ABD'nin Libya korkusu

USAK Uzmanları Libya'daki çıkmazı değerlendirdi. USAK Uluslararası Hukuk Araştırmaları Merkezi'nden Ceren Mutuş, Libya'ya yapılan müdahaleyi uluslararası hukuk açısından değerlendirdi. Mutuş, BM sisteminin sisteminin çoğulcu temsil anlayışı doğrultusunda daha demokratik, daha şeffaf ve daha hesap verebilir bir yapıya kavuşturulması için reform çalışmalarına hız verilmesi gerekliliği üzerinde durdu. Mutuş ayrıca 1973 sayılı kararda yer alan "BM üyesi devletler Libya'daki sivil halkı korumak için gerekli tüm önlemleri alabilir" ifadesini içermesini eleştirerek, bu ifadede yer alan önlemlerin ne olabileceği ya da sınırlarının belirtilmemiş olmasının günümüzdeki tartışmaların kilit noktasını oluşturduğunu kaydetti. USAK Bilim Kurulu Üyesi Sedat Laçiner, ABD Başkanı Barack Obama'nın Irak ve Afganisatan'ın tersine Libya'da geride durma çabasının sebebini “İslam dünyasında yükselebilecek yeni bir ABD karşıtlığı dalgasını engelleyebilmek” olarak değerlendirerek, ancak bu durumda yeni hedefin Avrupa olacağının altını çizdi.

Petrol ve Libya müdahalesinin ekonomi politiğini ele alan USAK Avrupa Birliği Araştırmalar Merkezi Uzmanı Mustafa Kutlay ABD için Libya'nın önemini şöyle anlattı: “Libya'da enerji arz güvenliğinin sağlanması ilk olarak AB üyesi ülkeleri ilgilendiriyor. Ancak mesele ABD'nin de çok yakından takip ettiği bir konumda. Zira Libya'da arz güvenliğinin sağlanamaması, dünya petrol piyasalarının bir anda panik olmasına ve yeni bir “petrol krizi” yaşanmasına sebep olabilir. Petrol fiyatlarının hızla 200 dolar seviyesine çıkması, küresel krizden halen daha kurtulamayan Batı ülkelerini, bilhassa ABD'yi, derinden etkileyecektir."

Uluslar arası Stratejik Araştırma Kurumu Uzmanları Libya'daki çıkmazı değerlendirdi. USAK tarafından hazırlanan derlemede uzmanlar kendi alanları dahilinde Libya'daki durumu ele aldı.

Derleme, uzmanların olayların başladığı günden itibaren kaleme aldıkları ve Libya müdahalesini Avrupa, ABD ve Rusya perspektiflerinin yanı sıra bölgesel dinamikler ve uluslararası hukuk çerçevesinde de değerlendiren analizlerini içeriyor.

NATO'nun operasyona müdahil olmasının probleme tamamen çözeceğini düşünmenin mümkün olmadığının belirtildiği derlemede, “En azından bir haftalık koordinasyonsuzluğa ve özensizliğe bakıldığında, NATO'nun sürece dâhil olmasının olumlu bir sonuç verme ihtimali daha yüksektir” denildi. Türkiye'nin onay vermeyeceği bir adımın atılamayacak olmasının hata ihtimalini azalttığına dikkat çekilen derlemede, Türkiye'nin Batılı güçleri yeniden düşünmeye yöneltmiş olmasının dâhi, “Türkiye'nin gelecek yıllarda daha da sözü dinlenir bir ülke olma yolunda ilerlediği anlamına geldiği” ifade edildi.

USAK Ortadoğu ve Afrika Araştırmalar Merkezi'nden Osman Bahadır Dinçer, insani kaygılarla hareket edilmesinin önemli olduğunu ancak dikkatli hareket edilmezse çok daha büyük insani kıyımlarla karşılaşılacağı konusunda uyarıda bulunuyor. Irak ve Afganistan'da yaşananlar örnek göstererek buna benzer tabloları geçmişte gördüğümüzü hatırlatan Dinçer, “Bölge gerçekleri, insanların hassasiyetleri ve elbette ki bu coğrafyadaki kemikleşmiş Batı algısı mutlaka hesaba katılmalıdır” diye konuştu.

Dinçer, “Sistem çökerse ki, Libya özelinde sistem Kaddafi demektir, sonraki süreçte ne yapılacağı konusunda akıllar hala karışık durumda… Ne Obama ne başka bir Batılı lider, ne de bölge insanı önümüzdeki süreçte Libya?yı nasıl bir geleceğin beklediği konusunda net bir senaryoya sahip…Zira Kaddafi gittiği takdirde Mısır?da olduğu gibi ilişkilerin sürdürülebileceği ve yeni sistemin üstüne inşa edileceği bir zemin, -ordu, bürokratik başka bir yapı, alternatif siyasi oluşumlar- yok. Kısacası kaotik bir durum kaçınılmaz” dedi.

Libya lideri Muammer Kaddafi'nin ne Mısır devrik lideri Hüsnü Mübarek'e ne de Tunus devrik lideri Bin Ali'ye benzediğini kaydeden Dinçer, “Libya?daki sistem Kaddafi?nin onlarca yıldır kendi çabasıyla, el emeği ile göz nuru akıtarak kurduğu bir nizam. Tabiri yerindeyse kendi çocuğu mesabesinde. Dolayısıyla oturdukları koltukların emanetçisi olan Mübarek ve Bin Ali gibi kendinden öncekilerin kurduğu bir sisteme bakıcılık yapmıyor. Sonuna kadar mücadele etme potansiyeli yüksek bir kişiden bahsediyoruz. Ancak bu Kaddafi?nin yarın bir karar alıp gitmeyeceği anlamına gelmemeli… Öngörümüz sonuna kadar mücadele edeceği yönünde, fakat belli mi olur, bakarsınız yarın “haydi eyvallah, benden bu kadar” deyip gidebilir de…” diye konuştu.

USAK Amerika Araştırmaları Merkezi Uzmanı Mehmet Yegin, Türkiye'nin Kaddafi'nin durdurulması ve Libya yönetiminden uzaklaştırılması konusunda Batılı müttefikleri ile aynı yaklaşımı paylaşıyorken metot konusunda farklı bir bakış açısı içerisinde olduğuna dikkat çekerek, “Benzer bir yaklaşımı Irak ve Afganistan konularında da gösteren Türkiye'nin haksız olduğunu söylemek mümkün değil” dedi. Türkiye'nin Irak'a yapılan askeri müdahaleye ortak olmadığını ve Afganistan'da muharip asker gönderme konusuna sıcak bakmadığını hatırlatan Yegin, “Afganistan'daki sorunun çözümünde asker sayısından çok ekonomik ve sosyal programların etkili olacağını savunmuştur. Geri dönülüp bakıldığında askeri kazanımlar oldukça kırılganken, Afganistan'ın elde ettiği kazanımların temel ihtiyaçlara yönelik ekonomik ve sosyal projeler olduğu görülüyor. Bu iki örnek bir ülkede yönetimi değiştirmenin değil yeni yapının kurulmasının kritik nokta olduğunu gösterme bakımından canlı örneklerdir” diye konuştu.

USAK Uluslararası Hukuk Araştırmaları Merkezi'nden Ceren Mutuş, Libya'ya yapılan müdahaleyi uluslararası hukuk açısından değerlendirdi. Mutuş, BM sisteminin sisteminin çoğulcu temsil anlayışı doğrultusunda daha demokratik, daha şeffaf ve daha hesap verebilir bir yapıya kavuşturulması için reform çalışmalarına hız verilmesi gerekliliği üzerinde durdu. Mutuş, BM Güvenlik Konseyi'nin 1973 sayılı kararına binaen Libya'ya yönelik başlattığı hava operasyonu bir kez daha ulusal egemenlik ve insan haklarının korunması ikilemi tartışmalarını gündeme getirdiğine dikkat çekti. Mutuş ayrıca 1973 sayılı kararda yer alan "BM üyesi devletler Libya'daki sivil halkı korumak için gerekli tüm önlemleri alabilir" ifadesini içermesini eleştirerek, bu ifadede yer alan önlemlerin ne olabileceği ya da sınırlarının belirtilmemiş olmasının günümüzdeki tartışmaların kilit noktasını oluşturduğunu kaydetti. Mutuş, "Eğer bir kuvvet kullanımına başvurulacak idiyse bunun hangi koşullar dâhilinde gerçekleştirileceğini ortaya koyan bir görev talimatı (terms of reference) kabul edilmiş olsaydı, bu belirsizlik rahatlıkla bertaraf edilmiş olacaktı" diye konuştu.

USAK Bilim Kurulu Üyesi Sedat Laçiner, ABD Başkanı Barack Obama'nın Irak ve Afganisatan'ın tersine Libya'da geride durma çabasının sebebini “İslam dünyasında yükselebilecek yeni bir ABD karşıtlığı dalgasını engelleyebilmek” olarak değerlendirerek, ancak bu durumda yeni hedefin Avrupa olacağının altını çizdi. Laçiner, “Bugün Bingazi sokaklarında yaşanan bazı sıkıntıları yarın Paris sokaklarında görürsek şaşırmayalım. Zaten Almanya'nın ısrarla Ortadoğu'da taraf olmama kararlılığının asıl nedeni de budur. Almanya Ortadoğu'da taraf olması halinde bölgenin tüm sorunlarının Akdeniz'in karşı kıyılarına, yani Avrupa'ya taşınacağını düşünüyor” dedi.

Batı'nın “ikiyüzlülüğünü” anlamak için çok derin analizlere gerek olmadığına vurgu yapan Laçiner, “Örneğin Irak Savaşı'nın yılmaz idealisti Tony Blair savaşın hemen ardından Kaddafi'ye silah satmak için Libya'ya koşmuştu. Onun ardından gelen İngiliz Başbakan Gordon Brown ise Kaddafi'ye şirin gözükmek ve bu yolla petrol imtiyazları alabilmek için Pan Am uçağını bombaladığını bildiği bir kişiyi salıvermişti” şeklinde konuştu.

USAK Avrupa Birliği Araştırmalar Merkezi Uzmanı Mustafa Kutlay, petrol ve Libya müdahalesinin ekonomi politiğini yaparak, Libya'nın AB için önemli bir enerji tedarikçisi olduğuna dikkat çekti. Libya'nın AB'nin ithal ettiği petrolün % 10?unu, gazın ise % 3?ünü tedarik ettiğini kaydeden Kutlay, Libya'nın AB için önemini şu bilgileri vererek anlattı: “Petrolde AB'nin en büyük üçüncü, gazda ise beşinci ortağı konumunda. AB ise Libya'nın toplam ticaretinin yaklaşık % 70?ini kontrol ediyor. AB üyesi ülkeler, Libya'dan neredeyse sadece enerji satın alıyor. Öyle ki enerji, Libya'nın AB'ye ihracatının % 98,5?ini kapsıyor. Yani Libya, enerjiyi çok büyük oranda AB'ye satıyor ve Libya'daki petrolün geleceği ilk elde AB'yi ilgilendiriyor. Libya petrolünün % 28?i İtalya'ya, % 15?i Fransa'ya, % 10?u ise İspanya ve Almanya'ya gidiyor.”

ABD'nin payının ise sadece % 3 olduğunu belirten Kutlay ABD için Libya'nın önemini ise şöyle anlattı: “Bu açıdan bakıldığında Libya'da enerji arz güvenliğinin sağlanması ilk olarak AB üyesi ülkeleri ilgilendiriyor. Ancak mesele ABD'nin de çok yakından takip ettiği bir konumda. Zira Libya'da arz güvenliğinin sağlanamaması, dünya petrol piyasalarının bir anda panik olmasına ve yeni bir “petrol krizi” yaşanmasına sebep olabilir. Petrol fiyatlarının hızla 200 dolar seviyesine çıkması, küresel krizden halen daha kurtulamayan Batı ülkelerini, bilhassa ABD'yi, derinden etkileyecektir. Ayrıca petrol fiyatlarının değişmesinden kaynaklanan küresel dengelerdeki çalkalanma ciddi politik sonuçlar da doğurabilir. 1973 ve 1979?daki küresel petrol şokları ve bunların yarattığı politik dalgalanmalar Amerikalı siyasi iktisatçıların halen daha aklından çıkmış değildir. Bu açıdan Kaddafi'nin gelinen noktada hiç de “güvenilir” bir lider olmadığı kanısı, ABD'nin müdahaleye yeşil ışık yakmasına ve bu arada ön planda olmak istemediğinden Sarkozy'ye yol vererek “Fransa'nın uluslararası sisteme geri dönmesine” imkân sağlamıştır. Çünkü ABD, anti-Amerikanizmin kendisi için jeopolitik bir tehdit haline geldiğini çok iyi görmüş durumda. Bu sayede Sarkozy, bulduğu manevra alanını da kullanarak, bölgesel hegemon olma hedefinin ekonomik ayağını sağlamlaştırmak için yer altı kaynaklarının kontrolünden de pay almak, hatta mümkünse asıl oyun kurucu olmak istiyor.”