Yeterli asgari ücret

Türkiye''de bireylerin geçimleri üzerine yoğunlaşan tartışmaların asgarî ücreti gündeme getirmesinden kaçınılamamaktadır. İktisat politikalarının belirlenmesi çalışmalarının her zaman en riskli alanlarının başında gelir dağılımı adaletsizliği dikkati çekmektedir. Asgarî ücreti tespit çalışmaları sırasında ana unsurlar hakkındaki bilimsel araştırmaların toplumsal zeminde fazlaca tanındığı söylenemez. Ancak iki ana bölümde değerlendirilebilecek bu unsurların besin içi (alkollü içki, tütün ve lokanta ve benzeri yerlerde yapılan harcamalar hariç) ve besin dışı olarak gruplandırılması mümkündür. Tespit çalışmaları sırasında, yapılan geçinme anketlerinden de yararlanılarak, besin içi harcamaların asgari ücretin yüzde 36.40''ını, besin dışı harcamaların ise asgari ücretin yüzde 63.60''ını teşkil ettiği kabul edilmektedir. Bu oranlardan hareketle 139.950.000.-TL tutarındaki aylık asgari ücretin besin içi harcama kalemi olarak 50.941.800.-TL''nin esas alınmış olduğunu anlıyoruz. Bu brüt tutar, net olarak ifade edildiğinde, besin içi harcamaya ayrılan bedeli bulmuş olacağız. Öyleyse net aylık asgari ücretin (102.396.600.-TL) besin içi harcama bölümü, 37.272.362.4 TL''dir. Bu tutarın işçinin bireysel beslenmesine ne kadar yetebileceği tartışılmalıdır. Hemen söylemeliyiz ki, günlük besin içi harcama bedeli 1.242.412.-TL''dir. Değerlendirmede bu son rakamın esas alınması gerektiğini düşünüyorum. Öyleyse bir öğün yemeğin bile bedeli olmayan bu tutarın birey olarak işçiye yetmeyeceği aşikardır. Dört kişilik bir ailenin mutfak masrafları tutarı, aylık 175 milyon liraya ulaşmışken, asgari ücretin besin içi harcama kısmının yetersizliği, belirgin bir şekilde ortaya çıkmaktadır. Peki, besin dışı harcama kısmının yeterliliği savunulabilir mi ? Kira, giyim, ulaşım, eğitim vb. temel ihtiyaçların kalan 65.l24.200.-TL ile karşılanmasının mümkün olduğu da söylenemez. Sadece kira giderinin bile bu tutarla karşılanması imkanı bulunmamaktadır, normal ikamet şartlarında. Bu şartlarda, belirlenen yeni asgari ücretlerin " yeterli asgari ücret" nitelemesini hak edemeyeceğini rahatlıkla söyleyebiliriz.

2000 yılı asgari ücretiyle 200l yılı ilk altı aylık dönemi asgari ücretinin net tutarlarının karşılaştırılması sonucunda, net aylık l5 milyon 500 bin liralık bir artış olduğu görülecektir. Bu artışın enflasyonun aşındırdığı satınalma gücünü temin edemeyeceği belirgindir. Nitekim kamuoyunda yeni asgari ücretler, en çok bu yönüyle de eleştirilmektedir. Ankara Ticaret Odası Başkanı Sinan Aygün, 25 Aralık 2000 günü basına yansıyan açıklamasında, net 102 milyon liralık asgari ücretin yetersizliğinden, "utanç rakamı" nitelemesiyle sözederek, 200 milyon liralık bir asgari ücret rakamının enflasyonu azdırmayacağını, çünkü dört kişilik bir ailenin asgari geçim bedelinin 600 milyon liraya çıktığını, aile reisinin 102 milyon liralık aylık geliriyle açlık sınırında yaşayan bir aile gerçeği karşısında, enflasyonla mücadele gerekçesiyle, sosyal dengeler gözardı edilmekle Türkiye''nin başına daha büyük dertler açılabileceğini savunmuştur. Sayın Aygün''ün açıklamasında aşağıdaki değerlendirme de yer almıştır: "OECD ülkeleri içerisinde asgari ücret, Portekiz''de 353 dolar, İspanya''da 511 dolar, Yunanistan''da 540 dolar, Almanya''da 1100 dolar, Türkiye''de ise 150 dolardır. Bu rakamla Türkiye, son sıradadır. Asgari ücretin hiç değilse 300 dolara çıkarılması gerekiyor ki ,bu rakam bile son sıradaki durumumuzu değiştiremiyor."

İşçisi düşük ücretle çalışan işverenlerin bu şartlardan olumlu etkileneceği, günlük geçimini teminde büyük zorluklar yaşayan işçinin de işinde verimli olacağı ve kendisini vererek işini yürüteceği söylenemez. Asgari ücretin işverene maliyetinin önemli ölçüde yükselmesine rağmen, işçinin eline geçen asgari ücret rakamının son derece düşük kalması, asgari ücret uygulamasında birçok aksaklığın varlığını ortaya koymaktadır. Yeni belirlenen asgari ücretin işverene aylık maliyetinin 175.308.000.-TL''na ulaşmasına karşılık, işçinin eline 102 milyon liranın geçebilmesi, Türkiye''nin iktisat ve maliye politikalarının bu konuda iflas ettiğini göstermektedir. Asgari ücretin satınalma gücünün bu denli düşük olması, gelir dağılımını da olumsuz etkilemektedir. Müzmin bir sorun olarak karşımıza çıkan bozuk gelir dağılımı gerçeğine duyarsız bir vergi politikası da sorunun etkisini derinleştirmektedir. Özel indirim tutarının aylık 21 milyon 900 bin lira olarak belirlenmesi de hakkaniyete uymamaktadır. Asgari ücretin tümü vergi dışı tutulamasa bile, en az yarısının özel indirim tutarı olarak belirlenmesi halinde, büyük vergi kaybının oluşmayacağı, bunu sağlamaya yönelik önlemlerin alınabileceği düşüncesindeyim.