Ulusal perakendeciliğe veda

Türkiye pazarının cazibesini ilk fark edenler Alman Metro ve Fransız Carrefour firmaları oldu. Sonra yerel ve ulusal firmalar. Son on beş yılı içerisinde yüzlerce yatırımcı bu sektöre demir attı. İki binli yıllara gelindiğinde topyekûn Türkiye; özellikle de perakende ve finans sektörü tüm global yatırımcıların ajandasının baş köşesindeki yerini aldı.

Gelişmekte olan ülkelerin Pazar serüvenini henüz tamamlamayan Türkiye, kendine has sorun ve çözümlerine rağmen, herkesin çok iyi bildiği özellikleriyle yatırımcıların gözdeleri arasındaydı artık.

Pazarda yerli ve yabancı oyuncu sayısı bir hayli fazlaydı, fakat iki tarafında çok önemli eksikleri vardı. Yabancılar enflasyonist ortamda ticareti, yerlilerde kurumsallaşmayı ve de bilimsel ticareti bilmiyordu. Zaman içerisinde yabancılar enflasyonla mücadeleyi öğrendi, fakat enflasyon bitti, yerliler kurumsallaşmayı öğrenene kadar deniz bitti. Türk perakendesi yerel ve ulusal zincirler açısından tam olarak evrimini ve markalaşmasını tamamlayamadan pazarı terk ediyor.

Perakendenin yeryüzündeki serüvenini incelediğimizde doğal bir seleksiyon yaşandığını söyleyebiliriz. Ülkemizde yaşanan sürece baktığımızda benzerlikler olsa da, sürecin ayrışma noktalarının daha fazla olduğunu gözlemliyoruz. Kısaca söylemek gerekirse, altyapısız ve hızlı büyüme, düzenli ordulara karşı gerilla taktiği ile hareket edilmesi kaybedeni belli bir mücadele tarzıydı. Sürpriz yaşanmadı.

En son örnek Migros'un satış sürecine bakacak olursak; Migros mevcut büyüklüğe ulaşana kadar onlarca zinciri satın alarak adeta yuttu. Sonrasında aynı akıbete kendisi uğradı. Kaldı ki Gima ve Migros uzun yıllar devletin desteklediği ve büyüttüğü ulusal zincirlerdi.

Bu satış, Türk perakendesi açısından oldukça manidardır. Pazarın en büyük ulusal oyuncusu planlı bir şekilde adım adım satış için hazırlandı. Migros'un satın almalarla büyümesi de, satışı da çok detaylı bir planlama ile gerçekleşti.

Bu arada ulusal bazı oyuncular Migros'a talip olmak istedilerse de ya samimi değillerdi ya da bir şekilde reddedildiler veya vazgeçmek zorunda bırakıldılar. Migros bir gelin gibi gerçek sahibini beklemektedir. Bu noktadan sonra Türk perakende pazarı çok sert ve acımasız bir rekabete hazır olmalıdır. Oyuna sonradan girecek oyuncular oyunun kurallarını istedikleri gibi yazacak, herkesi de (devlet dahil ) bu kurallara göre oynamaya mecbur bırakacaklardır. Geride kalanları iki seçenek beklemektedir. Ya Migros'un yaptığını yapmak, ya da evlilikler yoluyla büyümek.

Bunların dışında kalan üçüncü şık, birleşmeler yoluyla büyümeyi sürdürmektir. Ancak bu noktada iki büyük sıkıntı baş göstermektedir. Türkiye'de ortaklık modeli ve kültürü çok zorlu bir yoldur. Gerçekleştirilse bile çok hızlı bir kurumsal altyapıyı gerektirmektedir. İyi niyetli çabaların çok ötesinde bir uzmanlaşma olmazsa bu da mümkün değildir. Şunu net bir şekilde söyleyebilirim ki, bundan böyle ülkede ulusal perakende ya da perakendeci sayısı hızla azalacak sonunda da yok olacaktır.

Uluslararası pazarlara yelken açan bazı perakendeciler de, benzer bir akıbetle hızlı bir dönüş yolculuğuna başlamışlardır. Örneğin Migros Rusya'daki mağazalarından da çıkmıştır. Herkes Türkiye'ye yatırım için can atarken, yerli firmaların birer birer pazardan çıkmaları da ayrı bir araştırma konusudur.

Carrefour'un eski başkanı Daniel Bernard "global anlamda perakende sektörü üç beş perakendeci ile o ülkedeki birkaç yerel firma arasında bölüşülecek" demişti. Bu kehanetin çok yakınlaştığını gözlemleyebiliyoruz.

Her geçen gün yabancılar lehine gelişiyor. Kendi ülkelerinde belli kural ve kaidelere göre hareket etme mecburiyetinde olan yabancılar. İş Türk pazarına gelince, kural ve kaidelere göre hareket etmek istemediklerini beyan etmek bir yana dikte ettirmeye çalışıyorlar.

Ülkesinde irili ufaklı 11 tane yabancı perakende zincirinin faaliyet gösterdiğini belirten Polonya maliye Bakanı Teresa Lubinska, yaptığı açıklamada; süpermarket zincirlerini bir ülkede yapılabilecek en kötü ve niteliksiz yatırım türü olarak tanımlıyor. Ve şöyle diyor."bu tür iş yerleri yeni iş alanları üretmez.,tam tersine var olanları yok eder". Teresa Lubinska; sıradan, basit ve kalitesiz iş alanları oluşturan perakende yerine üretime yönelik yatırımların asıl desteklenmesi gereken yatırımlar olduğunu kaydediyor.

Polonyalı maliye bakanının haklı isyanı, geç kalınmış bir uyanışın ifadesidir. Yabancı sermaye içinde perakendenin ne kadar etkin ve efektif bir yabancı sermaye olduğu ciddi bir tartışma konusudur. İstihdam oluşturuyor derseniz, cevabım "bir iş kuruyorsanız, işinizi yaptırmak için mutlaka birilerine ihtiyaç duyuyorsunuz" olur. Fransa'da ABD tehlikesine karşı, bizzat Carrefour -contınent ve başka birleşmeleri teşvik etti, Türkiye'de ise herkes yabancılara satışı teşvik ediyor.

Carrefour Türkiye'ye girerken, ticaretin kurallarını da değiştirerek, kendi kurallarını satıcılara dayattı. Daha sonra tüm perakendeciler onun açtığı çığırdan yürüdü. Hatta bazıları işi o kadar abarttılar ki, elini kaptıran bazı üreticiler, kol ve bacaklarını kaybettiler. En büyük zararı da küçük işletmeler gördü. Fakat hiç biri sesini yükseltemedi. Büyük üreticiler de perakendenin buyruğuna girmemek için yeni strateji, satın alma ve birleşmelerle karşı bir duruş sergilemeye çalışmaktadır.

ABD'li Procter&Gamble' küresel satışlarının yüzde 18'ini Wall Mart vasıtasıyla gerçekleştirmektedir. Wall Mart'ın satın alma baskısını kırmak için Gilette firmasını satın alan firma en azından şimdilik bu baskıyı bertaraf etmiştir. Türkiye pazarına baktığımızda küresel oyuncuların dışında kalan tüm firmaların perakendeciler karşısında çıplak kaldığını söyleyebiliriz.

Prıce Waterhouse Coopers'ın yapmış olduğu araştırmaya göre perakende ve tüketim ürünleri açısından en uygun ve karlı pazarların; Çin, Türkiye, Rusya, Romanya, Vietnam ve Bulgaristan gibi ülkeler olduğu saptanmıştır.

Türk ticaret, endüstri ve sanayisinin, özelde perakendesinin yapısal sorun ve düzenlemeleri yapılamadığı için, bu kadar elverişli bir pazarda yerli üretici ve perakendeciler teslim bayrağını çekiyorlarsa bir kez değil birkaç kez düşünmek lazım.

Küçük esnaf ve dükkânlar için hayat her geçen gün zordu. Şimdi yerel ve ulusal perakendeciler için maç başlamadan bitiyor.

Uluslar arası zincirlerse kendi liglerindeki maçların Türkiye durağında sahaya yeni çıkıyorlar.

Sonuç olarak şunu söyleyebilirim ki, stratejik sektörlerin en başında yer alan finans ve perakende de seyirci pozisyonunda oturmamak için acil önlemlere ihtiyaç vardır. Aksi takdirde dün bakkalların başına gelen, bugün yerli perakendecilerin başına, yarın tüm ülkenin başına gelecektir. Üzücü olan perakendeci olarak piyasada bulunan birçok perakendecinin kendilerini bekleyen sondan bihaber olması ya da görmezden gelmesidir.

Kısaca Migros'un da bir yabancıya satılmasıyla Türk perakendesinde yerliler adına maç başlarken bitmek üzeredir. Kehanet gerçekleşmek üzeredir; de küresel anlamda perakende sektörü birkaç global marka ile o ülkedeki birkaç yerel firma arasında paylaşılmaya başlamıştır. Sonuçları herkese hayırlı olsun.!!!