Vira Bismillah

1 Eylül itibarıyla denizlerde avlanma yasağı kalkıyor. 1 aydır ağlarını yenileyen, teknelerini boyayan balıkçılar bu gece (31 Ağustos) denize açılarak Vira Bismillah diyecekler.

Şafi mezhebinin imamı İmam Şafi"nin, "Denizden babam çıksa yerim" dediği söyleniyor.

Balıkçılık tarım gibi dünyanın en eski mesleği.

Tarih boyunca insanlar geçimlerini topraktan ve denizden çıkarmışlardır.

Çinliler MÖ 3000 yıllarında, tuzlu su doldurulmuş havuzlarda kefal üretiyorlardı.

Eski Romalılar da havuz ve akvaryumlarda sazan ve tatlı su kefali yetiştiriyorlardı.

***

Bugün dünyanın birçok ülkesinde, sofrada tüketilmek üzere büyük çapta balık üretimi yapılıyor.

Üç tarafı denizlerle çevrili bir yarımada konumunda olan Türkiye"nin 8 bin 333 km"lik kıyı şeridi ve 177 bin 714 km uzunluğunda nehirleri var.

Deniz ve iç su kaynaklarımızın toplam yüzey alanı 25 milyon hektar; bu rakam Türkiye"deki toplam tarım alanlarına yakın.

Balıkçılık sektörü 47 bin kişiye doğrudan istihdam sağlıyor. Ancak, sektörün GSYH"ye sağladığı katkı yüzde 0,4 oranında.

Yani denizlerden faydalanma oranımız yerlerde sürünüyor.

Balıkçılıkla ilgili yapılan araştırmalara göre Karadeniz"de 247, Marmara Denizi"nde 200, Ege Denizi"nde 300 ve Akdeniz"de 500 civarında balık türü var. Ancak bunların 100 tanesi ekonomik değere sahip.

***

Türkiye"nin toplam su ürünleri üretim miktarı 2008 yılında 646.310 ton ve 2009 yılında 622 bin 962 ton olarak hesaplanmış.

Birleşmiş Milletler Tarım ve Gıda Örgütü (FAO) 2009 yılı istatistiklerine göre, küresel su ürünleri üretimi miktarı 145,1 milyon ton.

Türkiye"nin üretimi dünya su ürünleri üretiminin yüzde 0.43"ünü oluşturuyor.

Küresel su ürünleri üretiminde ilk sırada yer alan Çin"in üretimi 45 milyon ton, Avrupa Birliği"nin aynı yıla ait toplam su ürünleri üretimi ise 6,428 milyon ton civarında.

Türkiye su ürünleri üretim miktarı bakımından dünyada 35"inci sırada, AB ülkeleri arasında ise 7"nci sırada yer alıyor.

***

Türkiye, üç yanı denizle çevrili olmasına ve bir içdenizin bulunmasına karşın, balıkçılıkta gelişmiş bir ülke değildir. Avlanan balık miktarı yılda 400 bin tonu biraz aşar; bunun yaklaşık 240 bin tonu hamsi, 20 bin tonu kefal, 20 bin tonu sardalya, 15 bin tona yakını da istavrittir.

Tatlı su ürünleri üretimi ise 50 bin ton dolayındadır.

Makaralı oltalar bulunmadan önce, misina bir mantar ya da tahta parçasına elle sarılırdı.

Balık oltaya takıldığında balıkçı seri hareketlerle balığı kıyıya çekerdi. Ama bu tür avlanma kolay değildi, misinanın dolaşması, düğüm olması gibi sorunlar yaşanırdı.

Oysa makaralı oltayla avlanmak çok kolaydır.

Makara misinanın sarılmasını ve gerekirse gevşetilmesini kolaylaştırmıştır.

Örneğin oltaya yakalanan balık sert hareketlerle direnirse makaradaki misina boşaltılarak balığa yol verilir.

Balığın yorulup hareketlerinde yavaşlama görülünce, misina yeniden makaraya sarılarak balık çekilir. Ama makaralı oltayla balık avlarken, misinayı ne zaman boşaltıp ne zaman makaraya saracağını bilmek gerekir.

Deniz balıklarının bazıları su yüzeyine yakın yaşarlar ve bunlara yüzey balığı denir.

Örneğin ringa, sardalye, hamsi, orkinos ve uskumru yüzey balıklarıdır.

Deniz dibine yakın ve dipte yaşayan balıklara da dip balığı adı verilir.

Dip balıklarına örnek olarak morina, mezgit, berlam ve bütün yassı balıklar verilebilir.

Taze olarak tüketilecek balıklar, ya kıyıya gelir gelmez müşterilere satılır ya da buzlarla kasalara yerleştirilerek iç bölgelere gönderilir.

Balıklar dilimlendikten ya da fileto çıkarıldıktan sonra dondurularak özel ambalajlar içinde satılır.

Özellikle sardalye, orkinos (tonbalığı), hamsi ve sombalığı konserve olarak işlenir.

Bazı ülkelerde ringa, morina ve mezgit tütsülenerek saklanır.

Türkiye"de torik denen iri palamutlar iyice temizlenip tuzlanarak lakerda yapılır.

Uskumru ise tuzlanıp güneşte kurutulduktan sonra çiroz halinde tüketilir.

Hamsi gibi bazı balıklar pişirilip öğütülerek un haline getirilir.

Balık unu çiftlik hayvanları için yem olarak ya da gübre olarak kullanılır.

Bazı balık türlerinin pullarından yapay inci ve sedef yapılır.

Köpekbalığı ve morina derisi çanta, ayakkabı ile eldiven yapımında kullanılır; ayrıca tutkal elde edilir.

Morinanın karaciğerinden çıkarılan yağ, ilaç sanayisinde değerlendirilir.