İdeolojiler hızlı değişimden nasibini alıyor

20. yüzyılın başındaki katı ideolojik kutuplaşma yerini bir yandan ideolojilerin zayıflamasına ve yumuşak ideolojilerin ön plana çıkmasına, diğer yandan da ideolojiler arasındaki geçişkenliklerin artmasına bıraktı.

Bu, bir “ilkesizlik ve çözülme” değil, zamanın ihtiyaç ve gerçeklerine göre ideolojilerin kendilerini gözden geçirmeleri olarak görülebilir.

Örneğin Avrupa''da Üçüncü Yol düşüncesi sol hareketin yapısal dönüşümü açısından büyük önem taşımaktadır. Ortodoks sosyalizmden sosyal demokrasiye doğru yaşanan dönüşüm, Üçüncü Yol ile sosyal demokrasinin de genellikle sağın savunduğu liberal değerlere yaklaşmasını sağlamıştır. Serbest pazar ve sosyal refah devleti anlayışı, devletin ekonomik alandan çekilmesi ve özelleştirmelerin hız kazanması… Blair ve Schröder''in önemsediği bu çizgi sola yeni bir çıkış kapısı açmıştır.

Liberalizm ile muhafazakarlık arasında da son dönemde ciddi yakınlaşmalar yaşanmıştır. Muhafazakar siyasetin ekonomik uygulamaları büyük ölçüde liberal düşüncenin hassasiyetlerini paylaşmaktadır.

Liberalizmin aktüel uygulamaları da yine liberal kökenli aydınlar tarafından eleştiri konusu olabilmektedir. John Rawls''un düzenin meşruiyetini sağlayan bir ilke olarak vurgu yaptığı “siyasal adalet” kavramı da uygulamadaki bir kısım olumsuzluklara karşın yeni bir perspektifi gündeme getirmektedir.

Liberal demokrasilerde faydacı ahlak anlayışının, toplumda dezavantajlı gruplara sebep olduğu düşüncesi “bölüşümcü fayda” sağlayan bir siyasal adaleti ön plana çıkarmıştır. Rawls''a göre siyasi liberalizm sadece bireyci olmakla kalmamalı, devlet müdahaleciliğini içermeyen bir refah devletini de gerekli kılmaktadır.

Sosyal adalet fırsat eşitliğini sağlayacak bir toplumsal temel oluşturmalı ve toplumun dezavantajlı gruplarına temel hizmet alanlarında yardım etmeli, verdiği katkılarla hayata tutunmasını sağlamalı. Rawls''a göre evletin sadece küçültülmesi ve sınırlanması yetmez, refah devleti niteliği de taşımalıdır. Liberalizmin sadece serbest piyasa yönünü öne çıkaranlara karşı, topluma adalet ve haklar temelinde yaklaşılmasının önemi hatırlatılmalıdır.

Batı''da refah devletinin de ciddi sarsıntı geçirmesi yeni orta yol arayışlarını da gündeme taşımıştır.

Ekonomik faydacı bireyin içine düştüğü yalnızlık, şüphecilik ve güvensizlik sorununu aşması, sosyal adalet kavramını önemseyerek toplumsal kesimler arasındaki uçurumun azaltılması gibi çabalar ideolojiler arasındaki geçişkenliği gerekli kılmaktadır.

Devlet-toplum-birey ilişkisinin niteliği klasik siyasi çizgilerin ummadığı kadar hızlı bir şekilde değişim ve dönüşüm geçirmekte, küresel düzeyde yeni olgular ortaya çıkmaktadır. Ulusal devletlerin, ulusal kimliklerin, ulusal ekonomilerin küreselleşme süreciyle yeni krizler yaşaması yeni durum değerlendirmelerini de gerekli hale getirmektedir.

Sosyalizm, liberalizm ve muhafazakarlık arasındaki ara çizgilerin ve demokratik versiyonların hızlı bir etkileşim içine girmesi son dönemin özelliğidir. Devletin, bireyin ve toplumun konumu, ilişkileri yeni zaman ve mekan bağlamlarında yeni tanımlanmalara ihtiyaç hissettirmektedir.

Hak ve özgürlükler, adalet ve refah, yeni durumlara ve yeni ilişki biçimlerine göre yeniden ekonomik, siyasi ve toplumsal hayatın merkezine oturtulmalıdır. Bu noktada klasik ideolojik çizgilerin hem kendi durumlarını değerlendirmeleri, hem de birbirlerinin olumlu yönlerinden istifade etmeleri kaçınılmazdır.