Tanbûrilerin kutbu Necdet Yaşar

Geçen hafta Cuma günü öğleden sonra İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesinin Tarık Zafer Tunaya Salonunda 50-60 kişilik meraklı insan biraraya geldik. Dar-ül Elhan"ın devâmı niteliğinde kurulan OMAR"IN tertip etmiş olduğu bir toplantıydı ve Türk mûsîkisinin son yarım asrına damgasını vurmuş olan iki büyük sanatkâra; Neyzen Niyâzi Sayın ve Tanbûri Necdet Yaşar"a adanmıştı. Gönül Paçacı, Arzu-Ersu Pekin, Gürmen Türkan, Mutlu Torun, Mete Tunçay gibi tanınmış kültür ve bilim insanlarının katıldığı; yaklaşık iki saat süren toplantıda, bu ikilinin ayrı ayrı ve birlikte yaptıkları müziğin özellikleri ve katkıları , örnekleri de dinletilerek konuşuldu.Tanbûri Necdet Yaşar, kıymetli eşi Fersan Hanım, oğlu ve gelini ile toplantıyı şereflendirdi. Bizler de bu büyük sanatkârı biraz daha yakından tanımak fırsatını bulduk.

Niyâzi Sayın ve Necdet Yaşar "artistik icrâ" olarak gördüğüm bir icrâ tarzının zirve isimleridir. 1950"lerde başlayan dostlukları ve imza attıkları icrâlar bugün Türk mûsîkisi çevreleri arasında efsânevî bir etkiye sahiptir. Bu çalışmaların 1980"lere kadar sürdüğü hesap edilirse, aşağı yukarı 30 yıla yakın bir birikimden söz ediyoruz. Artistik icrâ, sazlardaki bireyselleşmenin en estetik karşılığıdır. Bu tarzın kurucusu, hiç şüphesiz 19. Asrın sonları ve 20. Asrın başlarındaki kısacık ömrüyle bir yıldız gibi parlayan Tanbûri Cemil Bey"den başkası değildir. Tanbûri Cemil Bey başta tanbûr olmak üzere, lâvta, ud, viyolonsel, klâsik kemençede taklid edilmesi çok zor icrâ seviyesi yakalamıştı. O devrin kayıt imkânları sâyesinde yaptıkları günümüze kadar ulaştı. Ama şu da söylenmelidir ki, Cumhûriyet döneminde yeniden yapılandırılan Türk mûsıkisi Cemil Bey"in başlattığı süreci kesiniye uğrattı. Artistik icrâ söndü ve bunun yerini "akademik" ve "bürokratik" icrâ türleri aldı; ta ki 1950"lere; Mes"ud Cemil Bey ve Münir Nureddin"in ön plâna çıkardığı iki genç insan- Niyâzi Sayın ve Necdet Yaşar onu tekrar canlandırana kadar.

Necdet Yaşar 1930"da Nizip doğumludur. Gaziantep Anadolu"da özellikle müzik açısından şehirli bir folk (urbanfolk) merkezlerinden birisidir. Bu ka"biliyetli çocuk yıllar boyu dinlediği aşıklardan bu beldenin hikmetli deyişlerini ve ezgilerini ruhunda damıttı . Bağlama öğrendi. Ama esas değişim okumak üzere İstanbul"a gelip , İktisat Fakültesine kaydolduktan sonra gerçekleşti. Tanbûru duydu ve bu saza derin bir aşkla bağlandı. Bağlamadan gelen yatkınlıkla kendi kendisini yetiştirdi ve kısa zamanda Türklerin bu asil sazını çalabilir hâle geldi. Üniversite korosunda yer aldı. Mutlu bir tesadüf eseri; Üniversite Korosunun radyodaki emisyonunda yaptığı taksimini, reji odasında işiten Mes"ud Cemil Bey, ondaki cevherin hemen farkına vardı. Necdet Bey"i yanına çağırttı, tanıştı ve taltif etti . Sonrası çığ gibi geldi. Necdet Bey, yıllar boyu Mes"ud Cemil Bey"in ve Münir Nureddin Bey"in korolarında çaldı. Mes"ud Cemil Bey , onu sâdece daha sonra muhteşem bir ikili olacağı Niyazi Sayın ile değil; her ikisini babası Tanbûri Cemil Bey"in mirâsı ile tanıştırdı. Bu iki genç, on yıllarca Cemil Bey"in taş plaklarını sabahlara kadar süren bir sabırlı ve coşkulu çalışmalarla etüt ve temrin etti.

Necdet Bey"in eşlikteki özel yerini zaten anlatmaya gerek yoktur. Onun esas vasfı, özellikle "bürokratik" icrâda iyice cılızlaşan, neredeyse duyulmayan tanbûru, Mes"ud Cemil Bey"den öğrenip geliştirdiği özel mızrap vuruş tekniği ile ayağa kaldırmış olmasıdır. Onun tanbûrunu dinlerken âdeta top sesleri duyar gibi olursunuz. Ahenk tellerini kullanmaktaki başarısı , onun icrasını orkestral bir etki derecesine taşır. Üstad bu yüksek sonoriteyi, ulaşılması çok zor olan, glisandolarla desteklediği bir sür"at; yâni ajilite ile buluşturmasını da bilmiştir. Eğer sâdece bu seviye ile yetinmiş olsa, yine çok şey eksik kalır; sâdece gösteriş etkisi yaratmakla sınırlanırdı. Necdet Bey, bu teknik olgunluğunu derin ve inceliklerle süslü bir melodik zenginliğe dönüştürmeyi başardı. Özellikle vitüozitenin yegâne tartısı olan taksim (doğaçlama) formundaki akıl almaz ustalığı bunun göstergesidir. Niyâzi Sayın ile birlikte taksimi bir seyir gösterisi olmaktan çıkaran ve onu yüksek bir sanata dönüştüren Necdet Yaşar, her bir taksiminde insana bir mâcera heyecanı yaşatır. Hiçbir taksimi diğerine benzemez. Kurduğu cümlelerin ne zaman sizi coşturacağını, ne zaman boğazınızı düğümleyeceğini kestiremezsiniz. Onun taksimleri sizi kâh Anadolu"daki bir su başı, ya da bozkırdaki yalnız bir ağaç ile, kâh cumbalı evleri çeşmeleri, arnavut kaldırımları ile kadim bir İstanbul mahallesiyle buluşturur. Mustafa Kutlu Ağabey, bir keresinde bir Erzincan deyişinden bahsetmişti. Erzincanlılar dürüst ve nâzik insanlar için "asıl adam" tabirini kullanırlarmış. İşte Necdet Yaşar"ın yıllar boyu, en küçük bir maddî menfaat gütmeden sâdece hizmet aşkıyla yaptığı ve gerek yurt dışında gerekse yurt sathında şeref ve gururla temsil ettiği mûsîkisi Anadolu"nun "asıllığı" ile İstanbul"un "asilliğini" buluşturan bir mûsîkidir. Allah bu güzel insanı başımızdan eksik etmesin.

Feyzini, ilmini ve sanatını yeni nesillere nasib etsin...