Hayal gören mi, hayallerini görebilen mi? (1)

Meğer memlekette ne kadar çok "hayal-perest" varmış da, haberimiz yokmuş! Ortalık hayal-perest''ten geçilmiyor!

"Hayal-perest" sözcüğünü iki anlamda kullanıyorum burada: Hem "hayalî gündem-severler"; hem de "hayal-severler" anlamında.

Farkında mısınız bilmiyorum: Hayalî, dolayısıyla sığ, sahte ve ayartıcı gündemlere mahkûm etmemeye özen gösteriyorum sizi de, kendimi de. Sinema tartışmasında bunu başarabildiğimi sanıyorum: İcat edilen sahte bir gündem vardı: Türk sinemasının sorunu, sansür sorununa indirgenivermişti!

Türk sinemasının asıl meselesinin, sansür değil, aksine, bir "dil" kurabilme, bunun için de bu münbit toprakların entelektüel, estetik ve kültürel kaynaklarıyla doğrudan irtibata geçebilme meselesi olduğunu söyleyerek, tartışmayı ayartıcı "politika" sorunundan, hakîkî bir "poetika" inşa edebilme meselesine ve mesuliyetine getirmeye çalışmıştım.

***

Şimdi de, adına "muhafazakâr sanat" denen, yine sahte, icat edilmiş, hayalî bir sorunla iştigâl ediyor zavallı Türk entelijansiyası!

Bu konuda da, bu hayalî mesele üzerinden kurmadım kurduğum cümleleri. Bu ülkenin "muhafazakâr sanat" olarak nitelendirilecek bir gerçeği ve sorunu olmadığını; burada sanat faslında tartışmaya açılacak, izi sürülecek, üzerinden gidilecek, üzerinde kafa patlatılacak asıl meselenin, bu ülkenin sanatının asil ve derûnî irfanî kaynaklarıyla nasıl irtibat kurabileceği, Arşimet noktasına nasıl kavuşabileceği, pergelin şaşan sabit ayağının yerini ve yönünü bihakkın nasıl bulabileceği gibi -Ayşe Şasa''nın yıllardır çilesini çekerek dile getirdiği- daha esaslı, daha köklü, daha derûnî bir dil ve kaynak, bir sahicilik ve samimiyet meselesi olduğuna dikkat çekmeye çalıştım.

***

Şimdi, bu iki tartışmada da, Türk entelijansiyasının, -son aylarda sıklıkla ve özenle dikkat çektiğim- nasıl yakıcı ve yıkıcı bir çağ körleşmesi ve psişe bozukluğu sorunuyla malûl olduğunu gözlemliyorum -üzülerek…

Türk entelijansiyasının bütün taraflarında bu iki temel arıza, daha çok "sanatın doğası" üzerine yapılan tartışmalarda bütün çıplaklığıyla suyüzüne çıktı: İstisnasız bütün taraflar, sanatın "hayal"e dayandığını, hayalin de "sınır tanımayan" bir "fenomen" olduğunu söylediler!

Peki, bu tür bir "sanat" ve "sanatın doğası" tanımı, bütün medeniyetlerin sanat idrakleri için mi, yoksa yalnızca modern sanat için mi geçerli?

***

Sanatın "hayal"e dayandığını, hayalin de sınır tanımayacağını vehmeden kafa, sanatı putlaştırdığını da, artık dadacılar''dan, kübistler''den, situationist''lerden bu yana, sanattan anlaşılan şeyin "anti-sanat" olarak kabul edildiğini de, dolayısıyla "sınır tanımayan hayal"e dayalı sanat algısının çoktan tarihin çöp sepetini boyladığını ve sanatın hayal-altı''nın oyunlarına indirgendiğini de göremeyecek kadar çağ körleşmesiyle malul bir kafa değil de nedir, söyler misiniz bana!

Sanatı, "sınır tanımayan" hayal''e hapsetmekle, sanatı da, hayali de putlaştırdığımızı ve böylelikle bitirdiğimizi, bu ülkede sanat yapan / yapacak insanları bu iki putun oyunlarına mahkûm ettiğimizi görebiliyor muyuz acaba?

***

Hayal faslında şöylesi bir ayırım yapılması gerektiğini ve bunun oldukça zihin açıcı olacağını düşünüyorum: Bir hayal görebilen; bir de hayallerini görebilen iki farklı insan / sanatçı tipinden sözedebiliriz.

Burada bu iki farklı hayal algısını birer cümleyle şöyle özetlemekle yetiniyorum yalnızca: Hayal görebilen insan, mülk âleminin sınırlı dünyasında ben''inin ve (düşünürün / Wittgenstein''ın "insanın kafesi" olarak nitelediği ben''inin ayartıcı hâllerinin yalnızca vasıtası olmakla kalmayan, daha tehlikelisi vasat''ı hâline gelen) dil''inin sınırlayıcı ve boğucu dünyasına hapsolmaktan kurtulamaz.

Oysa hayallerini görebilen insan, melekût âleminin sınırsız dünyasına açılabilen, beninin ve dilinin hayallerinin hapsettiği kafesi yıkabilen, haddini bildiği ve sınırlarını görebildiği ölçüde hakikatin sınırsızlığına açılabilen bir varlığa dönüşür.

Bu mesele çok hayatî bir mesele olduğu için Pazar günkü yazıda da devam edeceğim…

-----------------------

Not-1: İsmail Güneş''in filmografisinde önemli bir estetik yolculuğun göstergesi olan Ateşin Düştüğü Yer filmini kaçırmamanızı öneririm.

Not-2: Adem Özköse ile Hamit Coşkun''un ancak İran, Rusya gibi üçüncü ülkelerle temasa geçilerek "kurtarılabileceğini" söyleyip durdum ısrarla. Şimdi bu kardeşlerimiz İHH ve fedakâr başkanı Bülent Yıldırım''ın başarılı girişimleriyle "bulundu". Bir an önce ülkemize getirilmelerini bekliyoruz. Bunun için İstiklal Ceddesi''nde bugün yapılacak basın açıklamasına desteklerimizi esirgemeyelim lütfen!