Yeni medya düzeninde kimler ayakta kalacak

Zaman Genel Yayın Yönetmeni Ekrem Dumanlı'nın medyada ki tartışmalara farklı bir boyut kattığı “tasfiye olacak ve ayakta kalacak gazeteciler” adlı yazıları günlerdir, farklı açılardan katkılarla tartışılıyor. Son olarak “A'rafta kalacak” olanları yazdı ama ilgi odağı, tasfiye olacak ve ayakta kalacaklar hakkındaki yazıları hala.

Ekrem Dumanlı'nın ilke anlamında çizdiği genel geçer çerçeve dışında, konu üzerine yazma ihtiyacı hisseden herkes kendince bir liste yaptı nerde ise.

Ekrem Dumanlı'yı ve Zaman gazetesini gündem de tutan gerçek, isabetli ve acıtan bir yere parmak basması ile yakından alakalı olmasın. Yarası olanın ancak gocunacağı, ilkesel temelde sektörden geçinen en muhalifin bile ses çıkarmaması gereken ama görmezden de gelinemeyecek bu yazılara mukabil salvolar devam ediyor ve edecek de. Son tahlilde eteklerde ki taşların döküldüğü bir süreç ve kaçınılmaz sonun rahatsız edici gerçekleri bunlar. Ama benim bu noktada ilke anlamında tamamen katıldığım bu dilek ve temennilere, gözden kaçan hatırlatma amaçlı, rahatsız edici bir yaklaşımım olacak.

Vaziyeti hal ve gidişattan çıkardığım rahatsız edici durumu şöyle açabilirim. Bu yaklaşım genel anlamda “viraj almada profesyonel ve her daim ayakta kalacak hacıyatmaz gazeteciler” ile ilgili. Evet, toplum bir değişim ve dönüşüm geçiriyor. Siyaset, kültür, sanat, ekonomi vb insan ve toplumla ilgili her husus bu değişimin dinamiklerine göre yeniden şekilleniyor. Medya da olup bitende, bundan sonra olacak olanlar da, bu değişim sürecinin medyacasından başka bir şey değil.

Bu değişimin önceleri farkında olmayan ya da kabul etmekte zorlanan birçokları bilerek bu değişime direndiler. Yaptıkları haber ve yazılarla suyun tersine akması için nerde ise seküler ayinlerle dualar ettiler. Bazıları hâlâ aynı yerde ve samimane bu tarzını devam ettiriyor. Bu tarz devam edenlere aslında hiçbir itirazı yok kimsenin.

İçlerinde hacıyatmaz tiplemesine uygun, zeki ve kıvrak tipler, farklı manevralar ile değişimin sonundaki süreçte değişmiş gibi yaparak, ayakta dimdik kalabilmenin hesapları içindeler.

İşte bu yüzden medya da en olmazlar oluyor, en bir araya gelmezler bir araya geliyor, yeni arkadaşlık formatları kurgulanıyor. Fasıl gecelerinden nargile partilerine, sürpriz transferlerden “bayram değil seyran değil amcası onu niye öptü” tarzlı iltifatlara kadar, çok değişkenli ve geçişkenli bir durum mevcut.

Diyalog arayışı ya da farklılıkları tanıma ve birlikte yaşama gibi kulağa hoş gelen kavramlar bu medyatik birliktelikleri maalesef tanımlamaktan aciz. Bu ülkenin temel meselelerinin çözümsüzlüğü noktasında bazen asıl bazen de tali roller üstlenen ve bundan hala pişmanlık izhar etmeyen medya guruları, yeni halinde gözdesi olma adına taktik üstüne taktik denemekteler.

Mesela en azından “Kürt Sorunu” çerçevesinde bana göre sorunun bu kadar kronikleşmesinde büyük emeği bulunan büyük bir gazetenin, bir bilen olmaya soyunarak, çözüm önerileri sunabilmesi böyle bir taktik viraj alma çabası. Hem de kendi durdukları yerden felsefe olarak hiç taviz vermeden.

Üç beş hareket, üç beş demokratımsı söz, bir iki manşet ile değiştik bile demeden, bu tarz ayrıcalıklı, beyaz olan ötekinden gelmesi muhtemel ufak tefek jestlere bile dünden teşne, öteki yani yandaş medyanın bir kısmının göz bebeği oluveriyorlar. Uzunca bir zamandır cümle âleme “değiştim” deyip, farklı mahallelerde onay arayanlar ise değişmenin yeterli olmayıp, dönüşmekten başka çareleri olmadığının farkında değil. Hacıyatmaz tiplerin virajı almada en avantajları oldukları nokta, hala tepeden baktıkları ve küçümsedikleri kitlelerin, maalesef tam olmayan özgüvenleri ve bir türlü bitme tükenme bilmeyen meşruiyet arayışları.

Ekrem Dumanlı'nın bu yazısının bu kadar ses getirmesinin altında yatan ve mukabil cevap vermeye iten saik, yazının kodlarında var olan meydan okuma üslubu ve meşruiyet sorunu olmayan duruş olsa gerek. Alışılmamış bu tutum ve davranışın şokunu elbette üzerinden atacak medya. Üzerinden attığı sadece bu kadarla kalacak olsa bu kadar gürültü kopmayacak aslında.

Sadece kendilerinin belirledikleri standartlarda bir medyayı medya sayan, evrensel anlamda etik ve sosyal içerikli haberciliğe yanaşmayan bir medya anlayışını bu ülkenin siyasi, sosyal ve kültürel zemini daha fazla taşımaz.

Medya dünyasının o çok tartıştığı “tanrı yazarlar” tabiri, biraz da kendini bu ülke de her kişi ve kurumdan üstün olarak görmeye alışmış “tanrı medya” sapkınlığının tezahürü bir hastalık olarak ortaya çıkıyor. Eski çağın sahte tanrıları büyük kalabalıkların kendilerine olan rabıtalarını daha çok sihir ve güç ile yaparlarmış. Artık sihri ve gücü olan bir medyadan bahsetmek mümkün değil.

Tanrıcılık oyunu eskisi gibi kapalı gişe oynamıyor. Fareli köyün kavalcısını dinleyen neslin çocukları artık büyüdüler ve daha farklı özgün şeyler dinlemek istiyorlar.

Medya benim görebildiğim kadarı çoğunluğu itibarı ile kendi kurduğu sanal dünya da kendi çalıp kendi oynuyor. Ama bunun farkında mı orası tartışılır. Sorunda burada başlıyor zaten. Bu sadece kartel ya da doğan medyasının değil, yer yer “yandaş” diye devre dışı tutulmaya ve etkisiz kılınmaya çalışılan bir kısım meydanında sorunu.

Medya elinde bulunan vehmi gücün verdiği bir nevi sarhoşlukla kendisi için bile sanal olanı toplumsal gerçeğimiz olarak bize dayatmaya kalkışıyor. Çok okunmak, çok satmak, reyting, gündemi belirlemek ya da vazgeçilmez olmak çok izafi şeyler. Çok okunduğu ifade edilen bir gazetemizin sanal web sayfasına ait milyonlarla ifade edilen tık sayısının varlığı, Çin'lilerin Türkçe aşkı ile açıklanamaz herhalde. Medya da bir nevi kardeşlik sayesinde, sürekli olarak birbirlerini bazen düzden, bazen tersten reklâmla konumlarını sürdüren bir dolu isim var.

Genel bir başarı ya da entelektüel birikim sonucu haklı yeri olanlar istisna, genel medya yapısı karmaşık ve kirli ilişkiler ağı şeklinde örgülenmiş. Bu kanaatimizi destekleyen bazen yansımalardan bazen itiraflardan kaynaklanan o kadar örnek var ki. Kazanılan gelir orantısız olduğu kadar şaibe altında da denilebilir.

“Önce zaafları ile insan sonrasında gazeteci” olanlarla dolu bir dünyanın, toplumsal güven noktasında dip yapma sorumluluğu herhalde, medya işinde yeni, “yandaş” medyanın omuzlarında olmasa gerekir. Bu gün gazete sayfalarında yer tutan, deneyimli bir yazarın tabiri ile “bir sayfayı hiçbir şey söylemeden dolduran” isimler, faraza yazmasalar ne iş yaparlar, onları kim arar, niye yazmıyorsun diye kim sorar.

Gelelim viraj alma çabasında ki hacıyatmaz tiplere. Çok değil 10 sene önce 28 Şubat lı yıllarda demokrasiyi militarizmin cebine sığdıran medyacıların bu gün demokrasiyi baş tacı eder pozisyonları hazmedilebilir bir husus değil. Başlı başına bir başarı hikâyesi olarak, 28 Şubat sürecinin sonunda anlı şanlı generallerin, kendini devlet sanan bürokratların aksine ayakta ve dimdik durabilmek için tek geçerli vasıf hacıyatmazlık aslında. İsim olarak saymaya gerek yok ama onlar kendilerini pekâlâ biliyorlar.

Ülkeyi mahalleler şeklinde tasavvur edenler günden güne değer kazanan yeni mahallelerde kolayca yer kapmanın telaşındalar. Ve işin doğrusu konumlandıkları plazalarında bir yandan konum ve durumlarını geliştirip, hiç denenmemiş takıyye taktiklerini denerken, diğer yandan plazaların yeni sahiplerine iltifatlar yağdırıyorlardır.

Bence bu nokta da dikkat edilmesi gereken en önemli grup ne tasfiye olacaklar ne a'rafta kalacaklar. Asıl dikkat edilmesi ve üzerinde düşünülmesi gerekenler, her devrin ve anlayışın kurdu, viraj almada profesyonel hacıyatmazlar olacaktır. Genelde kurtların yapıları içerden çürüttüğünü ifade ederek yazıya son verelim.