HSYK ve Ertosun krizi

Yıllardan beri yargının en çok tartışılan kurumu Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu (HSYK) olmuştur. Bu Kurul, mesleğe kabullerinden tayin, terfi ve meslekten ihraçlarını da kapsayan disiplin cezalarının verilmesine kadar tüm adli ve idari savcı ve yargıçları hakkında geniş bir alanda yetkilidir. Ayrıca Yargıtay ve Danıştay'a üye seçimi de bu Kurul tarafından gerçekleştirilir. Verdiği kararlara karşı herhangi bir yargı yolu da mevcut değildir. Görüldüğü gibi HSYK yargı teşkilatını şekillendiren ve yönlendiren çok önemli fonksiyonlara sahiptir.

HSYK, 1982 Anayasası'nın 159. maddesi ile oluşturulmuştur. Kurul, yedi asli üyeden kuruludur. Adalet Bakanı Kurulun başkanı ve Bakanlık müsteşarı da doğal üyesidir. Ayrıca Yargıtay'dan seçilen üç ve Danıştay'dan seçilen iki üye de Kurulun yüksek yargıdan seçimle gelen asli üyeleridir. Kurulun başkanı Adalet Bakanı'dır.

1961 Anayasa'sı yürürlüğe girdiğinde 143. maddesi ile kurul şu şekilde yapılandırmıştı. “Yüksek Hâkimler Kurulu, onsekiz asıl ve beş yedek üyeden kuruludur. Bu üyelerden altısı Yargıtay genel kurulunca, altısı birinci sınıfa ayrılmış hâkimlerce ve kendi aralarından gizli oyla seçilir. Millet Meclisi ve Cumhuriyet Senatosu, yüksek mahkemelerde hâkimlik etmiş veya bunlara üye olma şartlarını kazanmış kimseler arasından gizli oyla ve üye tamsayılarının salt çoğunluğu ile üçer üye seçerler. Bu usûlle Yargıtay genel kurulunca iki, birinci sınıfa ayrılmış hâkimler ile Millet Meclisi ve Cumhuriyet Senatosu tarafından birer yedek üye seçilir… Adâlet Bakanı, Yüksek Hâkimler Kurulu toplantılarına katılabilir; oylamaya katılamaz.”

1961 Anayasasından bugünlere gelene kadar yapılan düzenlemelere bakıldığında Yüksek Kurulun sayısal yönden geniş katılımcılığı sürekli olarak daraltılmış, on sekiz kişilik Kurul önce onbire (1971'de yapılan düzenleme ile) sonra da yediye kadar düşürülmüştür. Gene dikkati çeken bir değişiklik de Kuruldaki yüksek yargıdan gelenlerin sayısının oransal olarak sürekli arttırılması olmuştur.

Peki HSYK'ndaki yüksek yargıdan gelen üyelerin sayısının arttırılmasına neden gerek duyulmuştur? Muhtemelen toplumun genel eğilimine ve siyasi dengelere bakıldığında seçilmişlerin karşısında güçlü bir yargı bürokrasisini oluşturmak içindi. Bugün baktığımızda amaçlananın tümüyle gerçekleştiğini görüyoruz. Özellikle yüksek yargı organları yargısal işlevlerinin dışına çıkarak ve çeşitli kavramların arkasına sığınarak, toplumsal dengeler içerisinde ortaya çıkan siyasi sonuçlar karşısında birer muhalefet unsurları olarak yerlerini almış ve buna uygun politikalar üretmişlerdir. Halen de bu süreç devam etmektedir.

Şimdi bir soru daha soralım. HSYK'nda bu kadar çok yüksek yargıca gerek var mıdır? Bu sorunun cevabı için öncelikle HSYK'nun görevlerine tekrar göz atmamız gerekecektir. Yukarıda Kurulun görevlerinin nelerden ibaret olduğunu ana hatlarıyla ifade etmiştik. Bunlara dikkat edilecek olurda Kurulun tüm görev alanının tamamen yerel mahkeme teşkilatlarında görev yapan savcı ve yargıçlarla ilgili olduğu görülecektir. Başka bir ifadeyle Yüksek Kurulun Yargıtay ve Danıştay'la ilgili kurumsal bir görevi söz konusu değildir. O halde Yargıtay'ın önerdiği gibi Yüksek Kurulun tüm üyelerinin yüksek yargıdan gelmesi anlamlı değildir. Yüksek yargı, yargıyı temsil konumunda bir oluşum değildir. Bununla beraber yargının önemli bir unsuru olduğunu da ifade etmeliyiz.

Mevcut yapı içerisinde Adalet Bakanı ile müsteşarının da birlikte bulunmasını doğru bulmuyoruz. Adalet Bakanının, sorunların saptanması ve giderilmesi noktasında yürütme ile yargı arasında bir köprü oluşturması bakımından Kurulda varlığı gereklidir. Ancak müsteşarın Kurulda yer almasının bir açıklaması yoktur.

Mevcut kurulun yukarıda ifade ettiğimiz yapısı yetkilerin kötüye kullanılmasına elverişlidir. Yedi kişilik Kurulda dört kişilik salt çoğunluğu bulanlar buradan istediği kararları çıkartabilmektedir. Somut bazı örneklerden bahsedersek durumun vahameti daha da iyi anlaşılabilecektir. Yüksek Kurul'da sıklıkla Yargıtay'a üye seçimi yapılmaktadır. Yargıtay'a üye seçimlerinde örneğin 25 kişinin seçimi yapılacaksa şöyle bir yöntem izlenmektedir. Bu sayının duruma üç veya dört adedi Adalet Bakanlığı'na tahsis edilmektedir. Seçim Yargıtay'a yapıldığı ve Danıştay kökenli üyeler fiili olarak bu seçime müdahil olmadıkları için kalan 21 veya 22 üyelik Yargıtay kökenli üç üye arasında paylaştırılmaktadır. Başka bir ifade ile her birine yaklaşık olarak yedi üyelik kontenjan tahsis edilmektedir. Kurulun Yargıtay kökenli bu üç üyesi de kendilerine düşen bu kontenjanları tabiri caizse babalarının malı gibi canlarının istediği kişi yararına kullanabilmektedir.

Dostluk, arkadaşlık, hemşehricilik, ideolojik yakınlık, bazılarının hoşuna gitmese de mezhepçilik (Sünni veya Alevi fark etmez. Bu durum kurulun o andaki yapısına veya kontenjan sahibi üyenin duruşuna göre değişebilir), bu seçimlerde kendisine kolaylıkla yaşam alanı bulabilecek etkenler olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu durum uzun zamandan beri vardır ve çoğu yargı mensubu da bu durumdan oldukça rahatsızdırlar.

Bugüne kadar Kurul çoğunluğunun siyasi eğilimleri kararlarda önemli rol oynamıştır. Bu uzun yıllardan beri böyleydi maalesef bugün de böyle. Yüksek yargıdan gelen üyeler bazen Kuruldaki siyasetçiden daha siyasi olabilmişlerdir. Bu da Kurulun üye seçtiği Yargıtay ve Danıştay'a yansımış ve buraların ciddi şekilde siyasallaşmasına neden olmuştur. Yüksek yargıdaki siyasallaşma sorunu işte buradan kaynaklanmaktadır. HSYK 'ndaki dengeler farklı bir siyasi düşünceden yana olsaydı kuşkusuz ki bu siyasallaşma bu sefer aksi istikamette gerçekleşecekti. O halde Kurulun mevcut yapısı ve işleyişi sorunludur ve yapının kısa süre içerisinde değiştirilmesi yararlı olacaktır. Bugün Yüksek Kurulun mevcut işleyişinden yana tavır koyanlar, başka bir zamanda Kurul çoğunluğunun farklılaşıp aksi yönde ideolojik kararlar alması halinde söyleyebilecekleri sözleri kalmayacak bir duruma gelebilirler.

Yargının bağımsızlığı ve tarafsızlığı ülke için yaşamsal önemdedir. Şu andaki Yüksek Kurul bunu sağlayabilecek durumda değildir. 1961 Anayasası'ndaki oluşuma benzer ancak çeşitliliği sağlayabilecek ve geniş katılımlı bir Yüksek Kurul ülkenin yararınadır. Böyle bir oluşumun yanı sıra savcı ve yargıçların denetimini yapan teftiş kurulu, atamaların hazırlandığı Personel Genel Müdürlüğü ilgili kısımları itibariyle bu Kurula bağlanmalı, müstakil binası ve sekreteryası ile doğrudan kendisine bağlı raportörleri bulunmalıdır. Toplantının zamanı ve gündemi de yine kendisi tarafından belirlenmelidir. Hakim ve savcıların adaylığa kabulleri yine Kurul tarafından yapılmalıdır. Doğal olarak kurulca alınan tüm kararların da yargı denetimine açık olması hukuk devletinin bir gereğidir. Bütün bunlar tarafsızlığın sağlanması bakımından yargı bağımsızlığı için bir zorunluluktur.

Yüksek Kurulun yapısı ve işleyişi dışında, yargı kökenli üyelerinin son kararname krizindeki duruşları ile daha sonraki bazı açıklamalarını da değerlendirmek gerekmektedir. Kurul ilk defa görülmekte olan bir davayı gündemine alarak değerlendirmeler yapmış ve kararlar almıştır. Bu doğrultuda, Ergenekon soruşturması ve davasıyla ilgili olarak,bu soruşturma ve yargılama kapsamında alınan dinleme,arama ve tutuklama kararlarında ve şüphelilere ifade örneklerinin verilmemesinde insan hakları ihlallerinde bulunulduğu, bu itibarla bu uygulamaların Yargıtay tarafından denetlenebilmesi için kanun yararına bozma isteminde bulunulması bakımından Adalet Bakanlığı'na başvurulmasına karar verilmiştir. Kurulca yapılan bu değerlendirmeler tamamen şüpheli, sanık veya bunların müdafileri tarafından yapılması gereken işlem ve başvurulardır. Kurulun böyle bir görev ve yetkisi olmamasına rağmen bu değerlendirmelere girmesi ve karar alması yetki aşımıdır ve Ergenekon avukatlığına soyunmak olarak algılanabilecek bir tavırlardır.

Bu arada Kurulun iki yargıç üyesinin bir kısım açıklamalarına da temas etmek gerekiyor. Geçtiğimiz gün basın toplantısı düzenleyen Ali Suat Ertosun'un yaptığı açıklamalar gerçekten hukuk adına üzüntü verici ve düşündürücüdür. Ergenekon sanığı Engin Aydın'la birlikte çekilen fotoğraf ve bu şahısla birlikteliği kendisi tarafından doğrulanmıştır. Fotoğrafın çekilmesinde yasaya aykırılık söz konusu değildir. Bir Yüksek Kurul üyesi aleni bir yerde Ergenekon sanığı ile görüntülenmiş. Haber değeri olan bir ilişkinin görüntüsü. Bu görüntüler her kes tarafından saptanabilir ve yayımlanabilir. Şu hale göre adı geçen Kurul üyesi, Engin Aydın, Ergenekon şüphelisi veya sanığı olduktan sonra kendisiyle buluşmuş, hakim ve savcılar kararnamesinin Kurulda görüşülmesi sırasında da Engin Aydın'ın soruşturma ve yargılamasını yapan savcı ve yargıçların değiştirilmesi için öneride bulunmuştur. Gerçekten vahim boyutlarda hukuk dışılıklarla karşı karşıya bulunduğumuz açıktır.

Kurulun başkanvekili konumunda bulunan diğer bir yargıç üyesi de basına yaptığı açıklamada “yargıyı yargıya bırakın” diyebilmiştir. Yani hükümeti hükümete, üniversiteleri üniversiteye bırakın gibi. Bu söylemin ne kadar antidemokratik ve içe kapanmacı olduğu hususunda kuşku yoktur. Yargı, sadece yargıçlara bırakılamayacak kadar önemlidir. Yetmiş milyonun neredeyse yarısına yakınının doğrudan veya dolaylı olarak yargıyla ilişkisi bulunan üstelik Yüksek kurul ve başta yüksek yargı olmak üzere yargısında önemli sorunların var olduğu bir ülkede kişilerin,sivil toplum örgütlerinin, hükümetin ve Meclisin bu sorunlarla ilgilenmemesi ve düşünce açıklamaması mümkün müdür? Kurul başkanvekili, biz yargıda her şeyi yaparız, bunlar kimseyi ilgilendirmez, bizi de eleştiremezsiniz diyor. Bu demokratik bir yaklaşım değildir. Maalesef bu ve yukarıda ifade ettiğimiz düşünce yapısı ve uygulamaları yargıda önemli sorunlara yol açmaktadır.

Biz Kurulun yapısındaki ve işleyişindeki bu yanlışlıkları yıllardan beri çeşitli platformlarda söylüyoruz. Birçok hukukçu da bunları dile getiriyor. Bunları söylerken de tek amacımız bağımsız ve yansız bir yargının oluşmasıdır.