'PKK' ile 'Kürt vatandaşların sorunu'nu nasıl ayırabiliriz?

1 Temmuz günü Diyarbakır'ın orta yerine bir kara haber düştü: “Mazlum öldü.” “Taş atan çocuklar” diye bilinen Terörle Mücadele Kanunu Mağduru Çocuklardan biriydi o. Henüz 15 yaşında, dağıtıcılığını yaptığı gazete için bayileri dolaşırken, Diyarbakır sokaklarındaki “olağan” bir eylemin arasında kalmış, gözaltına alınmış, cezaeviyle tanışmış, kötü muamele görmüştü.

“Örgüt üyesi olmadığı halde örgüt adına suç işlediği” gerekçesiyle Diyarbakır Özel Yetkili Ağır Ceza Mahkemelerince on yıllarca cezalar verilen çocuklardan yalnızca biriydi. Aylarca cezaevinde kaldıktan sonra tahliye oldu. 7,5 yıl ceza verilmesine karşın dosyası Yargıtay'da iken geçen yıl Temmuz ayında Terörle Mücadele Kanunu'nda yapılan değişiklikle tekrar cezaevine girmekten kurtuldu. Ama öfkesi Diyarbakır'a sığmadı, dağa çıktı. Öldüğünde 19 yaşını dolduramamıştı. Diyarbakır sokaklarında yankılanan bu haber haftalar sonrasında dahi gazetecilerin televizyon programlarında “hele bir çocuk var, onun ölümü halkı çok etkilemiş ve öfkelendirmiş” cümlelerinde karşılık buldu.

Binlerce insanın cenazesinde yürüdüğü Mazlum “Şehîd nemîrîn” (Şehitler ölmez) sloganları eşliğinde “Şehitlik”te defnedildi. O günlerde benim zihnimden çıkmayan bir görüntüyle…

Zira 90 sonrası doğan çocuklar, 90 sonrası doğan arkadaşlarını gömüyor artık. Kolay değil bunun muhasebesini yapmak. Batı topraklarının simetrisini Doğu'da görmek, aynı tanımlamalarla, aynı isimli mezarlıklara gömülüşlerini izlemek ve 90lı çocukların arkadaşlarıyla sohbet için topraklara sarılışını görmek… Kolay değil. Mezarlık kenarında oradaki “şehitleri” sulayarak para kazanan 2000 sonrasında doğmuş çocukların akıbetlerinin kötü hayali; kolay değil.

Mazlum'un o güzel gözlerinden görünen devlet, onu işlemediği bir suç nedeniyle hiçbir somut delil yokken cezaevine sokan, aylarca özgürlüğünü kısıtlayan, içerisinden bazen çivi çıkan yemeklerle besleyen, döven bir kurumdu.

Bölgedeki niteliği yıllardır “baskı” ile özdeşleşmiş olan devletin yıllar içinde bir fotoğrafı daha belirginleşmeye başladı. Yıllardır bitmeyen bir savaşı tartışmanın suç olmaktan çıkmasıyla, faili meçhul cinayetlerin sıradan olduğu günlerden, devlet kanalında (TRT Haber) bir faili meçhulü, Cemil Kırbayır'ın nasıl gözaltında öldürüldüğünü anlatan belgeselleri izlediğimiz bir güne geçiş, bu yeni fotoğrafı veriyor bize. Geçmişin faili meçhulleriyle yüzleşmeye başlayan, maktul yakınlarının isimlerini 1990'lardan hatırladığı generalleri mahkemeye taşıyan yeni bir devlet bu.

Yan yana koyduğumuzda birbirine benzemeyen bu iki fotoğraftan hangisi gerçek? Galiba şimdilik ikisi de.

Tüm bu gelişmelerle birlikte Başbakan R. Tayyip Erdoğan, PKK'nin silahlı eylemlerinin, insan kaçırmalarının, sokak ortasında infazlarının arttığı dönem içerisinde Kandil'e hava harekâtı “müjdeliyor.” “Terörle etkin mücadele” edeceğini ve devletin “milletin huzuru için operasyon yapma göreviyle mükellef” olduğunu ifade ediyor.

BDP-DTK cephesinde PKK eylemlerine yönelik sessizlik/eylemsizlik devam ederken daha evvel onlarca kez denenmiş olan Kandil'e hava harekâtının başlamasının ardından Başbakan Erdoğan, bundan böyle PKK ile mücadelenin ayrı tutulacağını ve “Kürt vatandaşlarının sorunlarıyla” ayrı ilgilenileceğini belirtiyor.

Bölgede yaşayan insanlar, son yıllarda yapılan bunca gelişmeyle kendilerini “Türkiyeli” gibi hissedebiliyorlar mı? PKK ile aralarındaki manevi bağ koptu mu? Mazlum'un dağa çıkışı, cenazesi ve Diyarbakır'da yarattığı öfke bu sorulara net bir cevap veriyor: Hayır.

Hâlâ Terörle Mücadele Kanunu ve Türk Ceza Kanunu; slogan atanı, pankart tutanı, yüzünü örteni “örgüt üyesi olmamakla birlikte örgüt üyesi gibi” cezalandırıyorsa, BDP'nin 3000'den fazla üyesi KCK davası nedeniyle tutuklanmışsa, bunun için devlet aygıtlarının yeterli çaba gösterdiğine inanmak/inandırmak tüm olumlu gelişmelere karşın çok zor.

Dahası, Kürtlerin (sempatizanı olsun ya da olmasın) PKK'ye yönelik operasyonlar sonrası “zafer” olarak açıklanan ölü sayılarına yaklaşımı Türkiyelilik kavramından hâlâ çok uzak olduğumuzu gösteriyor. PKK'nin mücadele şekline tamamen karşı olanlar dahi, “dağdakilerin” öldürülmesini değil oradan sağ olarak indirilmesini bekliyor. Tam da Cengiz Çandar'ın TESEV için hazırladığı raporda belirtilen üst düzey yetkililerin ifadesi ile Demokratik Açılım süreciyle amaçlanan fakat başarıya ulaşamayan “PKK'nin Türkiyelileşmesi”nde (Cengiz ÇANDAR, Dağdan İniş – PKK Nasıl Silah Bırakır? Kürt Sorununun Şiddetten Arındırılması, sy.84, Temmuz 2011 TESEV Yayınları) anlatılmaya çalışılan gibi.

Ne yazık ki bunca ilerlemeye rağmen henüz bu noktada değiliz. Kürt vatandaşlarının sorunu ile ilgilenen bir Başbakan, aslında yapması gerekeni yapan ve fakat bu ülkenin alışık olmadığı bir Başbakandır elbette. Fakat “Kürt vatandaşların” sorunlarının dağda akrabaları ölürken, askerî operasyonlarla eşzamanlı çözülebileceğine inanması, keskin bir ayrım yapması gerçeklikten uzak görünüyor.

Kaldı ki bu bağın güçlenmesini, aksine devlet ve hükümetle olan bağın kopmasını sağlayacak şekilde, bölge halkının bir kısmının son genel seçimlerde temsilci olarak seçtiği BDP'lilerin, Ankara yerine bölgede siyaset yaptığı bir ortamdayız. Yani kopuş aksi istikamete doğru seyir halinde olduğundan, “PKK” ile “Kürt vatandaşların sorunu”nun daha da fazla iç içe geçtiği bir dönem içerisindeyiz.

Bunların yanı sıra bölge insanının, yerelde karşılaştığı “devlet”in, tüm kimlikleriyle ona saygı duyduğundan söz edemeyiz. Örgütle hiçbir ilişkisi olmayan bireylerin örgüt üyesi gibi muamele gördüğü, sokaklarda keyfi kimlik kontrollerine tabi tutulduğu topraklarda, devlet, sadece Ankara'dan şehirlerine gelip kendileriyle Kürtçe konuşan hükümet üyelerinden ibaret değil. Halkın gündelik hayatında karşılaştığı “devlet”in geçmişle bağını tamamen kopardığı iddiası sokakta karşılıksız kalıyor. Yani Başbakanın “Kürt vatandaşlar” ile PKK'li arasına çizdiği keskin sınırı, “Kürt vatandaşlar” devletin geçmişi ve şimdisi arasına çizemiyor; çünkü karşılığını göremiyor. Devletin birbirine uzak iki ayrı fotoğrafı da buna izin vermiyor.

PKK'nin eylemlerini artırması hükümetin demokratikleşme programında aksamalara neden oluyorsa, hem aradaki manevi bağın kopması ve hem de hükümet söylemindeki gibi ikili bir ayrım yapılması oldukça zor gözüküyor. Başbakanlık Müsteşarı Efkan Ala'nın dediği gibi “Demokratik bir devlet yurttaşına ne haklar vereceğine teröre göre karar vermez.” (Can Dündar, Çocuklara Kıymayın, 02 Nisan 2006, Milliyet Gazetesi) Tam da bu bağlamda manevi bağı da koparabilecek tek araç daha fazla demokratikleşmeyken, hükümetin yöneliminin değişmesi çizginin hakkaniyetinden şüphe ettiriyor.

Zira Mazlum'un ölümü; sokaktaki öfkenin dinmesinin dağdan gelen ölüm haberleriyle değil, devlete aidiyet hissedebilmenin sağlanmasıyla mümkün olabileceğini gösteriyor. Bu aidiyet; bugünkü devletin geçmişte köylerini, ormanlarını yakan, temel insani hizmetlere ulaşmalarını engelleyen, öldüren, işkence eden devlet olmadığına inanmalarıyla sağlanabilir. Bunu sağlamak Habur'da suratımıza kapanan kapının tekrar aralanmasıyla mümkün olabilir.

Aksi halde kim bir annenin oğlu dağdayken, o dağı bombalayan devleti sahipleneceğini düşünebilir?