Avrupa Birliği'nden geri adım

Uzun bir nekahat döneminden sonra Fransa ve Hollanda referandumlarının yarattığı sarsıntıyı aşmak isteyen Avrupa Birliği, 21-22 Haziran 2007 zirvesi ile önemli bir adım attı. Bu atılan adım, 1958 yılından bu yana, daima daha derin bir bütünleşme hedeflemiş olan, her kurucu antlaşma tadilatında bu yolda önemli kazanımlar sağlamış olan Avrupa Birliği'nin tarihinde, “geriye atılan ilk adım” olarak ciddi biçimde ele alınmayı hak etmektedir.

AB'nin önde gelen üye devlet temsilcileri, ciddi bir skandal olmaya doğru giden zirvede, son dakikada bir uzlaşma sağlayarak, on yıllardır oluşturulan bütünleşme ve yaratılan refahı paylaşma platformunu, yeni korumacı ve içe kapanmacı ufuklara açılarak ciddi biçimde sabote etmiş bulunmaktadır.

Avrupa Birliği'nin ciddi sorunu, artık AB'ye inanmayan bir dizi ülkenin, kısır ve kısa vadeli popülist girişimleri için, bu yüzyılın en önemli toplum projesini mahvetme aşamasına gelmiş olmasıdır.

Mesele, Türkiye'nin AB üyeliği olma veya olmama meselesinin çok ötesine gitmiştir. Avrupa Birliği, çok ciddi biçimde bir inandırıcılık sorunu ile yüz yüzedir. Bu inandırıcılık sorunu, aslında hepimizin içinden geldiği gibi “Türkiye'ye karşı hukuki taahhütlerinin yerine getirilmesi sorunudur” diyebileceğimiz bir çerçeveyi aşmıştır.

Son dönemde gerçekleşen dinamiklere bakılacak olursa, AB'nin yekvücut olarak herhangi bir konuda hareket edebilme kabiliyeti sıfıra inmiş, bunun farkına da herkesten önce Rusya Federasyonu ve onun yetenekli ve tehlikeli lideri Vladimir Putin varmıştır. Rusya, bu zafiyeti inanılmaz biçimde iyi kullanmaktadır, gelecek ay ve yıllarda daha da iyi kullanacağı açıktır.

Her şeyden önce, Kıbrıs sorununun halledilmesinde belirleyici olan menfi rolü Rusya Federasyonu oynamış, Birleşmiş Milletler tarihinde, Genel Sekreter'in hazırlamış olduğu bir rapor, ilk kez Güvenlik Konseyi'nin gündemine alınmayarak nerede ise kadük hale getirilmiştir. Annan raporunun ve planının bu kadar kolay gündemden düşmesi olanaklı değilken, Rusya bu konudaki tavrı ile tüm teamülleri hiçe sayan bir tavır sergilemiş, ırkçı politikaların hakim olduğu Güney Kıbrıs Rum Yönetimi bu badireyi kazasız belasız atlatmış, KKTC yönetimi, 21. yüzyıla yakışır bir dostluk ve barış yaklaşımı gösterdiği için cezalandırılmıştır. Rusya'nın bu girişimi, Türkiye ile AB ilişkilerinin kalıcı biçimde bozulmasını sağlamıştır.

Rusya, AB ile enerji hatları konusunda, yanına eski “müttefiği” Macaristan'ı alarak, AB'nin bu konuda ciddi bir karşı tutum almasını engellemiştir. Yakın zamanda Bulgaristan ve Yunanistan ile petrol hattı anlaşmasını imzalayarak, Avrupa kıtasının bağımsız ve garantili enerji nakil hattı olarak ortaya konan Nabucco projesini, iki küçük AB ülkesini yanına alarak ciddi biçimde sabote etmiştir.

Çok daha ciddi bir olay, yaşadığımız iki hafta içinde Avusturya'da gerçekleşmiş, AB ülkelerinin “medarı iftiharı” Eurocopter'in planlarını ele geçirmeye çalışan bir Rus diplomat, Avusturya güvenlik kuvvetleri tarafından yakalanmış, ancak baskılar sonunda 10 gün gözaltında kaldıktan sonra iade edilmiş; bu olaydan, Avusturya hükümetine destek vererek Rusya'dan hesap sormak yerine, başka yerlere bakmayı tercih eden AB'nin “büyük” ülkeleri, çok yücelerek çıkmamışlardır.

Rusya, Avrupa kıtasında Sovyetler Birliği zamanında hayal edemeyeceği kadar geniş bir manevra alanına sahip olmuş vaziyettedir. AB'nin bunun ne zaman farkına varabileceği bir muamma olarak durmaktadır. ABD'nin, muhtemelen gelmiş geçmiş en kötü yönetime sahip olması, AB ülkelerini alışmış oldukları “yönlendirici” dış politikadan mahrum bırakmıştır. Kendi başına kalmış bir AB, dış politikada trajik düzeyde beceriksiz ve bölünmüş bir görüntü vermektedir.

AB ülkeleri içinde Fransa'nın kendine biçtiği rol ve seçildikten sonra katıldığı ilk zirvede Nicholas Sarkozy'nin performansı, ayrı bir değerlendirmeyi gerektirecek kadar vahimdir. Federal Almanya Şansölyesi Merkel'in, Polonya'nın tüm diplomatik nezaket kurallarını hiçe sayan direnci karşısında aldığı sert tavır, zirvedeki tıkanmayı çözen yegane adım olduğu halde, Sarkozy “arabulucu” olarak “kısaltılmış” bir antlaşma metninin kabul edilmesini kendi başarı hanesine yazmakta, bunu da sevincini saklamayarak basın toplantılarında açıklamaktadır. Fransız basınının bir bölümü, Sarkozy'nin son performansını La Fontaine'in “at arabasını süren at sineği” fabline benzetse de, Fransa'nın içine düştüğü aciz durumun Fransız kamuoyu tarafından anlaşılması daha zaman alacaktır.

Fransız diplomasisinin aciz olmadığı çok açık olan yegane konu, Türkiye'ye zarar verebilme kapasitesidir. Açılması zaten yaklaşık bir yıl gecikmiş üç müzakere faslının birini ertelemiş olmak, bu ülkenin demokratik dünya teamülleri içinde Türkiye'ye yapabileceği en büyük zararı temsil etmektedir.

Avrupa Birliği, bu hali ve bu liderliği ile, hem ciddi bir krize doğru gitmekte, hem de sorumluluklarından kaçarak, insanlık tarihinde gerçekleştirilmiş olan en demokratik, en başarılı ve en insancıl bütünleşme projesini ciddi biçimde tehlikeye atmaktadır.

* CPS Danışmalık Yönetim Kurulu Başkan