Demokrasi koalisyonunun ilk sınavı

Bir süre önce yazdığım bir başka yorum yazısında Türkiye'nin yaşadığı büyük dönüşümden çıkışının yolunun “Demokrasi Koalisyonu”nda (22 Temmuz 2007 seçimlerinde bunu “mağdurların koalisyonu” olarak adlandırmıştım.) olduğunu ifade etmiştim. Üzerinden çok zaman geçmeden demokrasi koalisyonu ilk sınavla karşı karşıya kaldı. Hükümetin açıkladığı anayasa değişiklik paketi gerçekten bu koalisyon için büyük bir sınav niteliğinde.

Belki bir kez daha demokrasi koalisyonu ile neyi ifade etmek istediğimi biraz daha açmak gerek. Gerekiyor ki, önünde bulunduğumuz sınavda işbirliğinin niye önemli olduğu daha belirgin hale gelebilsin. Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşu, otoriter bir devlet-toplum ilişkisi üzerinden şekillenmiş bir tepeden bir modernleştirme hareketidir. Ulus üzerinden devletin kurulması değil, tersine devletin kendine ulus yarattığı bu anlamıyla da “ters” bir modernliktir bu. Devletin kendine yarattığı ulus vatandaşlığı iki belirgin unsur üzerine inşa etmiştir. Bunlar; “laik” ve “Türk” olmadır. Seçilen bu iki unsurun tesadüfü değil, bilinçli bir tercih olduğu da açıktır. Vatandaşlığın her iki unsuru Osmanlı'nın reddinin ifadesidir. Laik olma hali, kul olmayan aydınlanmış bireyleri, Türklük ise millet sisteminin tezahürü olan çok kimlikli, çok kültürlü kısaca “çokluk”un simgesel inkârına dayanır. Yani Türkiye Cumhuriyeti tepeden modernleşmesine uygun olarak tersten bir ulus yaratmış ve bunu da geçmişin reddi üzerine kurmuştur.

Ancak Osmanlı'nın reddi sadece kültürel düzeyde olmuş, ideolojik düzlemde ise yöneten-yönetilen ilişkisi zihni sürekliliğini sürdürülmüştür. İşte bu süreklilik topluma ait olan siyasetin alanını devletin belirlemesi ile sonuçlanmış ve bu alan sadece meşru vatandaşlara açık olmuştur yani Türk/laik olanları. Gerek tek parti döneminde gerekse çok partili hayata geçiş sonrasından “devletçilik” üzerinden yaratılan rant dağıtma mevcut siyasal yapıyı 2000'li yıllara kadar getirmiştir. Arada yapılan açık ve gizli darbeler sürekli olarak sistemi konsolide etmiştir.

Toplumun önemli bir kesimi Cumhuriyet'le birlikte tanımlanan bu “Türk/laik” vatandaşlık prototipi dışında kalmıştır. Başta İslami hassasiyetlere sahip olan muhafazakârlar olmak üzere Kürtler, Sosyalistler ve Aleviler de dışarıda bırakılmışlardır. Bu dışarıda bırakılma doğal olarak siyaseti yani kamusal alanı da kapsamış ve bu kimlikleri ile siyasete girmeleri mümkün olmamıştır. Bu kimliklere ait insanların siyasete girişinin yolu “Türk/laik”leşmekten geçmiştir. Bu anlamada Osmanlı'nın tersine kendi istekleri ile devşirme olmaları istenmiştir.

Tüm dünyada olduğu gibi modernlik tartışmaları Türkiye'de etkisini gösterdi ve farklı kültürel kimlikler kendilerini siyasallaştırmaya başladı. 1970'lere kadar merkez sağ içinde siyaset yapan muhafazakârlar bu gelenekten koparak siyasallaştılar. Erbakan'ın MNP'si bunun ilk adımıdır. Aynı şekilde 1960'lar sonunda önce örgütsel olarak da sol içinde farklılaşma/ayrışma ile ortaya çıkan Kürt siyasallaşması 1990'larla birlikte ilk partisini kurdu. Yine 1960'lara Alevilerin Türkiye Birlik Partisi deneyimi ve 1963'te Türkiye İşçi Partisi'nin kazandığı başarı bu farklılaşma ve çoğullaşmanın birer göstergesi idi.

Bütün bu deneyimler, gerek açık darbelerle gerek yargı darbeleri ile sürekli siyasetin dışına tutuldu. Yani bu farklı kimliklerin kendilerini temsilen siyasi parti kurmaları Cumhuriyetin sınırını çizdiği kamusal alanına girmek için yeterli olmadı. Partileri kapatıldı, siyasetçileri yasaklandı. Ancak bunun böyle gitmeyeceği açıktı. Netice de, Cumhuriyetin “Türk/laik” vatandaşları azınlıktı: çoğunluk görülmesi sadece devletin yarattığı rantın gücüne bağlı idi. Ve 2000'lerle birlikte deniz bitti.

Hem toplumsal değişimi okuyan hem de içinden geldiği geleneği siyaseten dönüştüren AK Parti 2002 seçimlerinde tek başına iktidar oldu. 2007 seçimlerinde diğer yasaklı Kürtler bağımsız aday formülüyle Meclise girdiler.

Kabul etmek gerekiyor ki iki siyasi gelenek de devlet katında hâlâ yasaklı. İşte bu yüzden işbirlikleri çok önemli. AK Parti ve BDP benim demokrasi koalisyonu olarak ifade ettiğim bloğun en güçlü unsurları. Ve bu anlamda Gramsci söylemle demokratikleşmenin en güçlü “tarihsel bloku”dur. Eğer 2007 seçimlerinde bu blok daha yakın işbirliği kurabilse idi tabi ki bugün daha başka bir Türkiye'de yaşıyor olurduk. Ama hâlâ geç değil. Tabi ki onlar yalnız değil. Bu değişime destek veren irili ufaklı parti ve arayışlar bu koalisyonun birer parçasıdır.

AK Parti tarafından açıklanan anayasa paketi işte bu tarihsel arka plan yüzünden önemlidir. 26 maddeden oluşan anayasa değişiklik paketine, sadece son dönemde “kurumsal siyasetin” temsilcisi gibi davranan yüksek yargıyı reforme etmek için hazırlanmış bir paket olarak bakmamak lazım. Evet, eksikliklerin giderilmesi için siyaseten yapılması gerekenler elbette yapılmalıdır ama bu pakete BDP'nin şüpheci bakma lüksü yoktur. BDP şu aşamada bu paketi “küçük pazarlık”larla taviz koparma ya da rüşt ispat etme için kurban etmemelidir. Kabul edelim ki böyle bir tehlike vardır. Çünkü bir süredir AK Parti'nin demokratlığı her fırsatta test tabi tutulmak istenmektedir. BDP bu girişimin aracı en azından şimdilik olmamalıdır.

Anayasa paketine bakıldığında büyük hedef yargı reformu olsa bile bununla sınırlı olmadığı görülecektir. Ve kabul etmek gerekir ki, özünde 1982 Anayasasında daha büyük bir delik açma girişimdir. Paketin hedeflerinden biri olan yüksek yargı, 1961 Anayasa'sı siyasal sistemimize giren ve kendisini siyaset dışılık ve siyaset üstülük iddialarıyla süsleyip özünde siyasal/toplumsal olan devre dışı bırakan bir mekanizmalar bütününden başka bir şey değildir. Bu açıdan Cumhuriyetin çizdiği kamusal alanının yani siyasetin alanının hukuki koruyucusu/bekçisi/sigortasından başka bir şey değildir. Bakın paket açıklanır açıklanmaz Yargıtay, HSYK açık pozisyonlarını aldılar. Neymiş bu meclis anayasa yapamazmış, paket anayasaya aykırıymış. Anlamak mümkün değil. Savaş açma yetkisi olan Meclis neden anayasayı değiştiremesin? Elbette ki pakette Yargıtay, Danıştay'la ilgili düzenleme olmaması başta olmak üzere eksiklikler yok mu, var. Var diye de bu paketi reddetmek siyaseten doğru değil.

Yeniden başa dönersek. Anayasa paketi demokrasi koalisyonu için beklide en büyük sınavlarından birisidir. Bu aşamada karşılıklı güven ve iyi niyet ilişkisi bu paketin daha olumlu değişikliklerle yasalaşmasının yolunu açacaktır. Sonuç olarak belki iki partinin toplam sayısı paketin doğrudan geçmesine yetmeyecektir. O zaman referanduma gidildiğinde demokrasi koalisyonunun Meclis çindeki ve dışındaki unsurları devreye girecek ve Türkiye'nin normalleşme ve demokratikleşmesine katkı yapacaklardır. Kabul etmek gerekiyor ki, Türkiye büyük bir değişim yaşıyor. Ve bütün bu değişim, devletin hala kendisine ait kabul ettiği kamusal alanı koruma girişimlerine rağmen yaşanıyor.