Batı uygarlığının "Pastırma Yazı": Panik psikolojisinin kaynağı

İslâm dünyası kan gölüne döndü. Her yer yanıyor alev alev. Yanmayan yerlerse fokur fokur kaynıyor.

Tarihte, benzerini yaşamadığımız bir travma bu. O yüzden "ne oldu da, nasıl oldu da İslâm dünyası yangın yerine döndü, kan gölüne dönüştü ve içine sürüklendiğimiz yangından, kördüğümden nasıl çıkabiliriz?" sorusunun izini, derin nefes alarak sürmek boynumuzun borcu.

Tam bu noktada dikkat çekilmesi ve aslâ gözardı edilmemesi gereken hayatî bir mesele var: Bildiğimiz dünya çöktü.

Başka bir ifadeyle, Batı uygarlığının dünya üzerinde ürettiği 500 yıllık hegemonya hâlen yaşıyor, varlığını sürdürüyor ama Batı uygarlığı yaklaşık yüzyıldır felsefî olarak, zihnî veya fikrî olarak çöktü.

Bu gerçeği, Batı uygarlığını inceleyen tarihçiler, 19. Yüzyıl"ın ikinci yarısını, "bunalımlar çağı" (the age of crises) olarak tanımlayarak dile getirirler.

Zihnî, felsefî veya entelektüel olarak çöken bir uygarlığın, kaçınılmaz olarak ahlâkî olarak da, sosyal olarak da, kültürel olarak çökmesi kaçınılmaz zaten.

O yüzden Batı toplumlarında, sosyal yapı, kültürel değerler ve ahlâkî ilkeler büyük sarsıntı geçiriyor: Hakikat fikrini kabul etmeyen, Tanrı ile şeytanı eşitleyen, "her şey mübahtır / anything goes" ilkesizliğine dayanan postmodernizm, önce Batı kültürünü çölleştiriyor, eşcinsellik ve feminizm gibi akımlarla Batı toplumlarını ve değerlerini çözüyor. Sonra da dekadant / tefessüh etmiş popüler kültür biçimlerini, medya, film, müzik ve spor endüstrileri yoluyla hızla bütün dünyaya yayıyor.

Aslında postmodernizm, 400 yıllık modern Batı uygarlığının hem çöküşünün bir ifadesi, hem de bu çöküşün ayartıcı dillerle, yöntemlerle ve araçlarla ertelenmesinin bir başka adıdır.

Bir medeniyet, akîdevî temelleri sarsıldığı ve entelektüel merkezini yitirdiği -kısacası, Arşimet / dayanak noktasını kaybettiği- zaman bilkuvve çöker. Ama o medeniyetin fiilen tarihten çekilmesi anlamına gelmez bu. Medeniyetin bilfiil çökmemesi için, bir "pastırma yazı" yaşar, bilkuvve çöken ve her alanda büyük kriz yaşayan medeniyet.

"Pastırma yazı" yaşayan medeniyet, ölümünü ertelemek için "pornografi"ye ve ironiye ya da hicve başvurur.

Burada "pornografi"den kastettiğim şey, ayartma"dır: Bugün kullandığımız bütün medyalar, tükettiğimiz popüler kültür biçimleri, medya, film, müzik ve spor endüstrisinin mitleri ve ürünleri, tam anlamıyla Batı uygarlığının ölümünü geciktirmek, ömrünü olabildiği ölçüde uzatmak için geliştirilen "pastırma yazı" uygulamalarıdır.

"Pastırma yazı"nın, medeniyetin ömrünü uzatmak için "pornografik" ayartı"nın dışında başvurduğu ikinci seçenek, ironi ya da açıkça hiciv"dir.

İroni ya da hiciv, kriz yaşayan medeniyetin yalancı bir silkinme, canlanma veya toparlanma yaşamasına yol açar: Medeniyet, kendi üzerine düşünmeye başlar; bütün enerjisini kendisini, geldiği noktayı eleştirme çabası üzerine yoğunlaştırır.

Ancak bu kendi üstüne düşünme, muhasebe ve eleştirinin dili, ironi veya hiciv olduğu için, bu da sonuçta "pornografik" bir ayartıya dönüşür kaçınılmaz olarak. Medeniyet, gerçek sorunlarıyla yüzleşme imkânı bulamadan, bu ironi ve hicivle gerçekleştirdiği küçük bazı yaratıcılık örnekleriyle bir süre nefes alabilir ama sonuç, tam anlamıyla saldırganlık ve yıkım"dır.

"Pastırma yazı" yaşayan medeniyet, bir yandan bu geçici ve sahte yaratıcılıkla -deyim yerindeyse, tıpkı bir kanser hastası gibi- gününü gün etmeye çalışırken, öte yandan da, yokolma korkuları ayyuka çıktığı için sürekli panik psikolojileri ve ardından da kaçınılmaz olarak yine "pornografik", ayartıcı saldırganlık ve yıkım biçimleri geliştirmekten kurtaramaz kendisini.

İşte postmodern düşüncenin insanlığı sürüklediği çıkmaz sokağı en iyi gösteren, çağımızın en cins kafalarından Jean Baudrillard, Batı uygarlığının yaşadığı bu "pastırma yazı" durumunu, "Batı uygarlığı, aşırı şişmiş bir balonu andırıyor. Küçük bir iğnenin batırılması, bu balonun patlaması için kâfidir" diyerek enfes bir dille özetler.

Ve bu saldırganlığını da, Batı uygarlığının seküler-kapitalist köleleştirme biçimlerine direnen dünyanın tek coğrafyasında, İslâm coğrafyasında bütün ayartıcılığı ve ilkelliğiyle göstermesine yol açıyor.