Avrupalıların kafasını biz karıştırıyoruz!

AB''ye Katılım Ortaklığı Belgesi''nin açıklamasından sonra Türkiye''de işler, iyice karışmaya başladı. Türkiye''nin 200 yıllık "Avrupa''yla entegrasyon" hikayesinin, tastamam bir "yılan hikayesi"ni andırdığı tüm çıplaklığıyla ortaya çıktı.

Aslında bu iş, başından beri bir "yılan hikayesi"ydi. Ne ki, bu gerçeği biz ancak şimdi farkedebiliyoruz. Çünkü iş, ancak şimdi, şu an ciddiye bindi: Önceden bu işin öyle pek ciddi bir tarafı filan yoktu. Ülkedeki güç ve çıkar odakları, "Avrupa''yla entegrasyon" hikayesi konusunda bolca laf edip duruyorlardı sadece.

Ama artık "laf devri" bitti; "laf salatası"nın artık "karın doyurmayacağı" anlaşıldı ve iş, birdenbire ciddiye binince bu kez, "gaf devri" başladı: Türkiye, Avrupa ile gerçekten bütünleşmeye, yüzleşmeye razı mıydı, değil miydi? Bu soruya "evet" veya "hayır" şeklinde bir cevap vermenin Türkiye için hiç de kolay olmadığı gün ışığına çıktı.

Ne olduysa işte bu "gaf devri" devreye girince olmaya başladı: Dün, Türkiye''nin, Avrupa''nın ayrılmaz bir parçası ve Avrupa''dan / Batı''dan başka seçeneği, gideceği yer olmadığını söyleyen ülkedeki siyasi, ekonomik ve kültürel iktidar aygıtlarına yön ve çeki düzen veren sivil ve sivil olmayan güç ve çıkar odakları, bugün bu işin bir "hikaye", bir "şaka" olduğunu, hatta bu "hikaye"yi veya "şaka"yı fazla ciddiye almamamız gerektiğini söylemeye başladılar bize!

Öyle anlaşılıyor ki, Avrupa Birliği (AB) projesinin ne denli ciddi bir proje olduğunun farkında değiliz henüz. AB projesi, bir Avrupa Birleşik Devletleri kurulmasını amaçlıyor. Bu, Avrupalılar için bir ölüm-kalım meselesi.

Küreselleşmenin tüm sınırları, sınırlamaları aşmayı icbar ettirdiği bir zaman diliminde Avrupalılar, dört yüzyıllık modern tarihlerinde, ilk kez, 20. yüzyıl süresince Avrupa coğrafyasına hapsolmuş olmayı hazmedemiyorlar. 20. yüzyılın başlarına kadar üç asır süresince "hareket alanları" handiyse bütün bir dünya coğrafyası olan Avrupalılar, iki büyük dünya savaşından sonra dünya üzerindeki hakim konumlarını Amerika''ya kaptırmış olmayı kabullenemiyorlar.

O yüzden AB projesini, bir "yeniden toparlanma", Amerika''nın dünya üzerinde tek başına kurduğu hakimiyete "meydan okuma" girişimi olarak görüyor ve çok ciddiye alıyorlar.

Avrupalılar, AB projesinin, bir "medeniyet projesi" olduğunun bilincindeler. Bizim zannettiğimiz gibi bu medeniyet projesinin merkezinde -yalnızca- Hıristiyanlık yok. Ama Hıristiyanlık, bu projenin önemli "kurucu öge"lerinden biri.

İşte Avrupalılar, Türkiye''nin, bu yeni medeniyet projesinin neresinde yer alabileceğine kesin olarak karar verebilmiş değiller. Avrupalıların Türkiye konusundaki kararsızlıkları, Avrupalıların değil, Türkiye''nin yaşadığı "kafa karışıklığı"ndan kaynaklanıyor.

Avrupalıların önlerinde tek ve tutarlı bir Türkiye yok; birkaç tane Türkiye var: Bu Türkiye''lerden biri, Avrupa''ya, Batı''ya rağmen Avrupa''lı / Batılı olduğunu söyleyen "Resmi Türkiye". Avrupalılar, her şeye (örneğin fiilen Batı yörüngesinde yer almasına) rağmen, demokrasi, insan hakları, hukukun üstünlüğü gibi Avrupalılığın temel dinamikleri açısından bakıldığında "Resmi Türkiye"nin pek de Avrupalı olmadığını görüyorlar ve bu konuda "Resmi Türkiye"nin geliştirdiği tavır ve politikaların tabansız, köksüz, tutarsız ve gayr-ı ciddi olduğunu düşünüyorlar. Ayrıca Avrupalılar, "Resmi Türkiye"nin sözde Avrupalılığının Türkiye''nin tarihsel, kültürel, toplumsal, siyasal deneyimleriyle ve dinamikleriyle çeliştiğini açıkça görüyorlar. Ve Türkiye''nin hem pratikteki uygulamalarına, hem de tarihsel deneyimleri ve dinamikleriyle çelişen tavırlarına bakarak "Resmi Türkiye"ye daima kuşkuyla bakıyorlar.

Avrupalıların önlerindeki ikinci Türkiye ise "Öteki Türkiye". Avrupalıların gözünde bu Türkiye, Osmanlı deneyimi gibi hem Avrupa, hem de -kısmen- dünya tarihinin şekillenmesinde "kilit rol" oynayan; kültürel, tarihsel gerçekliği olan ve şu an Türk toplumunun bilinçaltına, kollektif hafızasına, gündelik hayattaki davranışlarına, dünyaya bakışlarına şu ya da bu şekilde yön veren ve bir gün "ayağa kalkabileceğinden korkulan" bir Türkiye.

Avrupalılar, "Resmi Türkiye"ye kuşkuyla bakarken, "Öteki Türkiye"ye korkarak, ürkerek bakıyorlar. İşin bir de traji-komik yanı var: Sadece Avrupalılar değil, "Resmi Türkiye"nin "baba"ları da "Öteki Türkiye"ye korkarak ve ürkerek bakıyorlar! Siz Avrupalı olun da gelin de çıkın bu "yılan hikayesi"nin içinden!

İşte Avrupalılar, Türkiye''de bu işin tastamam bir "yılan hikayesi"ni andırdığını bizden çok daha net gördükleri için hangi Türkiye''yi ciddiye alacaklarına ve muhatap kabul edebileceklerine karar vermekte zorlanıyorlar. Bizim bile "ne olduğumuz"a karar vermekte zorlandığımız bir konuda Avrupalılar da zorlanmayacaklar da ne yapacaklar!