“Üstü kalsın” lüksünün maliyeti

Satın alma, yaşamımızın önemli bir unsuru ve alışverişsiz normal bir hayat düşünülemez. Bu nedenle piyasanın alışveriş kahramanı olarak birey, her gün, para yani satınalma gücü harcıyor. Ve kahramanımızın bu eyleminde centilmenliği üzerinden hiç eksilmiyor. Her alışverişe bir fiş alırken veya alamazken, 1, 2, 3, 4 kuruşluk; bazen 6, 7, 8, 9. kuruşlukların yuvarlamaları, ya çaktırmadan ya da centilmenlikle sineye çekiliveriyor. Uzun zamandır yazmayı düşündüğüm bu yazımda, işte bu zoraki veya gönüllü centilmenliğin maliyeti, yani “1 Ykr – bir yenikuruş”un önemini bilmemekten kaynaklanan maliyeti ele alacağım.

Her birimizin günlük 10’u aşkın piyasa işleminin her birinde asgari 1 Ykr – bir yenikuruşu yuvarlama yöntemiyle kaybedeceği varsayımıyla, asgari 10 Ykr-yeni kuruş’tan yılda 360 x 10 = 3600 Ykr (3600/100 = 36.-YTL/36 milyon TL) civarında bireysel kayba uğrayacağını hesaplıyoruz. Türkiye’nin 40 milyonunun alışveriş yaptığını varsayarak, bu yıllık bireysel kaybın tüm ekonomiye maliyetini hesaplarsak, satın alanların asgari 36 x 40.000.000 = 1.440.000.000.-YTL kayba uğradığı ortaya çıkıyor. Bu rakam, azami dörde (2, 3, 4 kuruşluk yuvarlamalar nedeniyle) katlanabilecektir. Böylece takriben 1.440.000.000 x 4 = 5.760.000.000.-YTL’lik satınalma gücünün kaybı sözkonusu olacaktır. Bunun piyasa değeri, tüketiciler ve devlet açısından hiç de basite alınamaz.

Bu değerlendirmemiz, piyasalarda nakit alışverişte taşıma güçlüğü ve değer küçüklüğü dolayısıyla önem verilmeyen ve “üstü kalsın” denilerek alınmayan YKr cinsindeki madeni paralara sahip çıkılmasının gerekliliğini, yani bir kuruşa bile sahip çıkmak gerektiğini açıklıkla ortaya koymaktadır. Eski MB Başkanı ve TOBB Ekonomi ve Teknoloji Ün. İstikrar Ens. Direktörü Süreyya Serdengeçti’nin ‘’Üstü kalsın diyecek kadar zengin değiliz. Bir kuruşun hesabını sorun’’ mantığı doğrudur. Gazetemizin 21.08.2006 tarihli nüshasının 9. sayfasında yer alan haberin “5 Kuruşa sahip çıkın” başlığındaki yoruma katılmayı, bu mantık ve hesaplama doğrultusunda, mümkün görmüyorum. Çünkü bu yorumla 1, 2, 3, 4 kuruşların önemi küçümsenmektedir.

Alışverişlerde para üstü istemek, bilinç meselesidir. Bu bilincin mutlaka ABD ve Avrupa’da olduğu gibi kazanılmalıdır. Türkiye’de 30 yılı aşan enflasyon ortamı nedeniyle 1 kuruşun hesabının yapılması unutulmuştur. Ama ABD ve Avrupa’da 1 centin para üstü olarak sıkça kullanıldığı ve kimsenin 1 centini dahi kasalarda bırakmayarak istediği çok iyi biliniyor. Ve daha sonra bozukluklar, bankaya gidilerek tümletiliyor veya süper marketlerde bir yardım kuruluşuna verilmek üzere hazırlanan kavanozların içerisine atılıyor. Böylece satın alma gücüne de sahip çıkılıyor.

Yukarıda hesapladığım üzere, almadığımız kuruşlar toplandığında büyük meblağlara ulaşmaktadır. Ve devlet, bu meblağları vergilendirme yönünden yeterince kapsama imkânından yoksun kalmaktadır. Biz, millet olarak kendi paramızın kıymetini öğrenmek ve 1 kuruşun bile önemini kavramak, ‘üstü kalsın’ demeyerek “para bilincini kazanmak”, açıkçası “satınalma gücümüzü korumak ve kollamak” durumunda olduğumuzu kabul etmeliyiz ve bilinçlenmeliyiz.

Bir kuruşun önemi hakkındaki bireysel ve toplumsal bilincin kazanılması için gereken düzenleme ve işlemler, kamu erkince mutlaka gerçekleştirilmeli ve tüketici kuruluşları da buna destek verecek eylem ve işlemlerde bulunmalıdır. Böylece enflasyonla mücadele terbiyesi de toplumsal taban kazanmış olacaktır.