ABD yarışı kaybetti

TAŞKENT- Orta Asya ülkeleri olan Özbekistan, Kazakistan, Kırgızistan ve Tacikistan Devlet Başkanları iki günlük güvenlik zirvesi için Özbekistan'ın başkenti Taşkent'te biraraya geldi. Rusya ve Çin ile yaptıkları güvenlik anlaşmalarıyla, ülkelerindeki Müslüman muhaliflere karşı sert bir savaş yürüten liderlerin gündemini yine Müslüman gruplarla mücadele oluşturuyor. Güvenlik zirvesinin ilk gününde 4 ülke devlet başkanı, ülkelerin güvenlik konsey başkanları ile biraraya gelerek, bölgedeki son durumu görüştü. Liderlerin bugün zirve sonunda güvenlik alanında işbirliği anlaşması imzalamaları bekleniyor.

Sadece Rusya ve Çin değil, Amerika da Orta Asya'da yayılan İslami gelişmelere karşı bölge ülkeleriyle işbirliği arayışlarını sürdürüyor. CIA ve FBI Başkanlarının bölgeye ziyaretlerinden sonra ABD Dışişleri Bakanı Madeleine Albright da bölgeye giderek, Washington'ın giderek zayıflayan etkisini yeniden tesis etmeye çalıştı. Albright, hafta başında bölgeye yaptığı ziyarette Özbekistan, Kırgızistan ve Kazakistan'a sınır güvenliği için 3 milyon dolarlık yardımda bulunmuştu. Albright ayrıca "Radikal İslam" ile mücadele etmesi için İslam Kerimov yönetimine 10 milyon dolar yardım yapılacağını açıkladı. Enerji kaynakları üzerindeki yarışta Orta Asya'yı Rusya ve Çin'e kaptıran Amerika, bölge itktidarlarını tehdit eden silahlı İslami muhalefete karşı bu yönetimlere yardım ederek yeniden bölgeye dönüşün programlarını yapıyor. ABD bir taraftan Orta Asya ülkeleriyle birlikte İslami yayılmaya karşı ortak terörle mücadele merkezinin açılış çalışmalarını yürütürken diğer taraftan, eski Sovyet Cumhuriyetleri temsilcilerini Haziran'da Washington'da düzenlenecek terörle mücadele konferansına davet etti.

Orta Asya'nın yavaş yavaş kontrolünden çıktığını farkeden ABD'nin Dışişleri Bakanı'nı bölgeye göndermesi ve bölge ülkelerine yardımda bulunması istenilen sonucu şimdilik vermedi. Albright'ın Kazakistan temaslarının ardından bir açıklama yapan Kazak Devlet Başkanı Nursultan Nazarbayev, İran'ın bölgenin güvenliği için anahtar konumda bulunduğunu söyledi. Nazarbayev'in açıklamalarının Kazak liderin ABD'den çok İran ve Rusya ile işbirliğine önem verdiğini ortaya koyduğunu belirten diplomatik kaynaklar, Nazarbayev'in ABD'nin karşı çıkmasına rağmen Kazak petrollerini Basra Körfezi üzerinden sevketmeyi planladığını kaydettiler.

Albright'ın bu plana karşı çıktığı ve Kazak petrollerinin de Bakü-Ceyhan hattı üzerinden Batı'ya sevkedilmesi konusunda Nazarbayev'i iknaya çalıştığı ancak bunda başarılı olamadığı belirtiliyor. Albright'ın Özbekistan ve Kırgızistan'daki temaslarında da somut bir sonuç elde edememesinin bölge ülkelerinin İran ve Rusya'ya yöneliminin arttığı yönünde değerlendiren diplomatik kaynaklar, ABD'nin Orta Asya'daki tablodan gittikçe daha fazla silindiğini ifade ediyorlar. ABD'nin kontrolü kaybetmesindeki en önemli etkenin yıllardır yakın müttefik olan İran ile Rusya'nın ilişkilerinin bozulmaya başlaması olduğunu ileri süren uzmanlar, Moskova ile Tahran arasındaki rekabetin Washington'ın bölgedeki nüfuzunu derinden sarstığını belirtiyorlar.