Üç komutan...

Emekli olan Genelkurmay Başkanı Özkök, göreve gelen Orgeneral Büyükanıt ve müstakbel Genelkurmay Başkanı Başbuğ’un konuşmaları bu haftaya damgasını vurdu. Üç komutanın konuşmaları hem içerik hem üslup olarak kişisel tarzlarını da ortaya koyuyor.

Özkök’ün Büyükanıt’a görevi teslim ederken öpmesi ve sırtını sıvazlaması “şefkatli” ve “babacan” bir kişiliğin göstergesidir. Büyükanıt’ın ise bu harekete karşı sessiz kalarak yazılı metini okumaya başlamak yerine irticalen konuşarak Özkök’ün bu davranışından ne kadar etkilendiğini söylemesi “duygusal” ve “kadirşinas” bir kişiliğin tezahürüdür.

Özkök konuşmasında komutanlığındaki gibi çok farklı bir çizgi sergiledi. Çok iyi hazırlanmış, derinlikli ve ölçülü konuşması, Özkök’ün sadece demokrat bir zihne değil, dünyayı iyi algılamış çağdaş bir zihne de sahip olduğunu gösteriyordu.

Üç komutanın konuşmasında önemli olan hususlar yaptıkları ortak vurgular değil, konuşmalara yansıyan ayrıntılardı. Doğal olarak TSK iki konuda çok hassastır. “Devletin bölünmez bütünlüğü” ve “sistemin laik karakteri”… Bu yüzden PKK ve irtica vurgusu asker konuşmalarının olmazsa olmazıdır. Büyükanıt’ın konuşmasında bir de Türkiye’nin Sevr dönemine döneceğine dair felaket tellallığı yapan kesimlere eleştiri getirmesi önemli bir ayrıntıdır. Çünkü bu tür söylemler genellikle ulusalcı bazı marjinal gruplardan gelmektedir.

Büyükanıt’ın Kara Kuvvetleri ve Genelkurmay törenlerinde yaptığı iki konuşma da birbirine benzeyen, benzer içerikte konuşmalardı. İki ortamda da Büyükanıt’ın kendisiyle ilgili karalama kampanyalarına değinmesi, kamuoyunun çok da umursamadığı bu tezviratları kendisinin duymazdan gelemediğini gösteriyor. Oysa kendisinin göreve getirilmesinde kimsenin tereddüt etmemesi, bu söylentilerin siyasilerce hiç de ciddiye alınmadığını ortaya koyuyor.

Özkök kendisini çok ağır eleştiren basın mensuplarına katkıları için teşekkür etti, bir gün önce yaptığı espri sebebiyle kendisine soğuk karşılık veren Cumhurbaşkanı Sezer’e destekleri için şükranlarını sundu. Bu hareket son derece pozitif ve yapıcı bir özelliği yansıtıyor.

Yeni komutanların konuşmalarının satır araları Özkök dönemindeki kimi açılım ve sivilleşmelerden geri dönülebileceği imasını taşıyor. Bir nevi “devr-i sabık” mı oluşturulacak acaba diye merak uyandırıyor.

Özkök döneminin önemli birkaç özelliği vardı. Birincisi ilgili ilgisiz aklına esen komutanın çıkıp beyanat verememesi, ikincisi de askerin mümkün olabildiği kadar siyasetin dışında kalması. “Koruma-kollama” görevini abartıp sistemin tüm alanlarına müdahale eden yaklaşımdan “askeri” alana çekilmek, etkisizleşmeyi sağlamaz, aksine yıpranmayı engeller.

Türkiye’de AB çerçevesinde son dönemde gerçekleşen demokratikleşme ve sivilleşme adımlarından bazılarının kimi çevrelerce istismar edilmesi, bu gelişmelerden geri adım atılmasına nasıl sebep olmamalıysa, TSK’nın çağdaş demokrasilerdeki konumunu alması yolundaki yaklaşımlardan geri adım atılması da sözkonusu olmamalıdır.

Başbuğ’un üniter devlet, ulus devleti ve laik devlet konusunda TSK’nın “taraf olduğu” sözü malumu ilamdır. Ancak şuna dikkat edilmelidir: Türkiye’de çeşitli kurumların siyasal sistem içinde “siyasal taraf” haline gelerek her türlü tartışmanın içine çekilmesi ciddi sorunlar doğurmuş, demokrasiyi özürlü hale getirmiştir. Buradaki “taraf” olmanın mahiyeti ve şekli iyi belirlenmelidir.

Başbuğ’un konuşmasını yaparken sesini belli cümlelerde yükselterek, tepkiyi ölçmek için seyircilere bakması diğer bir ayrıntıdır.

Yine Başbuğ’un “gereken zamanlarda kamuoyuyla görüşlerin paylaşılacağı” şeklindeki vurgusu, geçmiş dönemlerdeki sıkıntılı süreçleri çağrıştırdığı için ikinci bir hassasiyet noktasıdır. Başbuğ son iki görevindeki performansı, tutumu ve tavırlarıyla takdireşayan bir çizgi izlemiştir.

Bu konuşmalardan sonra yeni bir durum olup olmadığını ve asker-sivil ilişkisinin nasıl şekilleneceğini önümüzdeki günlerde göreceğiz.