Türkiye Davos'ta sınıf atladı

Her yıl olduğu gibi Davos toplantısı, bu yıl da, Türkiye'nin beklentilerini yüksek tuttuğu ve üst düzeyde temsil edildiği bir toplantı olabilirdi. Ancak bu yıl, dünya ekonomisinde yaşanan ve hiç kimsenin şu ana kadar tam bir teşhis koyamadığı dalgalanma/durgunluk, zirveyi etkisi altına aldı ve geçtiğimiz yıllarla kıyaslandığında son derece sönük bir zirve geçti. Condoleezza Rice başta olmak üzere, Fransa Başbakanı Fillon, Avrupa Merkez Bankası Guvernörü Trichet, IMF'nin çiçeği burnunda başkanı Strauss-Kahn, Komisyon üyesi Mandelson gibi bütün üst düzey katılımcılar, dünya medyasına umut verici konuşmalar yapmak isteseler de, genel karamsarlığı kalıcı biçimde sarsacak açıklamalarda pek bulunamadılar.

Davos'a karşı olanlar, geleneksel küreselleşme karşıtı militan gruplar bile, küreselleşmenin önündeki engellerin yeterli olacağını muhtemelen düşünerek, nümayiş yapmak konusunda son derece isteksiz bir görüntü sergilediler. Davos'ta yüz kadar kişi toplantıyı protesto etti, başkent Bern'de ise 300 kişilik bir gösteri düzenlendi, polis kayıtlarına bile geçip geçmediği şüpheli olacak düzeyde etkisiz kaldı.

Türkiye açısından bakıldığında, Davos toplantılarının bir anlamda eski önemini yitirmeye başladığını, bunun yanında yeni ve tahmin etmediğimiz alanlarda ehemmiyet kazandığını söylemek mümkün. Bunu açıklamak için, Türkiye'nin, biraz basit bir metaforla "sınıf atlamakta olduğunu" söyleyebiliriz. Rahmetli Özal'ın döneminde, dış dünyaya ekonomisini ve tüm kapılarını açmakta olan bir Türkiye, özellikle de gelişmiş liberal ülke siyasi ve ekonomik temsilcilerine kendini beğendirme ve inandırıcı olma çabası içindeydi. Bu çabalar, Türkiye'nin ekonomik liberalizasyonu ilerledikçe Davos'ta daha da ciddiye alınır oldu. Ayrıca Türk-Yunan anlaşmazlığı gibi, Türkiye'nin AB ile eklemlenmesinde var olan en önemli engellerin aşılmasında Davos (Papandreu/Özal görüşmesi gibi) önemli buluşmaların gerçekleştirildiği yarı resmi bir platform olma özelliğini korudu.

Daha sonraki yıllarda Davos, özellikle Türkiye-AB ilişkilerinin tartışıldığı, Türkiye'den genelde iki yılda bir Başbakan düzeyinde katılımın gerçekleştiği, yarı resmi bir uluslararası medya buluşması görevini üstlendi. Bütün bu zaman süreci zarfında, Türkiye "yatırım yapılabilir demokratik bir ülke" olduğunu ispat etme çabası içinde oldu. Kimi dönemlerde bu çabasını güçlendirecek gelişmeler işini kolaylaştırdıysa da, genel olarak resmi üslup ile ülke gerçeği arasındaki uyuşmazlığın yatırımcıları ürkütmemesi gerektiğinin anlatıldığı bir platform oldu Davos, Türkiye için.

2001 krizi ve sonrasında yaşanan son derece önemli ekonomik ve siyasi yapılanma, Türkiye'yi artık "kendini ispat etme" durumunda olan bir ülke statüsünden uzaklaştırdı. Adım adım gerçekleşen bu statü değişikliği, temel olarak AB ilişkileri ile paralel yürüdüğü için, 2004 yılında tam üyelik müzakerelerinin fiilen başlatılması kararı ile birlikte yaşanan doğrudan yabancı sermaye yatırımı, bu gelişmeyi teyid eder nitelikte oldu.

Davos toplantılarının anlamı ve işlevi de, Türkiye'nin bu "sınıf atlayan" performansı ile değişiklik gösterdi. Artık işimiz daha zor, çünkü Türkiye, gerek Davos gibi gelenekselleşmiş uluslararası fikir teatisi platformlarında, gerek uluslar arası ilişkilerin gerçekleştiği daha konvansiyonel platformlarda, "kendisini anlatmak ve tanıtmak ihtiyacında olan ülke" konumundan, "kendisinden çözüm önerisi beklenen yerel güç" konumuna çıktı.

Boris Goudounov operasında çar, kendinden sonra tahta geçecek olan veliaht prense nasihat verirken "Bir çar, sesini duyurduğu zaman kilise çanı gibidir, sadece büyük mutlulukları veya büyük felaketleri duyurmak için ağzını açar" der. Ülkeler, önem kazandıkça, uluslararası platformlarda yapacakları girişimler de benzer oranda önem kazanır. Davos'ta Türkiye, "AB reformlarını sürdürme" kararının sağlamlığını, üst düzey üç bakanının ağzından açıkladıysa, bu artık haber değeri taşıyan bir olgu olmaktan çıkmış bulunuyor. Beklenen çok daha çarpıcı açıklamalar, daha da önemlisi girişimler var. Benzer biçimde Fransa, artık "Türkiye'nin AB'de yeri olduğuna inanmıyoruz" dediği sürece inanılırlığını ve etkisini törpületmekten başka bir şey yapmıyor, çünkü dünya çapındaki önemli karar alıcılar, bu hafta "The Economist"te yayımlanan Avrupa enerji nakil hatlarına bakarak, hangi ülkenin AB açısından anahtar konumunda olduğunu rahatlıkla görebiliyorlar.

2008 yılı, Türkiye'nin 2009 için Davos'ta manşetlere taşınabileceği yoğunlukta girişimlerin ve adımların gerçekleşebileceği bir yıl olabilir, ne var ki, artık hangi ligde oynadığımızı sıklıkla hatırlayarak beklentilerimizi de, girişimlerimizi de ona göre hassas bir ayara tâbi tutmamız koşulu ile...

* CPS Danışmalık Yönetim Kurulu Başkanı