Memur hakkını nasıl arar?

Devlet memurlarının özlük hakları gibi hak arama yöntemleri de Kanunlarla düzenlenmiştir. Bir memurun, karşılaştığı sorunlara çözüm bulabilmek amacıyla doğru yöntemi kullanması gerekmektedir. Aşağıda, hak arama yöntemlerine yer verilmiştir.

Devlet memurlarının amirleri veya gördükleri haksız uygulamalara dair şikayetlerini veyahut da bir hakkın verilmesini veya yeni bir işlem tesis edilmesini isteyen müracaatlarını doğru bir şekilde yapması gerekmektedir. Şikayet veya müracaat hakkının nasıl kullanılacağına dair detaylar, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 21'nci maddesine dayanılarak Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan "Devlet Memurlarının Şikayet ve Müracaatları Hakkında Yönetmelik"te yer almaktadır. Bu usule uymadan şikayet veya müracaat yapılması halinde, memurun "uyarma" cezası alması mümkündür. Zira 657 sayılı Kanunun 125. maddesinde, usule uygun olmayan şikayet ve müracaat hakkında "Uyarma" cezası verileceği hüküm altına alınmıştır. Bir örnek verecek olursak; Tunceli'deki bir Devlet memurunun şube müdürünü şikayet için Ankara'daki genel müdürlüğe dilekçe yazması "Uyarma" cezasını gerektirmektedir.

Burada şikayet ve müracaattan ne anlaşılması gerektiğini netleştirmek yararlı olacaktır. Devlet Memurlarının amirleri veya kurumları tarafından kendilerine uygulanan idari eylem ve işlemlerden dolayı başvurduğu yola "şikayet"; Devlet Memurlarının kurumları ile ilgili resmi ve şahsi işlerinden dolayı başvurduğu yola ise "müracaat" denmektedir.

Diğer taraftan, müracaat ve şikayette bulunmaya ilişkin esas ve usullerin belirlendiği "Devlet Memurlarının Şikayet ve Müracaatları Hakkında Yönetmeliği" son derece militarist düzenlemeler içermektedir. Yürürlüğe girdiği tarihe göz önünde bulundurulduğunda (12.01.1983 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir) askeri bir hiyerarşi içerisinde hazırlandığı görülecektir. Bu durum ise bazen hak arayanların mağdur duruma düşmesine sebep olmaktadır. Bu nedenle bu Yönetmeliğin sivil hayata uygun olarak yeniden hazırlanması gerekmektedir.

4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu, hak arama yöntemleri içerisinde, son yıllarda yürürlüğe giren en önemli düzenlemedir. Bu kapsamda yapılacak bir başvurunun 15 işgünü içinde cevaplanması gerekmektedir.

Ancak, bir başvurunun bu kanun kapsamında cevaplanabilmesi için bilgi veya belge talebini içermesi gerekmektedir. Örneğin bir kamu kurumuna, "öğretmen kontenjanlarının arttırılması yönünde" yapılacak bir başvuru bilgi veya belge talebi içermediği için reddedilecektir. Yine, Bilgi Edinme Hakkı Kanununa göre görüş tesisi veya mütalaa gerektirecek konular kanun kapsamı dışındadır. Bu nedenle "Ben ortaöğretimi 4 yıl okudum. Hakkımda ek bir kademe uygulanır mı?" şeklindeki bir soruya da red cevabı verilecektir.

3071 sayılı Dilekçe Hakkının Kullanılmasına Dair Kanun, 1984 yılında yayımlanmıştır. Kanunda 2003 yılında değişiklik yapılmış ve dilekçelere 30 gün içinde cevap verilmesi zorunluluğu getirilmiştir. Memurlar bir başka kurumda olan işlerine yönelik olarak bu kanun kapsamında başvuru yapabilirler. Örneğin, bir memurun, emekliliğine ilişkin olarak Sosyal Güvenlik Kurumuna bu kanun kapsamında yapacağı bir başvuruya 30 işgünü içinde cevap verilmelidir.

Bu uygulamanın kanuni bir dayanağı bulunmamaktadır. BİMER uygulaması 2006/3 sayılı Başbakanlık Genelgesine dayanmaktadır. Başbakanlığa yapılacak başvuruların tüm yurt sathında kabulü, Başbakanlık İletişim Merkezi (BİMER)– Doğrudan Başbakanlık olarak isimlendirilen düzenleme ile yürütülmektedir. Bu uygulama için her ilde ALO-150 numaraları tahsis edilmiştir. Vatandaşlar her türlü başvurularını bu telefona yapabilmektedir.

Ülkemizde, kamu görevlilerinin uyacakları meslekî ve etik ilke ve kuralları belirlemek, bunların uygulanmasını gözetmek, kamu görevlilerinin görevlerini eşitlik, tarafsızlık ve açıklık ilkelerine uygun olarak yapmalarını sağlamak ve etik kültürü ülkemizde benimsetmek ve yerleştirmek amacıyla, 5176 sayılı Kanunla Kamu Görevlileri Etik Kurulu kurulmuştur. Belirtilen ilkelere aykırı hareketler halinde, şikayet edilenin unvanına bağlı olarak, kurumdaki etik komisyona veya Başbakanlıktaki etik kuruluna şikayet edilebilmektedir.

İnsan haklarının korunması ve geliştirilmesine yönelik çalışmalarda bulunmak üzere, 12 Nisan 2001 tarihli ve 4643 Sayılı Kanunla, Başbakanlık İnsan Hakları Başkanlığı kurulmuştur. Başkanlık, İnsan hakları ihlâli iddiaları ile ilgili başvuruları incelemek ve araştırmak, inceleme ve araştırma sonuçlarını değerlendirmek ve alınabilecek önlemlere ilişkin çalışmaları koordine etmekle görevlidir. İl ve ilçelerde insan hakları kurulları bulunmaktadır.