'Dayatma ittifak' çöktü

İSTANBUL- Ekim ayında yapılması planlananTürk-İsrail ve Amerikan deniz kuvvetlerinin katılacağı tatbikat, Aralık ayının sonuna ertelendi. Bu yıl içinde ikinci kez ertelenen 'Güvenilir Denizkızı' (Reliant Mermaid) tatbikatının Ekim ayında yapılması planlanıyordu ancak, üç ülke hiçbir gerekçe göstermeksizin sadece tatbikatın ertelendiğini açıkladı. Bu açıklamanının hemen ardından Türk-İsrail-ABD askeri işbirliğinden oluşan Fantom İttifakı'nın dağılmaya başladığı söylentilerinin yeniden alevlendiği diplomatik kulislerde, ertelemenin, sadece Türkiye'nin İran'la son günlerde düzelmeye başlayan ilişkilerine bağlı olmadığı belirtiliyor. Daha da önemlisi İsrail'in barış görüşmeleri öncesinde Suriye'yi kızdırmaktan kaçındığı ve Şam'ı görüşme masasına oturtmak için tatbikatın ertelenmesini talep ettiği konuşuluyor.

İsrail'de yayınlanan Jerusalem Post gazetesinde önceki gün çıkan bir haberde, Türkiye'nin Arap Birliği ve İran'ın 'gazabını üstüne çekmemek için' tatbikatı ertelediği ileri sürüldü. Haberde tatbikatın ikinci kez ertelenmesi sonucu verilen tarihte bile gerçekleşmesinin beklenmediği kaydedildi. Ortak deniz tatbikatlarına katılmaya oldukça hevesli olan Türkiye'nin, tatbikatı tek başına ertelemek istediği pek de gerçekçi görülmüyor. İran'ın şiddetle muhalif olduğu İsrail'le Türk ordusu arasındaki askeri işbirliğinin, son günlerde düzelen Ankara-Tahran ilişkilerine zarar vereceği belirtiliyor. İran'ın Türkiye'nin çıkarlarını ciddi anlamda etkilemek için yeterli kapasitesi bulunuyor. Daha önce de Türk-İsrail yakınlaşmasından duyduğu rahatsızlığı dile getirmekten kaçınmayan Tahran'ın, son gelişmeler ışığında düşman kabul ettiği İsrail ile Türkiye arasında gerçekleştirilecek bir tatbikatın ardından Ankara ile ilişkilerini yeniden gözden geçireceğine kaçınılmaz olarak bakılıyor.

İsrail'in ise Türk-İsrail ortak tatbikatından son dönemlerde ilişkileri düzelen Suriye'nin rahatsız olacağından endişe ettiği ifade ediliyor. 1996'dan beri durdurulan İsrail-Suriye görüşmelerinin başlaması beklenen günlere denk gelmesi yüzünden tatbikatın zamanlamasının çok kötü olduğunu belirten İsrailli yetkililer, Ortadoğu'da önceliği Şam'a veren İsrail Başbakanı Barak'ın, elinden gelse bu tatbikatı hiç yapmamayı planladığını ileri sürüyorlar. Suriye Devlet Başkanı Hafız Esad'ın da barış görüşmelerine hazırlandıkları bir zamanda, Suriye'nin Akdeniz kıyılarının hemen yanı başında İsrail ile Türkiye'nin düzenleyeceği askeri bir güç gösterisine hoş bakmayacağı kaydediliyor.

Türkiye'de ve Atina'da yaşanan deprem felaketlerinin ardından yumuşama sürecine giren Türk-Yunan ilişkieri tatbikatın ertelenmesinde ortak faktör olarak değerlendiriliyor. Yunanistan, daha önce sık sık Türkiye ile İsrail arasındaki yakın askeri ilişkilerden rahatsızlık duyduğunu belirtmiş ve bu ilişkileri kınamıştı. Yunanistan ayrıca, 1994 yılında İsrail ile imzaladığı savunma işbirliği anlaşmasını Türk-İsrail dostluğu nedeniyle uygulamaya koymayı reddetmişti. Ancak son zamanlarda Yunanistan'ın Türkiye ile arasında oluşan yakınlık nedeniyle İsrail ile ilişkilerini düşük düzeyde tutmasına gerek olmadığı sonucuna vardığı kaydediliyor. Ege'de bir müttefikin Ortadoğu'daki konumunu olumlu etkileyeceğini düşünen İsrail'in de, karşılıklı askeri temasların yeniden başladığı Atina'yı kaçırmak istemediği belirtiliyor.

Uzmanlar tüm bu değerlendirmeler göz önüne alındığında, Suriye-İsrail barış görüşmeleri, Türk-Yunan ve Türk-İran ilişkileri varolduğu sürece sözkonusu tatbikatın gerçekleşmeyeceğine inanıyorlar. Erteleme duyurusunun ardında, Ankara ve Tel Aviv'in oldukça önem verdiği komşu ülkelerle hassas ilişkilerin bulunduğu belirtiliyor. Özellikle de İsrail'in Suriye ile görüşme masasına oturmadan önce, ortaya çıkan ılımlı havayı dağıtmamak için adımlarını çok dikkatli attığı gözleniyor.