Divanyolu"ndan Bâb-ı âli"ye bir "yol" gider (mi?)

Tanpınar, üstadı Yahya Kemal''in mekânların ruhu''na nasıl derinlemesine nüfûz ettiğini hayretâmiz bir dille ve ustalıkla anlatır bir denemesinde: Bâbıâli''de ya da ustasının "Türk İstanbul" diye tarif ettiği Boğaziçi''nde tarihin yapıldığı, edebiyatın yazıldığı, sanatın ve hayatın ruhunun teneffüs edildiği mekânları, Yahya Kemal''in sanatçı hassasiyeti, şair rikkati ve düşünür dikkatiyle nasıl kendinden geçerek, gürül gürül akan bir ırmak gibi coşarak, taşarak, adeta o mekânlarda o an yaşıyormuşçasına capcanlı bir dille, o mekânlarla, o mekânlarda yaşayan insanlarla ve yaşanan olaylarla hemhâl olarak tasvir ettiğini aynı duyarlıkla, coşkuyla ve dikkatle anlatır bize.

Savrulan, sarsılan ve sarsan bir adamdır Yahya Kemal: Medeniyetin çökmesi, medeniyetimizin gökkubbesinin çatırdamasıyla bütün çağdaşları gibi önce derin bir savrulma yaşar: Ortaöğretimde Grekçe''nin, Latince''nin zorunlu olmasını savunacak kadar savrulur kıyıya. Kıyıda, anafora tutulur: Bir süre sürüklenir öylece…

Ve kıyıdan esen sert rüzgârlar, onu Paris''e atar: Paris, Tanzimat''tan itibaren sanatçılarımızın, ideologlarımızın, entelijansiyamızın demirlediği son limandır o vakitler: O da herkes gibi Paris''te demirler: Ama Paris, önce büyüler bu büyük şairi, sonra da fenâ hâlde silkeler ve kendine getirir: Sorel''le tanışması, Sorel''in Avrupa tarihinin kuruluşunun hikâyesini sarsıcı bir dille anlatması, Fransız ruhunun izlerini sürmesi, Yahya Kemal''i ters köşeye yatırır: Türkiye''deyken Grek ve Latin kültürü hayranı olan Yahya Kemal, Latin kültürünün çağdaş yurdu Paris''te kendi medeniyet ruhunun ve yurdunun izlerini sürmeye başlar: Mesafe, mesele sahibi kılar ustayı Paris''te: Kendine gelir; eve döner "beyaz bir gemi"yle, Paris''te gördüğü medeniyet rüyasının ufuklarını ve umutlarını içinde büyüterek Boğaziçi''nde alır soluğu…

Artık görmeye başlamıştır gözleri, gönlüyle ve ruhuyla… Gördüğü manzara karşısında yıkılır o dev cüsseli adam: Mütareke yıllarında elinde mendillerle karış karış dolaşır İstanbul''u, hüngür hüngür ağlayarak: Gördüğü manzara, İstanbul''dan dünyaya ruh üfleyen gökkubbenin çöküşüdür… Sarsılır… Yere yığılır dev adam, çöken bir gökkubbe gibi … Ama bilir ki, her çöküş, yeni bir başlangıcın, yeni bir dirilişin doğumunun habercisidir aslında…

Ayağa kalkar asil bir medeniyetin çocuğu olarak: Gökyüzüne açar ellerini… Sonra Divanyolu''nu mesken tutar… Divanyolu''nda dindirir içinde esen fırtınaları… Bir Süleymaniye''ye bakar, bir Eyüp Sultan''a… Bir Sultanahmet''te alır soluğu, bir Topkapı''da… Itrî''nin tekbiriyle uyanır her sabah… Sinan''ın taşa ruh üfleyen şiiriyle şakır bir bülbül gibi her akşam… Piyerloti tepesinden Haliç''i, Boğaziçi''ni, Üsküdar''ı seyre dalar… Ve oradan Mekke''yi, Medine''yi, Üsküp''ü, Kudüs''ü, Saraybosna''yı, Horasan''ı içine alan bir medeniyet gökkubbesi çizer gökyüzüne… Sinan''ın gökkubbesini Tac Mahal''in, Bağdat''ın, Şam''ın, Sana''nın, Kurtuba''nın gökkubbeleriyle buluşturur, Itrî''nin tekbiri, Bâkî''nin şiiri eşliğinde kozmik bir raksla ruh üfler hepimize, şiiriyle ve serüveniyle…

İşte bu nedenledir ki, İstanbul''da ete kemiğe bürünen ve bütün medeniyet coğrafyamıza ruh üfleyen gökkubbemizin inşa ediliş sürecini ve serüvenini en iyi o anlatmıştır: Fethe katılan 25 yaşındaki yağız delikanlının, 75 yaşına gelinceye kadar adım adım gökkubbenin inşasına, Müslüman bir şehrin kuruluşuna nasıl tanık olduğunu sarsıcı bir dille tasvir eder usta.

Medeniyet gökkubbemizin harcının karıldığı, temellerinin atıldığı, şarkılarının bestelendiği kâinâtın merkezi tarihî yarımadanın özü ve özeti Babıâli''nin çocukları Sezai Karakoçlar, Beşir Ayvazoğulları, İlhan Kutluerler, Mehmet Varışlar, Emine Eroğlular, Mehmet Kahramanlar, Mehmet Nuri Yardımlar, Ali Urallar, M. Fatih Canlar, Cezmi Arslanlar, öksüzler şimdi…

Öksüzler; çünkü Divanyolu''ndan Babıali''ye bir yol gitmiyor: Yeni Itrîler, yeni Sinanlar, yeni Bâkîler, yeni Fatih''ler yetiştirecek "mekânlar" / imkânlar birer birer yok oluyor, yok ediliyor, rantiyecilere peşkeş çekiliyor…

Nasıl Londra''yı Londra yapan West End''se, Paris''i Paris yapan Latin Quarter''sa, New York''u New York yapan Broadway''se, İstanbul''u İstanbul yapan da Fatih''ten Süleymaniye''ye, Sultanahmet''ten Eyüp Sultan''a açılan bütün yolların kavşak noktası olan Divanyolu''ndan Babıâli''ye uzanan ve İstanbul''a, oradan da Kudüs''e, Bosna''ya, San''a''ya, Herat''a, Delhi''ye ruh üfleyen medeniyet gökkubbemizin yeri, yurdu, kaynağı, pınarı, ırmağı ve kalbi, tarihî yarımada''dır.

Divanyolu''nun atardamarını, Babıâli''nin beynini, Eyüp Sultan''ın kalbini, Süleymaniye ve Sultanahmet''in ruhunu oluşturduğu kâinâtın merkezi tarihî yarımada''yı, yeniden bilge kişilerin, gönül, ruh ve zihin erlerinin, tarih yapan öncülerin yurdu, mekânı hâline getiremediğimiz sürece, Yahya Kemal''in gördüğü rüyaları gerçeğe dönüştürebilmemiz, onun izinden giden, yepyeni koridorlar açan Sezai Karakoç''un gördüğü medeniyet rüyamızı hayata geçirebilmemiz muhaldir. Yalnızca İstanbul''un ve Türkiye''nin değil, dünyanın kurtuluşu, tarihî yarımadada karış karış nakşedilen asil şifrelerimizin oluşturduğu medeniyet gökkubbemizin herkese ve her yere yeniden ruh üfleyebilmesine bağlıdır.

Divanyolu''ndan Babıâli''ye bir "yol" gider, diyebildiğimiz zaman, savruluş serüvenimizi savuşturduğumuza, sarsıntıları aştığımıza ve insanlığa yeniden sarsıcı sözler söyleyebilecek kıvama ulaştığımıza hükmedebileceğiz vesselâm.