanmalı, kazanılmış hakların talebinin önü kesilmemelidir. Yasanın etki alanından kurtulmak için, hiç de niyeti olmadığı halde, emekliliğini isteyen işçi sayısında artış olduğu da burada kaydedilmelidir. Bu hususun geçiş sürecinin esnetilmesi ve geniş zamana yayılmasıyla çözümlenebileceğini düşünüyorum. Prim ödeme gün sayısında da sağlam hesaplara ihtiyaç var. Emeklilik yaşının belirlenmesinde de ulusal ve uluslararası normlara uyulmalıdır. Ve uzlaşmayı bu alanda da gerçekleştirmekten vazgeçmemek gerekiyor.