Herkes niçin vekil olmak istiyor?

Türkiye"de herkes vekil olmak istiyor. Entelektüel, akademisyen, iş adamı, gazeteci, ünlüler… Bu kadar çok talep, ülkenin siyasal sorunlarına karşı gelişen bir sorumluluğun gereği mi? Yoksa başka bir siyasal psikoloji mi işliyor? Bunu çok defa düşündüm.

Son tasarıyla vekillere tanınan bazı ayrıcalıklar soruma biraz yanıt veriyor. Çünkü hayat boyu vekillik sıfatını ve ayrıcalıklarını elde ediyorsunuz. Biz de her şey hayat boyu değil mi? Sendika başkanları, siyasal parti genel başkanları, vakıf başkanları… Listeyi uzatmak mümkün. Adeta saltanat siyasal kültürü farklı biçimlerde devam ediyor. Uzun süreliliğe dayalı hatta ömür boyu devam eden yönetme ihtirası şimdi daha mikro çoğulluklarla sürüyor. Demokraside üreyen saltanat siyasal kültürü adeta! Lobiler, akrabalıklar ve kuşaklar etrafında ömür boyu devam eden siyaset etme tarzlarını Erbakan, Türkeş ve Ecevit siyaset dönemlerinde çokça eleştirdik. Ancak şimdi yeni açılımlarla rafineleşerek devam ediyor sanki.

Ülkemizde herkesin vekil olma tutkusunun tek temeli ömür boyu devam eden feodalite ve saltanat siyaset kültürünü yansıtan ayrıcalıklar değil elbette. Bunun ötesinde ağalık siyasal kültürü ve köle-efendi ilişkisi önem taşıyor. Ağalık, bir sosyal aktör olarak sosyal saygınlığı, prestiji, iktidarı ve toplumsal etkinliği olandır. Bunlarla zevk alınır. Vekillerimiz de bu nedenle meclise giden davetlilerine ikramda kusur etmezler, gezdikleri bölgelerinde bir "ağa" havasıyla hareket ederler, yerler yedirirler, içerler içirirler, devlet kapısında iş görmeye bayılırlar. Çünkü her iş görülmeden sonra efendi olmanın derin tadı yaşanacak ve işi görülen de derin bir bağlılık hissiyle vekili sevecektir. Tam da asıl düğüm noktası budur. Devlet (adı bile zenginliktir), efendi olarak para, statü, saygı vs. dağıtır. Bu dağıtımın tekelini elinde tutanlar efendi ile eşitleniyorlar.

Hegel, devlet yeryüzünde yürüyen Tanrıdır, der. Üstad sanki devletimizi anlatıyor. Çünkü devletimiz isteyene iş, ev, saygı, para ve statü dağıtan en büyük ve en rakipsiz aygıttır. Dostları ve fitneleri tanımlayandır. Dünyalıkları dağıtma yoluyla herkesi kendisine minnettar hale getirir. Hepimiz devlet üzerinden giderek ihale alırız, rektör oluruz, profesör olarak atanırız. Hatta hastaneye herhangi bir şahsi işimiz düşünce ya da büyük şehirde çocuğumuza yurt bulmak için devlete işimiz düşünce vekillere başvururuz. Devletin zenginlik ve saygı dağıttığı, toplumun da buna minnettarlıkla birbirine borçlanarak köleler ve efendiler hiyerarşisi oluşturduğu bir toplumsal dünyadayız.

Hepimiz köleleşerek eşitleniyoruz toplumda. Hiç kimse diğerini referans yapmadan (görmeden) işlerini yola koyamıyor. Buna bağlı olarak devlet babadır. Hem de otoriter bir baba. Bütün saygınlığı, parayı ve sosyal gücü elinde tutan bir baba. Bizler de onun çocuklarıyız. Ondan bekleyen, ondan umut eden, ona bel bağlayan çocuklar. Ancak biz çocuklar hiç büyümüyoruz. Hep çocuk olarak yaşayıp ve yine hep çocuk olarak ölüyoruz. Ergenliği aşamama durumunda kalıyoruz. Çocukluk döneminde saplanıp kalan ve oradan çıkamayan bir insanlık durumu! Hani Kant, aydınlanma ergin olmama durumundan (çocukluk döneminden) aklını kullanarak çıkış diyor ya, işte biz de çıkamayanlarız. Bu nedenle devlet babamıza bağlanarak belli bir minnettarlık hiyerarşisiyle ilişlerimize devam ederiz.

Vekil olmak çocukluk durumundan çıkmaktır. En azından ağabey olmaktır. Belli ayrıcalıklarla babaya karşı bazen dellenmektir! Devlette, bizim oğlan büyüdü bunlar olacak deyip hoş görecektir. Hatta bazen fazla dellenmeleri yatıştırmak için ona bazı ayrıcalıklar da tanıyacak. Eve geç gelmeler, caka satmalar, arada bir protest havalar… Ağabeylik büyük ayrıcalıklarla ödüllendirilince, artık ağabeyi olduğu çocuklara babalık havalarına girerek gerçek babayla uzlaşacaktır.

Vekillik, baba devletle eşitlenme muhayyilesine dahil olmaktır en azından. Toplum onu devlet görecek ve devlete duyduğu bağlılığı ona gösterecektir. Kölelik ilişkilerini aşmak ve ebedi çocukluk bağlamından çıkarak var olmak devletle göreli bir eşitliği anlatır. Bu nedenle bu göreli eşitliğin ve efendiliğin tadını almak isteyenler Ankara"ya koşuyor.