Hukukçu despotizmiyle anayasa yapılmaz

Son seçimlerin sonuçlarıyla ilgili yapılan tartışmalarla beraber, artık yeni anayasanın yapımı merkezi bir konu olarak ortaya çıkmaktadır. Bütün siyasal partiler, seçmenler, sivil toplum aktörleri ve aydınlar seçimleri bu bağlamda ele almaktadır. Seçimlerden öncede yapılan kamuoyu yoklamaları ve anayasa çalışmaları (YAP, TESEV, TÜSİAD) da bunu tetiklemektedir. Türkiye, gerçekten de yeni anayasasını arıyor!

Peki yeni anayasanın sivil bir nitelikte yapılabilmesi için nasıl bir yol haritası izlenmelidir? Sadece darbe süreçlerini aşarak ve siyasal parti liderlerinin öncülüğünde hukukçulara hazırlanan bir anayasa yeni ve sivil özellikler taşıması için yeterli midir? Önümüzde bu iki soru durmaktadır. Özellikle kamuoyunda hukukçuların anayasayı kendi mülkiyet alanları olarak algılayarak tartışmalarıyla kamuoyu oluşturmaları ve sivil anayasa hazırlama iddiasında bulunmaları oldukça komik bir durum arz etmektedir. Çünkü daha önce de askeri darbelerin emriyle anayasaları hazırlayanlar hukukçulardı. Bu nedenle oldukça farklı yöntemlerin, perspektiflerin ve yaklaşımların varlığıyla hareket ederek yeni anayasa veya sivil anayasa çalışmalarının yürütülmesi gerekmektedir. Hem usul hem de esaslar bütünüyle yeniden tanımlanmalıdır.

Her şeyden önce, Türk anayasacılığı darbecilik, iç fetih ve bunların emrinde çalışan hukuk oligarşisinin elbirliğiyle gerçekleşti. Anayasa yapmak bir elit, egemenlik, düzen ve uzmanlık alanı olarak görüldü. Bundan da öte anayasa, evrensel değerleri içeren, pardon kutsal hakikatleri demeyelim belki, bir prensipler koleksiyonu olarak değerlendirildi. Bu evrensel hakikatleri, topluma yukardan hazırlayarak sunan bir hukukçu elitler grubu eliyle yapıldı. Dolayısıyla hukukçular, kutsal dokunmazlar edasıyla seküler hukukun evrensel prensiplerini vaaz etme hakkını kendilerinde görüyorlardı. Çünkü bu konuda modern hukuk eğitimini onlar almıştı ve halk için en iyi yasaları onlar yapabilirdi!

Bu anayasa yapma tarzının ne sivillikle ne de toplumsal sözleşmeyle bir ilişki olabilir. Sivil değildir, çünkü sivil toplum dediğimiz politik toplumun dışından ilham alarak yapılanmamaktadır. Toplumsal kesimlerin farklı, çoğul, etnik, cinsel, mesleki, bölgesel, dini vs. özelliklerinden yola çıkarak siyasal sisteminin dayanacağı yönetim temellerini ve sınırlarını belirlememektedir. Tam tersine politik toplumun bürokratik, hiyerarşik, güç ilişkilerine dayalı, hegemonyacı ve dizayn edici bakış açıları ve pratiklerinden hareket etmektedir. Toplumsal sözleşme değildir. Çünkü toplumdan ilham alarak devletin sınırlarını belirlememektedir. Toplum içindeki grupların, kültürlerin ve kimliklerin taleplerini baz alarak kurgulanmamaktadır.

Başka önemli bir açmaz da hukukçuların yetişme tarzı ile beraber içinde çalıştıkları ilişkiler ağı ve bu ağın oluşturduğu zihniyet dünyasıdır. Bütün Türkiye hukukçuları alışılagelen darbeci, toplumunu fethedici ve politik toplumun önceliğine dayanan bir hukuk düzeni içinde yaşamaktadır. Aldıkları formasyon, yaptıkları savunmalar, verdikleri hükümler vs. bir biçimde bu "hukuk düzeninde" yapılanmaktadır. Zihniyet dünyaları bununla bütünleşerek çalışmaktadır. Hukuk düzeninin cari paradigması, bütün hakimleri, avukatları hukuk öğretim elemanlarını etkilemektedir. Yüksek yargının Anayasa Mahkemesi, Danıştay ve Yargıtay birimleriyle oluşturduğu yapı, cari "hukuk düzeninin" bekçiliğini yaparak seküler ruhanileri temsil ediyor. Dokunulmaz, eleştirilmez, değişmez ve mutlak bir pozisyona bürünerek saygın bir hava veriyorlar kendilerine. Bütün toplumsal taleplerin ve tartışmaların üstünde hakikatleri bilen ve yanılgılardan arınmış bir "büyüklük" havalarına giriyorlar. Anayasal tartışmalarda değişmez maddeler adı altında resmi ideolojinin, toplum üstü ve topluma tahakküm eden kalıplarının bekçiliğini "yüce bir görev" addediyorlar.

Türkiye'de toplumsal değişimin talep ettiği yeni siyasal düzen karşısında en büyük blokajı, yüce yargının bekçiliğinde somutlaşan hukuk düzeni oluşturuyor. Demokrasi, bir rejim olarak soyut, mutlak, toplum üstü ve evrensel değerler olarak bu hukuk düzeninin tahayyülünde yapılanırken toplum da bütünüyle nesne pozisyonu almaktadır. Millet, sadece siyasetçileri seçen, oy veren ve yönetilmesi gereken pasif bir ilişkiler dünyası olarak algılanmaktadır.

Demokraside anayasanın öznesi toplumdur. Toplum üstü kurumlar, ilişkiler, meslekler ve düzenler hiçbir zaman bir toplumsal sözleşme oluşturamazlar. Toplumsal sözleşme içinde toplumun özneleşerek yansıdığı bir çerçevedir. Toplumsal yapının talepleri, ilişkileri, farklılıkları, bölgesellikleri, inançları, kimlikleri ve cinsiyetleri yer alarak kurgulanır. Hukuk düzeni sadece toplumsal sözleşmenin yürütme veya yazım boyutunu meydana getirir. Bu nedenle yeni anayasanın sivil ve toplumsal sözleşme karakteri taşıyabilmesi için öncelikle mevcut hukuk düzeninin dışına çıkarak var olmaya yönelmesi gerekir. Egemen hukuk zihniyetiyle düşünmeye devam ettiğimiz ve tartışmayı burada sürdürdüğümüz için değişmez maddeler, 360 mebus sayısı, kurucu meclis, kırmızı çizgiler vs. gündeme gelmektedir. Bütün bu pratikler mevcut hukuk zihniyetinin konseptiyle hareket etme alışkanlığını sürdürme yatmaktadır. Bunu aşmanın birinci yolu, hukukçuların ürettiği tahayyülü ve ilişkiler ağının dışına çıkmaktan geçmektedir.

Sosyal bilimsel yöntemle düşünürsek, toplumsal sözleşmede söz sahibi olacak yaklaşımların başında hukuk değil sosyoloji gelmektedir. Çünkü sosyoloji toplumsal dinamikleri, talepleri, değişmeleri, çatışmaları ve yapılanmaları analiz ederek var olan en önemli bilimlerin başında gelmektedir. Toplumu özne almaktadır, siyasal düzeni değil. Elbette toplumsal dünyanın merkeze alınarak yapılacak anayasa da siyaset bilimi, sosyoloji, psikiyatri, ilahiyat vs. en başta yer almalıdır. Hukuk bütün bu bilimlerin analiz ve yorumları doğrultusunda yol almak durumundadır. Ancak burada bir bilim despotizmiyle hareket ettiğimiz de sanılmamalıdır. Bu bilimler sadece "ebelik" rolünü oynayabilirler. Katkı sağlayabilirler. Temelde söz sahibi olması gereken millettir. Onun talepleri, temsilleri, yansımaları ve anlatımları gelmektedir. Bunu algılayarak tartışmaları bir çerçeve haline getirecek entelektüel ve politik çalışmalar artık hukuk nosyonunu merkeze almayı bırakarak sosyoloji nosyonunu merkeze almalıdır.