Meclisin yetkileri gasp edildi

Anayasa Mahkemesi'nin başörtüsü kararı sıradan bir iptal kararı değil. Yetkili olmadığı bir konuda "yetki gaspında" bulunarak verdiği bir karar söz konusudur. Hukuk devletinde her anayasal kurum gibi Anayasa Mahkemesi de görev ve yetkilerini Anayasa ve kanunlardan almaktadır.

Anayasa Mahkemesi'nden yapılan ilk açıklamada -henüz gerekçe yazılmadığı için- " Anayasa'nın 2, 4. ve 148. maddeleri gözetilerek iptal edilmiştir. Ayrıca yürürlüğü de durdurulmuştur' denilmektedir. 148.madde, Anayasa Mahkemesi "Anayasa değişikliklerini ise sadece şekil bakımından inceler ve denetler" kuralını koymakla kalmamış, şekil bakımından denetlemenin nasıl yapılacağını da göstermiştir; "Kanunların şekil bakımından denetlenmesi, son oylamanın, öngörülen çoğunlukla yapılıp yapılmadığı, Anayasa değişikliklerinde ise, teklif ve oylama çoğunluğuna ve ivedilikle görüşülemeyeceği şartına uyulup uyulmadığı hususları ile sınırlıdır"

Anayasa değişikliklerinin iptal istemi on günlük süre ile sınırlandırıldığı gibi, ancak TBMM üyelerinin beşte biri ve Cumhurbaşkanı tarafından istenebilecektir. Anayasa koyucu bu düzenleme ile, kanunların Anayasaya uygunluğunu denetlemekle görevli Anayasa Mahkemesi'ne, Anayasa değişikliklerini denetlemede "sınırlı" bir yetki vermiştir.

Hal böyle iken Anayasa'nın 10 ve 42.maddelerinde yapılan değişiklik "esastan" incelenerek iptal edilmiştir. Gözetildiği ileri sürülen 148.madde açıkça ihlal edilmiştir. Yani Anayasa Mahkemesi, Anayasa'nın vermediği bir yetkiyi kullanmıştır. Mahkemelerin verdiği kararların yüksek yargı makamlarınca denetlenmesinde- itiraz ve temyiz incelemelerinde- ilk önce kararı veren mahkemenin görevli ve yetkili olup olmadığına bakılır. Yetkisiz mahkemenin kararı "esastan" incelenmeden bozularak, görevli ve yetkili mahkemeye gönderilir. Anayasa Mahkemesi kararı nihai karar olmayıp temyiz incelemesi mümkün olsaydı, "yetki gaspı" sebebiyle bozulacak ve yok sayılacaktı.

İptal için dayanak gösterilen Anayasa'nın 2. maddesi Cumhuriyetin niteliklerini saymakta, 4.madde de Cumhuriyetin niteliklerinin değiştirilemeyeceği ve değiştirilmesinin teklif edilemeyeceğini ifade etmektedir. İptal edilen 10. madde değişikliği Anayasa'nın, "Kanun önünde eşitlik" başlıklı 10. maddesinin son fıkrasına, "... ve her türlü kamu hizmetlerinden yararlanılmasında" ibaresi eklenmişti. Bu değişiklikle madde, "Devlet organları ve idari makamları, bütün işlemlerinde ve her türlü kamu hizmetlerinden yararlanılmasında kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadır" haline gelmişti.

Anayasa'nın, "Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi" başlıklı 42. maddesine ise "Kanunda açıkça yazılı olmayan herhangi bir sebeple kimse yüksek öğrenim hakkını kullanmaktan mahrum edilemez. Bu hakkın kullanımının sınırları kanunla belirlenir" şeklinde yeni bir fıkra eklenmişti.

Bir an için sadece şekil denetimi yapma zorunluluğu olmadığını düşünsek bile, yapılan bu düzenlemelerin, değiştirilmesi teklif dahi edilemeyecek olan Cumhuriyetin nitelikleri, özellikle laiklik ilkesi ile çelişen bir yönü bulunmadığı aşikârdır. 42.maddede yapılan düzenleme Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin Ek.1 Nolu protokolün 2.maddesiyle aynen örtüşmektedir. 42. madde değişikliği iptal edilse de, Anayasa'nın 90.maddesine göre Türkiye'nin onayladığı AİHS üst hukuk normu olarak yürürlükte kalmaya devam edecektir.

Usul yönünden özürlü doğan kararın gerekçesini de öğrenebilmiş değiliz. Anayasa Mahkemesi kararlarının gerekçesi yazılmadan açıklanamayacağı Anayasa kuralı olduğu halde (İptal kararları gerekçesi yazılmadan açıklanamaz. Madde 153 ) Anayasa ihlal edilerek karar açıklanıyor ve şimdilik yorum yapmayın gerekçeli kararı bekleyin deniliyor.

Yürütmeyi durdurma kararlarının da, anayasal dayanağı bulunmamaktadır. Anayasa Mahkemesi verdiği bu kararı ile yasama organı olan TBMM'ni "hacir" altına aldığını, kendisini de "vesayet makamı" olarak gördüğünü, vesayet makamının onayından geçmeyen yasama faaliyetlerinin hayata geçemeyeceğini, "kurucu ve belirleyici iradenin" kendisi olduğunu; Anayasa hükümlerinin Anayasa Mahkemesi'ni bağlamadığını ve bağlayamayacağını ilan etmektedir.

Bu karar Anayasa Mahkemesi'nin meşruiyet sorununu gündeme taşımıştır. Hukuk devletinin olmazsa olmaz üç erkinden biri olan yargı makamlarının ve özellikle Anayasa'ya uygunluk denetimi yapan Anayasa Mahkemesinin, "yetki gaspı" ile verdiği bu kararın meşru olduğu kabul edildiği takdirde, TBMM'nin serlevhasını "egemenlik kayıtsız şartsız Anayasa Mahkemesi'nindir" şeklinde değiştirmek gerekecektir.

Anayasa Mahkemesi'nin Anayasa tanımayan, millet iradesini ve parlamentoyu vesayet altına alma anlamına gelen kararına, yargıçlar iktidarının miladı olacak bu hukuksal darbeye karşı yapılacak olan şey; Tüm laik, demokratik, sosyal hukuk devletlerinde olduğu gibi, demokratik bir manifesto ile kurucu iktidarın milli irade olduğunu, milletten aldığı yetkiyle Anayasa yapma yetkisinin TBMM'de olduğunu, hiçbir makamın Anayasa'dan almadığı bir yetkiyi kullanamayacağı demokratik cevabını ilan etmek olmalıdır.

Anayasa Mahkemesinin bu kararı AK Partinin kapatılmasından daha fazla fecaat arz eden bir gelişme olup, çağdaş bir demokrasi ve hukuk anlayışının ortaya çıkmasını sağlayacak, herkesi ve her kurumu hukuk içine çekecek, keyfiliğe fırsat vermeyecek omurgalı, kararlı bir dik duruş en etkili biçimde ortaya konulmalıdır. Hukukçuların değil hukukun üstünlüğünün sağlanması tek çözümdür.