Esad reform yapsa ne olur, yapmasa ne olur?

Irak işgali sonrası Amerikan askerlerinin Ebu Gureyb'te Iraklılara reva gördüğü insanlık dışı işkence olaylarının ortalığa döküldüğü günlerdi. İnsanın, insanlığından utandığı günler… Esirlerin boynuna tasma takılıp köpek muamelesi yapıldığı, konuşmaları için gözleri önünde çocuklarına inanılmaz işkencelerin yapıldığı günler…

Saddam'ın, oğulları Uday ve Kusay'ın, özellikle de Saddam'ın adını korkarak ağızlarına alırdı insanlar.

Saddam adı, 2000'lerin başına kadar suyolu yaptığım Irak'ta, -Kürdü, Türkmeni, Arabı- Iraklılar kadar beni de korkuturdu.

Saddam korkusu nereye giderseniz gidin peşinizi bırakmazdı.

Irak'ta o kadar çok insan öldü ki, yetkili isimlere o kadar çok suikast yapıldı ki, hala yaşıyorlar mı bilmiyorum.

Temmuz 2004, Musul... Irak geçici hükümetin başında Vifak El Vatan partisinin lideri Iyad Allawi var… Musul'a, Vifak El Vatan'dan Raad Muhammed El Fahri nezaret ediyor. Evin bahçesine kurulmuş masanın etrafında ben, Fahri ve dönemin Emniyet Amiri Hişam El Hemdani, işgali, Ebu Gureyb'i, tezkereyi, Saddam'ı, Uday'ı, Kusay'ı konuşuyoruz.

Ebu Gureyb'teki insanlık dışı muameleyi sindirmek mümkün değil.

Baas rejimi madem o kadar kötü, Saddam hayal edilemeyecek kadar gaddar! Neden bu kadar ayakta durabildi? Neden acı içinde ölmektense, muhalifler biraya gelip tahtından indirmeyi başaramadı?

“Ne güzel olurdu” diye başlamıştı konuşmasına ve şöyle devam etmişti El Fahri:

“Keşke dediğiniz gibi yapabilseydik, keşke Saddam ve zümresini kendi başımıza devirebilseydik! Ama yok, bunun yolu tamamen kapalıydı. Irak halkı, muhalif partiler Saddam'a karşı duramıyordu. Daha doğrusu karşı durmak imkânsızdı. Saddam'ın uygulamaları bildiğiniz gibi değil. Diyelim, bir muhalif Arap ya da KDP veya KYB'den birisi yakalandı. Sadece yakalanan bu kişi hapse atılıp idam edilmiyordu. Ailesine gidiyorlardı. Karısına, kızına, çocuğuna, annesine, babasına, amcasına, dedesine... Hepsi toplanıyor ve öldürülüyorlardı. Evlerini yakıyorlardı, kadınları ve kızları hapse atıp aklınıza gelebilecek her türlü muameleye maruz bırakıyorlardı. Kimsenin, rejimin değişeceğine dair en ufak bir umudu yoktu.”

“Yabancı devletlerin gelip Irak'ı işgal etmesi, hangi Iraklının hoşuna gider ki? Ama, komşularımız muhaliflere destek vereceklerine rejime destek verdiler. Rejimi değiştirmek için mecbur kaldık, Amerika'dan, Avrupa'dan, yabancı devletlerden yardım istemeye.” (4 Temmuz 2004, Yeni Şafak)

“İnancımızı yitirmiştik” demişti o gün El Fahri: “Kuzey'de Kürtler, güneyde Iraklılar Saddam'a karşı az mücadele vermedi. Ama bir türlü başarı sağlanamadı. Binlerce insan bu uğurda yaşamını yitirdi. Ama en ufak bir değişiklik bile yapılamadı. Irak milleti bu rejimin değiştirilmesi için Yahudileri Saddam'a tercih etme noktasına geldi.”

YouTube'dan, Mahir Esad'ın başında bulunduğu Dördüncü Tümene bağlı askerlerin Sadnaya Hapishane'sinde gerçekleştirdikleri tüyler ürperten katliamı izlerken 7 yıl önce Raad El Fahri'nin anlattıkları geldi aklıma.

Mahir Esad, elinde cep telefonuyla kafası bir yerde, kolu, bacağı başka bir yerde soğuk kanlı bir şekilde paramparça cesetlerin fotoğrafını çekiyor! Etrafındaki askerler umursamaz tavırlarla izliyor. İnsanın kanını donduran sahneler.

Gaddarlığın kabul edilebilir, maruz görülebilir bir ölçüsü var mıdır?

Uday mı daha gaddardı Mahir mi bilemiyorum, ama gaddarlık birbirlerine rahmet okuttukları gerçek.

Uday'ın insanları canlı canlı aslan kafeslerine attığını, tecavüz ettiği kadınları öldürdüğünü, bunları kasete çekip ailelerine gönderdiğini o zaman öğrenmiştik. Musul'da o dönem insanların Ebu Gureyb'te olan bitenleri içlerine sindirmeleri gelecek için en azından umut besliyor olmalarıydı sanırım.

Saddam ve oğullarının sonu çok kötü oldu. Uday ve Kusay, seçkin merkezleri olan Musul'da öldürüldüler. Saddam ise darağacında sallandırıldı.

Bugünün 7 yıl öncesine göre farkı, sokağa dökülen insanların üzerlerine gelen tankların üstüne yürümeleri.

Beşar Esad, Mahir Esad ve diğerleri de böyle devam ederse Saddam'ın, Kusay'ın Uday'ın kaderini paylaşabilir. Bir farkla. Ölüm yabancının elinden değil vatandaşından gelecek bu sefer.

Diktatörlerin, diktatörlüklerin meşruiyeti olur mu, sorusu bir yana, ilginç olan Esad ve benzerlerinin hala bir şanslarının olup olamayacağının konuşulabiliyor olması.

Türkiye, son on yıldır dünyadan tecrid edilmiş Suriye'nin elinden tuttu adeta. Kendi ilişkilerini geliştirirken Suriye'nin dünya ve bölge ile olan normalleşmesini de sağlamaya çalıştı.

Son zamanlara kadar Esad'ın reform yapabileceğine dair umut da vardı.

Olaylar ilk başladığında hem Amerikan Dışişleri'nden hem de Beyaz Saray'dan Esad'ın reformcu yanına işaret edildi hep.

Esad'ın son konuşmasıyla hem Washington'da hem de Ankara'da meşruiyetini kaybettiği söylenebilir.

Washington Post'un cuma gündü Editör yazısında Türkiye'nin Esad yönetiminin üzerindeki baskılarına işaret edilirken, “Dışişleri Bakanı (Ahmet Davutoğlu) Cuma günkü açıklamasında Suriye'deki krizin diktatörünün (Esad) yapacağı reformlarla hala aşılabileceğini öneriyor” ifadelerine yer verdi.

ABD Başkanı Obama'nın 19 Mayıs'ta yaptığı konuşmasının ardından Suriye'deki krize ilişkin kamuoyuna açık sadece iki kez açıklama yaptığı ve pozisyonunun Ankara ile aslında aynı olduğu belirtilerek, Esad'ın meşruiyetini yitirdiği ve görevini terk etmesi gerektiği çağrısı yapmadığı vurgulandı.

Diplomasi dilinde “reform” çağrısı galiba yeni bir anlam kazanmaya başladı. İçişlerine direk müdahale edilemediğinden, direk istifa çağrısı yapılamadığından “bir an önce reformlar hayata geçirilmeli” çağrıları yapılıyor.

Reform diktatörler için saltanatın ve rejimin sonu demek aslında.

Bu durumda reform çağrısı yapılırken aslında istifa çağrısı yapılmış olmuyor mu?