Kürt milliyetçiliği sorunu çözmez

Milliyetçilik bir paranoyayı yaşıyor ülkemizde. Irkçılık yeniden kara bulutlar gibi dolaşıyor gökyüzünde. Sokaklarımız, ırkçı naralardan geçilmiyor. Dağlarla sokaklar aynı dili konuşmaya başlıyor. Milliyetçilik, toplumsal safları belirlemenin korkunç argümanlarına dönüşüyor. Türkiye, bütün boyutlarıyla milliyetçilik etrafında büyük bir sarsıntı geçiriyor. Türklük ve Kürtlük yeniden seferber oluyor.

İki karşıt kimlik etrafında dağla sokak, şiddetle barış, aydınla karanlık, güvenlikle terör, masumiyetle günah kol kola girmeye başlıyor. Tehditler, derin iktidarlar etrafında pozisyona yatmış bütün zihinler tarafından ana söyleme dönüşmüş durumda. Sokak ve dağın egemen diline dönüşen şiddet ve tehdit salvoları herkesi içine çekiyor. Milliyetçiliğin batağına saplanmışlara dönüşerek, boğazımıza katar batmış durumdayız.

Mutlaklaştırılan milliyetçi kimlikler herşeyi yutuyor. Hakikati tanımlamadan giysileri ve yemekleri tanımlamaya kadar genişliyor. Kürt yemekleri, Kürt tarihi, Kürt elbiseleri, Kürt türküleri... Türklüğün hegemonyasına karşı meydan okuyucu yeni söylem ve pratikler olarak gelişiyor bütün bunlar. Kürt ibadetinden bile bahsedilmeye başlandı. Anadolu'nun herşeyini Türkleştirerek Türklüğü biricik mutlak ideolojiye dönüştüren Kemalizm'den kurtulmak için “karşı Türkleştirmeler” icat ediliyor. Bireyin bütün hayatını, yeme içme pratiklerini bile Kürtlük etrafında inşa ederek geniş bir hapishane örüyorlar. İnsanın yaratılış ve ölüm evrelerini de sanırım yakında Kürtlük üzerinde açıklamaya başlarlar.

İşte burada milliyetçilik modernitenin en büyük fitne ideolojilerinden biri olarak Anadolu topraklarında yeniden kusuyor. Çünkü bütün yaşam pratiklerini belirleme iddiasıyla evrensel olanı, geçiş genleri, sınır ihlallerini ve akışkanlığı reddediyor. Nakşibendilik, Kadirilik, , evlilik, göçler, eğitim ve sınıf ilişkileriyle İslam unsurları arasında yaşanan sınır ihlalleri yok sayılıyor. Kürtlük temelinde yeni sınırlar inşa edilerek, Kürtlüğün Kemalizm'den kurtulacağı varsayılıyor. Egemen milliyetçi hegemonya karşı milliyetçi hegemonya inşa edilerek selamete çıkılacağı düşünülüyor. İşte büyük yanılgı burada başlıyor.

Yakında yemek tarifleri üzerinde de büyük kavga çıkmaya başlar. Örneğin ayran çorbası (şorba delvesere! Elazığ'da böyle çağırdık biz en azından.) kimin acaba? Ben ilk annemde Kürtçe isimle duydum, sonra aynısını İstanbul'da Sivas çorbası olarak eniştemlerde içtim. Belki Mardin'de başka adla yenir! Yoksa Ermeni yemeği mi? Belki de Keldanilere aittir bu çorba! Tam manasıyla bir akıldışılık örneği. Kürtlüğü yemeklerde arayarak kendini var etme arayışının zavallılığı! Ya da Kürt olmayı yemeklere kadar genişleterek onu derinleştirme, otantikleştirme ve mutlaklaştırma çabası.

Yaşadığımız topraklarda altı yüzyıllık bir Osmanlı Müslümanlığı'nı yaşamışız, bunun içinde bir çok din ve kavimler var. Aralarında geçişler, etkiler ve diyaloglar bulunmakta. Örneğin Harput yöresinde kullanılan loğ, kortik, siving (biz Kurmanci'de kullanırız halen) gibi kelimelerin daha bir iki yıl önce okuduğum Ermeni edebiyatında dipnot olarak Ermenice kelimeler biçiminde verili-yordu. Peki bu kelimeler Türkçe mi, Ermenice mi yoksa Kürtçe mi? Bunları Harput bölgesinde insanlar beraber yaşarken kullandılar. Aynı kültür coğrafyasında yaşanan geçişgenliklerde meydana geldiler. Bu bahsettiğim kelimeler üzerinden gidersek Ermenilerin, Kürtlerin ve Türklerin “yok bu bize aittir” deyip kavga vermelerine gerek yok.

Sonuçta Kürtler, Türk milliyetçiliğinin kültürel siyasetlerinden ve hegemonyalarından özgürleşecekse bunun yolunun Kürtleri biricikleştirmekten geçeceğini düşünmek büyük bir yanılgı. Çünkü biricikleştirme faşizmi, dışlamayı, kendini mutlaklaştırmayı ve içe dönüklüğü getirmektedir. Tarihi, kelimeleri, yemekleri ve türküleri biricikleştirerek orada var olma çabası, yeni bir millet icat etmeden başka bir şey değildir. Örneğin musiki geleneği kime ait? Osmanlı döneminin en kudretli sanatlarından biri olan musikide makamlar, bestekarlar, icralar vs. düşünüldüğünde bunu Türk ya da Kürt bağlamlarıyla açıklamak ne kadar doğru? Bütün Osmanlı tecrübesini içinde tutan bir müzik tarzıdır, musiki. İçinde İstanbul, Harput, Şam, Kahire kentleri vardır. Mevlevilik tecrübesiyle yoğrulur. Ermeni bestekarlarıyla da beslenir. Yüzyılların kavimlerini, kentlerini, inanışlarını ve dillerini taşıyarak bugüne varır.

Milliyetçilikler çatışmasının en büyük tehlikesi, zihinsel bölünmelere, öfkelere ve karşıtlıklara neden olmasıdır. Artık karşılıklı tanışmalara, ticaret ilişkilerine ve siyasal çalışmalara “nerelisin” sorusunun arkasında “Kürt mü acaba” gelmektedir. Toplumsal psikolojiyi yönlendiren, bozan ve çarpıtan büyük bir kamuoyu üretmektedir bu çatışma. “Cami basıldı”, “Kürtler sokağa çıktı”, gibi söylemlerle kitleler kolaylıkla harekete geçi-yorsa, milliyetçiliklerin çatışmasından yükselen derin bir kitle psikolojisinin var olduğunu göstermektedir.

Milliyetçilikler çatışması olabildiğince genişleyerek kendi içinde aşiretçiliğe kadar bile sarkmaktadır. Son yıllarda herkesin soyunun- sopunun peşine düşerek kendine yeni bir anlamı burada keşfetme arayışı tam da bunu anlatıyor. İlkel, vahşi, geri toplum vs. kabulleri olarak reddettiğimiz algılar bütün kudretleriyle yeniden sahneye çıkıyorlar. Millet olmanın muhayyilesi, milliyetçilikler çatışmasıyla beraber bir çatlama ve yarılma tehlikesiyle yüz yüze kalıyor. Bütünlük, beraberlik, ortak kader ve var oluşsal birliği anlatan millet bilinci büyük bir şüpheye uğruyor. Kemalizm'in kurgusal millet tasarımının parçalanmasıyla, toplumsal bağlamda bin yıldır sürüp gelen “büyük geleneğin” millet muhayyilesi de tehdit altına girmektedir. Millet, üzerinde milliyetçiliklerin kavga verdiği, birbirlerini boğazladıkları ve geleceği belirsizleştirdikleri bir oyun sahnesine dönüşmektedir. Uygar bir kültürel ve politik çerçevenin ortak muhayyilesi olmaktan çıkarak yığınlara, kavgalara, kaoslara ve kaygan bir zemin haline geliyor. Artık “anasır-i İslam”ın kendisini içinde bulamakta zorlanacağı ve her unsurun kendisine doğru çekiştirdiği bir nes-neye kayıyor.