AİHM'ye tarihi Türkiye ayarı

Çöküşün eşiğine geldiği ifade edilen Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nde (AİHM) Türkiye şoku yaşanıyor. Ankara, AİHM'de reform yapılmasını açıkça talep ederek Avrupa'da bu süreci resmen başlatan ülke oldu. Mahkemenin, yarattığı içtihat ve uygulamalarla kendisini içinden çıkılamaz bir duruma soktuğu, hükmettiği çelişkili kararlarla da saygınlığını baltaladığı inancında olan Türkiye'ye Rusya, Ukrayna, Romanya ve hatta İtalya gibi ülkelerin de destek verebileceği belirtiliyor. Dahası Türkiye'nin bu talebine hiçbir Avrupa ülkesi de tepki vermedi.

Ankara, AİHM hakkındaki görüşlerini, Avrupa Konseyi daimi temsilcisi, büyükelçi Daryal Batıbay'ın ağzından, Strasbourg'da düzenlenen Avrupa Konseyi Daimi Delegeler Komitesi toplantısında dile getirdi. İşte Ankara'nın AİHM'nin reforme edilmesi için sunduğu gerekçeler: "AİHM, hükmettiği yüksek tazminat miktarlarıyla Strasbourg Mahkemesi'ne başvuru yapılmasını cesaretlendiriyor. AİHM'nin tazminat miktarı hükümlerinde ortak bir standart yok. Avrupa ülkelerinde birçok hukuk bürosu, AİHM'nin müvekkilleri için hükmedeceği tazminatlardan komisyon alarak çalışıyor. AİHM bu ekonomik kriz döneminde giderek daha da büyüyen bir endüstri yaratmış durumda."

"AİHM, birçok kararında iç hukuk yollarının tüketilmesine gerek kalmadığına hükmediyor. Bu durum Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi tarafından öngörülmemiş bir yaklaşım ve Strasbourg Mahkemesi'ni birinci derece mahkemeye dönüştürmüş durumda. AİHM, zamanaşımı konusunda son yıllarda birbiriyle çelişen kararlara imza atıyor. Zamanaşımı kavramı konusunda seçici davranıyor. Bu da ülkeden ülkeye ayrımcı bir yaklaşım olarak ortaya çıkıyor. Mahkemeye başvuru için başvuru masrafı dahi istenmiyor. İsteyen, istediği Avrupa dilinde bireysel başvuruda bulunabiliyor. Bu durumda mahkemeye Avrupa'nın dört bir yanından yığınla başvuru akmasına şaşırmamak gerekiyor."

Ankara, AİHM'e yapılan başvuruların daha seri olmasını sağlayan belgeyi de onaylamama kararı aldı. 2004 yılında AİHM, mahkemeye yapılan aşırı başvuruların azaltılmasına dair önlemleri içeren 14. Protokol'ü imzalamıştı. Protokol TBMM tarafından 2006'da kabul edilmişti. Ancak devamı niteliğinde olan ve başvuruların daha seri hale gelmesini sağlayan ek belge Türkiye tarafından 'yetersiz' olarak nitelendirildi ve askıya alındı.

Avrupa Konseyi'nin Dönem Başkanlığını bu yıl sonunda devralacak olan İsviçre, 2010 yılı baslarında Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin geleceği konusunda bir Avrupa konferansı düzenleyerek konuyu tartışmaya açacak. AİHM gündeminde su anda incelenmeyi bekleyen 105 binden fazla dava başvurusu bulunuyor. Başvuru sayısında Rusya birinci, Türkiye ikinci, Romanya ise üçüncü sıradalar.