Prof. Dr. Esfender Korkmaz: Bu kriz sosyetik iktisatçıların iflası

Bir kriz tarifi yapalım. Nedir bu başımıza gelenler?

Krizin tek nedeni var o da uygulanan kur politikası. Olaya tersten bakacak olursak eğer 2000 yılında enflasyon oranı yüzde 20 ya da 25 çıksaydı hiçbir şekilde kriz olmazdı.

Emin misiniz?

Olmazdı... Hedef enflasyona göre kuru belirledi. Enflasyon yüzde 20, kur da yüzde 20 olsaydı bir sorun olmazdı ama bu sefer kur, nominal çapa olarak kullanılmamış olurdu. Dış açık da olmazdı... Ekonomi yönetimi enflasyonun yüzde 30'lar civarında çıkacağını tahmin ediyordu, kuru yüzde 20 civarında tuttu ki frenleme etkisi yapsın. Bu standartlarda cari açığın, 2.8 milyar dolar olması hedefleniyordu. Ama enflasyon yüzde 40'a çıkınca, cari açık 10 milyar dolara ulaştı. Cari açığın artması neticesinde dövize artan talep de devalüasyonu zorladı... Ayrıca, bankaların döviz pozisyon açıkları arttı. Bankalar kurların baskı altında tutulmasından yararlanıp dışarıdan daha çok borçlandı. Krizin nedenini herhangi bir arızi olayda aramaya gerek yok. Gerekçesi, kurların nominal çapa olarak kullanılmasıdır. Dünyanın birçok yerinde böyle olmuştur. Bunun böyle sonuçlar doğuracağını söyleyenlerin başında da ben gelirim.

Peki serbest kur uygulaması krizin etkilerini giderici bir sonuç doğurur mu?

Ben gerçekçi kurdan yanayım. Çünkü, döviz Türkiye'nin yumuşak karnı olmuştur. Ne zaman baskı altında tutmuşsak patlak verir. Gerçekçi kur enflasyonu takip eden kurdur...

Enflasyon da kuru takip etmiyor mu?

Tabii, kur ve enflasyon birbirini etkiliyor. Ama gerçekçi kurda enflasyonu bir yılda frenlemek yerine üç-beş yılda kontrol altına almak yöntemi uygulanmış olur. Çünkü, Türkiye'de enflasyon kurla frenlenmez. Çünkü 30 yıllık bir kronik enflasyon var. Bunu sadece para ve kur politikasıyla çözemeyiz...

Derviş'in acil eylem planı, finans piyasalarını ıslah etmek amacını taşıdığına göre yine dönüp dolaşıp konuştuğumuz konu bu ama...

Evet, öncelikli önlemlerde bir yapısal reform çağrışımı yok. Belki özelleştirme var ama o da zaten Türkiye'nin bugünkü meselesi değil, başlanılmış ve bitirilmemiş bir iş. Bankaların idaresinin birleştirilmesi de öyle. Bunlara zarar doğuracak görev verilmeyeceği geçen yıl da söylenmişti. Devletin yapılanması, oligopol piyasaların kırılması ve siyasi demokrasinin getirilmesine yönelik bir adım atacağını zannetmiyorum. Onu aşar da zaten...

Kriz çıktı çıkalı para yok. Nerede bu para? Kimin cebinde?

Parayı döviz ve Türk Lirası olarak düşünmek lazım. Kimse dövizini bozdurmak ve kullanmak istemiyor. Aslına, döviz fiyatına Merkez Bankası'nın müdahale etmesi lazım. Bunlar hep iki uçta oynuyorlar. Ya tam baskı altına almak ya da tam serbest bırakmak. Ama, dövizdeki spekülatif hareketleri önlemek Merkez Bankası'nın görevidir. Bana göre doların bugün normal olarak 850 bin lira olması lazımdır. Merkez Bankası bu rakamı, piyasa işlemleri yaparak er ya da geç 850 bin liraya indirecektir. Bu rakamın üstü spekülatiftir. Faiz de 70-80'de sabitlenir. Yani bu rakamlarda istikrar bulur. Ondan sonra, enflasyon oranında artmaya devam eder. Türk Lirası da repoda, faiz mevduatında... Dövizler de yastık altına girmeye başladı.

Türkiye yeniden, eski dolarlı faizli günlere mi dönüyor?

Faizden para kazanma dönemi bence bitti. Çapalı kur döneminde enflasyon ertelenmiş oldu. Yeni dönemde faizler spekülatif hareketlerle, rant dönemini başlatacak kadar artmaz. Çünkü, Hazine'nin bu faizi verecek gücü kalmadı, bütçenin imkanı kalmadı. Tabii burada Hazine'nin borçlanma yönteminin ne olacağı önem kazanıyor. Benim önerim eskiye dönmemek için Hazine'nin üç beş ay döviz hamili senet çıkarmasıdır...

Erbakan hepsinden farklıydı

Erbakan TL'yi dolara bağlamak istiyordu. Bir lira bir dolar. Bunun olamayacağını anlattık, kabul etti. Bir daha da bu konudan söz etmedi. Başbakanların hepsiyle görüşmüşümdür ama Erbakan'ın bu konudaki titizliği benim üzerinde önemli bir etki yapmıştır.

Ekonomideki fiyaskoda kim daha çok suçlu? IMF mi, biz mi?

İkimiz de çuvalladık. Ama biz daha çok çuvalladık. Başlangıçta birtakım tartışmalar oluyordu. Bu iktisatçılardan paracı olanlar, Türkiye'nin istikrarını önemli ölçüde bozanlar bir de bunlardır. Bunlar, yüzde 30 enflasyon olsun kurları yüzde 15 seviyesinde tutalım diye kıyametleri kopardılar. Merkez Bankası Başkanı, Hazine Müsteşarı kıyametleri kopardılar. Bizimkiler, IMF'den önce bunu istiyordu. "Döviz bizim yumuşak karnımızdır, kuru çapa olarak kullanamayız" deselerdi IMF ikna olurdu. Yoksa, IMF'nin düşündüğü borç ödeme kapasitemizin artmasıdır, o kadar. Ama biz kraldan çok kralcı kesildik. Bunun nedeni de Türkiye'yi tanımayan iktisatçılar. Ben bunlara, sosyetik iktisatçılar diyorum. Yalılarda oturuyorlar, halkın tüketim alışkanlığını, tasarruf eğilimini, inancını bilmiyor. Gerek medyada, gerek bürokraside ve gerekse akademi dünyasında böyle bir elit grup oluşmuş, bunlar bu felaketlerin hazırlayıcısı. Kur felaketini getiren de bunlar. Hep aynı grup... Kemal Derviş de öyle. Yeni Demokrasi Hareketi'nin temsilcileri bunlar.

Siz de sosyetik iktisatçılar da aynı şeyleri okutuyorsunuz. Bu fark niye?

Hepsi bankaların yönetim kurullarında da ondan. Ben değilim. Bir adam banka yönetim kurulundaysa finans sektörünün aleyhine söz söyleyebilir mi?

Türkiye'yi krizden çıkarmak için "kurtacırı para" ne kadar sizce?

30 milyar dolar... Bu paranın bir kısmı kamu bankalarına kullanılacak, bir kısmı da bankacılık sistemine.