Kostüm modernliğinden gerçek modernleşmeye

Bu açıdan bakıldığında, ekonomide, kültürde ve siyasi örgütlenme düzeyinde bu niteliklerden yoksun olan toplumlar 'modern olmayan' toplumlardır ki, bunlara bir bütün olarak 'geleneksel toplum' denilmektedir.

Böylece modernleşme, 'ekonomide sanayileşme, kültürde bireyselleşme ve evrenselleşme, siyasette demokratikleşme anlamında', geleneksel toplumun modern topluma doğru değişmesini ifade etmektedir.

Cumhuriyetin ilk yıllarında ülkemizde içerikten ziyade görüntüye vurgu yapan, "kostüm modernliğini" teşvik eden bir Batılılaşma projesi vardı. Modernleşmeye ve Batılılaşmaya dair düzenlemelerin kendilerinden önce görüntüleri geliyordu. Kılık kıyafete atfedilen önem oldukça fazlaydı. Güzel olmanın en önemli ölçütlerinden biri, ecnebiye benzemekti ve seçkinler giyinerek modern olmaya özen gösteriyordu.

Zorla şapka taktırmakla modernleşecekleri sanıldı. Batılı olmaktan ziyade Batılı görünüldü. Cumhuriyet seçkinlerinin önceliği ekonomik altyapıdan ziyade toplumun semboller sistemini dönüştürmek ve bir milli kimlik yaratmaktı.

Doğaldır ki, Türk devrimi yerel bir burjuvanın önderliğinde, köylülerin bulundukları koşullardan mutsuz olmasıyla tetiklenen ve imtiyazları ortadan kaldıran bir devrim değildi.

Ancak, 1950'de çok partili seçimin sonunda Cumhuriyet Halk Partisi'nin iktidarı Demokrat Parti'ye bırakmasıyla birlikte bu tepeden inme yöntem sona erdi ve Türkiye Cumhuriyeti'ne vatandaşlık bağıyla bağlı olanların aşağıdan yukarıya doğru uluslaşması devam etmekte. 27 yıl, belki daha fazla süren tek parti yönetimi bugün pek çok bakımdan eleştirilebilir ama şunu biliyoruz ki, o dönem atılan tohumların büyük bir çoğunluğu eğitimle içselleştirildi ve toplumda kökleşti.

Cumhuriyet projesi bir taraftan halk egemenliği kavramını kendisine temel alırken, diğer taraftan da devlet merkezci bir söylemle, siyasi aktörlerinin güçlü olmadığı bir siyasal yaşam, ekonomik aktörlerinin güçlü olmadığı bir ekonomik yaşam, bireyin veya bireysel hak ve özgürlüklerin güçlü olmadığı bir toplumsal yaşam anlayışı üzerinde hareket etti. Yine böyle olduğu içindir ki, siyasi bir modernleşme, bir ulus-devlet kurma projesi olarak başarılı olan cumhuriyet projesi, demokratikleşme bağlamında başarısız oldu. Her ne kadar 1945 sonrası dönem çok partili parlamenter bir sisteme geçişi başarsa da cumhuriyet projesi, modernleşme sürecini demokratikleşmeye dönüştüremedi.

Modernlik, ülkemizde bir tür felsefi bağnazlık olarak yerleşti. Ortaya hem değişimci ve ilerici, hem de tamamen muhafazakar, hatta tutucu bir modernlik algılaması çıktı. İleri'ye işaret eden konularda değişimlere destek verilirken, ekonomik ve teknolojik gelişmenin sağlanamaması nedeniyle yönetici bürokratik elitlerce toplumun talepleri karşısında tutuculuk yapıldı. Böylece bizzat ilericilik, bir tutuculuk haline geldi. Kendisini sürekli 'ileri' olarak sunan, ancak 'ileri' kavramını dondurduğu ölçüde tutuculuğu temsil eden bir yaklaşım sonucu, değişimi anlamayan, değişimden korkan ve daha da temelde insanı anlamayıp toplumdan korkan bir ideolojik tıkanma, devlet anlayışı olarak yerleşti.

Batılılığı görüntü düzeyinde yaşamak ile temel hak ve özgürlükler düzeyinde yaşamak arasında fark vardır. AB sürecinde Türkiye'de yaşanmakta olan kurumsal düzenlemeler, Batılılığı görüntüden daha çok, temel hak ve özgürlükler düzeyinde yaşamaya geçişi sağlamaktadır. Yapılan reformlar ile görüntünün ötesinde, temel hak ve özgürlükler çerçevesinde, topluma değen derin bir Batılılaşma süreci içine girilmiştir.

24 Ekim 2008 günlü Resmi Gazete'de yayınlanan AK Parti'nin kapatılma davası gerekçeli kararında Anayasa Mahkemesi'nin değerlendirmeleri şöyledir:

"Davalı partinin tüzük ve programında laikliğe aykırı bir sistem arayışı saptanamamıştır.

22 Temmuz 2007 seçimlerinde davalı parti seçmenlerin yarıya yakınının oyunu aldığına göre, halkın isnat edilen eylemler ile partinin bütün icraatlarını birlikte değerlendirerek davalı partiye onay verdiği görülmekte; buna dayalı olarak demokratik ulusal iradenin yasama ve yürütme görev ve sorumluluğunun davalı parti tarafından yürütülmesi yönünde somutlaştığı anlaşılmaktadır.

(6 yıllık AK Parti faaliyetleri özetlendikten sonra) ... ülkenin daha demokratik ve özgürlükçü bir yapıya kavuşturulması çabaları, özellikle ataerkil ve geleneksel toplumsal yapıyı modern bir dönüşüme açma fırsatı sunan kadın-erkek eşitliğinin Anayasaya aktarılması, Avrupa Birliğiyle müzakerelerin başlatılması, uluslararası sorunların barışçı yolla çözümüne aktif katkısı dikkate alındığında, davalı partinin sahip olduğu iktidar gücünü ülkenin çağdaş batı demokrasiler standardına kavuşması yönünde kullandığı açıktır."

Kanaatim odur ki AK Parti; Büyük Atatürk'ün modernleşme "kültürel devrim" projesinin, AB ile bütünleşerek "ekonomik, sosyal ve teknik devrim" boyutunu tamamlamaya çalışmaktadır. Böylece kostüm modernliğinden gerçek modernleşmeye geçilmektedir.