Fransa-Asala ittifakı

Cezayir bağımsızlık savaşında 1 milyondan fazla insanı katleden, Afrika'da kanlı bir tarih bırakan, yine Afrika'da bugün yaşanan katliam ve iç savaşların birinci dereceden sorumlusu olan Fransa, sözde Ermeni soykırımı tasarısını yasalaştırarak insanlık dersi vermeye kalkıştı. Daha Kasım ayında Fransız L'Express dergisinde Fransa'nın Cezayir'de yaptığı korkunç katliamların resimleri yayınlanmıştı.

Fransa meclisinde dün tartışılan sözde Ermeni soykırımına ilişkin yasa tasarısı kabul edildi. Tasarının kabul edilmesiyle hemen bütün milletvekilleri memnuniyetlerini ayağa kalkarak alkışlarla gösterdiler. Tasarının kabul edilmesi, dinleyici localarında bulunan çok sayıdaki Ermeni tarafından da alkışlarla karşılandı. Meclis'te yaklaşık 3 saat süren ve yaklaşık 50 milletvekilinin katıldığı oturumdaki tartışmalarda söz alan parlamenterlerden hiçbirinin tasarı aleyhinde konuşmaması dikkati çekti. Fransa Ulusal Meclisi genel kurulunda ad okunarak oylama talebi gelmedi. Bunun üzerine, vekalet usulüyle oy kullanılması mümkün olduğu için tasarı, oturumda hazır bulunan yaklaşık 50 milletvekilinin el kaldırmasıyla oybirliğiyle kabul edildi.

Yasaya 15 gün içinde 60 milletvekilinin karşı çıkması halinde Anayasa Mahkemesi'ne gidilebilecek. Ancak, Fransa'daki siyasi gözlemciler, Mart ayındaki yerel seçimlerden önce Ermeni oylarını kaybetmekten korktukları için yasa tasarısı aleyhinde 60 milletvekili bulunmasının imkansız olduğuna dikkat çekiyor. Cumhurbaşkanı Jacques Chirac'ın, yasayı Anayasa Mahkemesi'ne götürme hakkına sahip olmasına rağmen, böyle bir yola başvurma ihtimalinin bulunmadığı belirtiliyor.

Ermeni tasarısıyla ilgili tartışmada, Cumhuriyetçi Birlik Partisi adına söz alan milletvekili Patrick Deveciyan, hükümeti tasarıyı açık biçimde desteklememekle suçladı. Ermeni asıllı Fransız milletvekili ve bir dönem Ermeni terör örgütü ASALA'nın avukatlığını yapan Deveciyan, hükümetin, "Türkiye ile ticari ilişkilerin bozulmasından korktuğu için" tasarıyla ilgili açık bir tavır alamadığını iddia etti. Fransa Demokrasi Birliği Partisi adına söz alan Andre Santini de tasarının, Türkiye aleyhine olmadığını, aksine Türkiye lehine olduğunu ileri sürerek, tasarı sayesinde Türkiye-AB ilişkilerinin daha iyi olacağını öne sürdü. Komünist Parti adına konuşan Roger Mei, Türkiye'nin, "demokratik olmayan ve insan hakları ihlallerinde bulunulan" bir ülke olduğunu öne sürerek, "tasarının kabul edilmesi halinde ekonomik yaptırım uygulanmasıyla ilgili tehditleri kabul edilemez" olarak niteledi.

Tasarının raportörü Fransız Demokrasi Birliği milletvekili François Rochebloine, tasarının Türkiye Cumhuriyeti'ni suçlamayı amaçlamadığını, simgesel nitelikte olduğunu söyledi. Türkiye'nin tasarının yasalaşması halinde Fransa'ya ekonomik yaptırım uygulama uyarılarını üstü kapalı bir biçimde eleştiren Rochebloine, "Yaklaşık bir milyondan fazla Ermeni'nin sistemli bir biçimde soykırıma uğradığını" iddia ederek, tasarıyla ilgili daha önce Fransa meclisi ve senatosunda yapılan tartışmalar hakkında ayrıntılı bilgi verdi. Fransız raportör, konuşmasını, "Evet, şimdi Ermeni soykırımına adalet" şeklinde Ermenice konuşarak tamamladı.

Meclisteki tartışmada, hükümet adına söz alan meclis ve senatoyla ilişkilerden sorumlu Bakan Jean Jacques Queyranne, Cumhurbaşkanı Jacques Chirac ve Başbakan Lionel Jospin'in tasarının bir parlamenter girişimi olduğu yolundaki açıklamalarına atıfta bulundu ve Fransa'nın Türkiye ve Ermenistan'ın yakın dostu olduğunu söyledi. Queyranne, soykırım ifadesini kullanmadan "Ermeniler'in 1915'te katliama kurban gittiklerini" ileri sürdü. Tasarının yasalaşmasından sonra, "24 Nisan Ermeni Soykırımını Anma Komitesi" Başkanı Ara Krikorian, Meclis'te düzenlediği basın toplantısında milletvekillerine teşekkür etti.

Fransız parlamentosunun kararına tepki olarak Türkiye'nin Paris Büyükelçisi Sönmez Köksal, Ankara'ya çağırıldı. Bu gelişmeyle, Türk diplomasi tarihinde Ermeni iddialarına Fransa'nın destek vermesi yüzünden Paris'i bırakıp ülkeye dönen büyükelçilerin sayısı ikiye çıktı. Otuz yıl kadar önce, Paris Büyükelçisi Hasan Esat Işık da benzer gerekçeyle merkeze dönmüştü.

Karardan sonra yapılan hükümet açıklamasında, Türkiye'nin Fransa yönetimini bu yasayı etkisiz hale getirmek maksadıyla harekete geçmeye bir kez daha davet ettiği belirtilerek, Köksal'ın danışmalar için Ankara'ya çağrıldığı bildirildi. Açıklama şöyle: "Fransa Ulusal Meclisi, tüm uyarılara rağmen bugün tarih ve insanlık önünde vahim bir hata içine düşerek, sözde Ermeni soykırımı yasa teklifini kabul etmiştir. Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti, Türkiye'yi hiçbir zaman işlemediği soykırım suçuyla ithama cüret eden ve tarihi gerçekleri hiçe sayan Fransa parlamentosunun bu kararını şiddetle kınamakta ve yasayı bütün sonuçlarıyla reddetmektedir."

Fransız senatosunda oylanarak kabul edilen Ermeni iddialarıyla ilgili karşı atak hazırlıklarını tamamlayan Türkiye, harekete geçme kararı aldı. Hazırlanan eylem planı aşama aşama uygulamaya geçirilecek. Başbakan Bülent Ecevit'e "çok yakın" bir kaynaktan alınan bilgiye göre, "1915 olayının, Rusya'nın tahrikiyle Osmanlı'ya saldıran Ermeniler'i bölgeden uzaklaştırma hareketi olduğunu Avrupa ve Amerika'ya anlatmak için" gereken girişimler yapılacak. Bu doğrultuda bir eylem planının bir an önce uygulamaya sokulması için gerekli çalışmalara başlandığını belirten kaynak, "Türkiye hakkındaki yanlış intibanın silinmesi için Osmanlı arşivlerinin açılmasına hız verileceğini" ifade etti. Buna göre, ciddi bir çalışma ortamının sağlanması amacıyla tarihçilerden ve bilim adamlarından oluşan heyetin, Başbakanlık ile uluslararası kurumların maddi ve teknik desteğini alarak sürdürecekleri çalışmalarda, yabancı tarihçilerin desteği de alınacak. Başbakanlık yetkilisi, "süratle, çok büyük bir ekip kurularak, tarihi gerçeklerin gündeme getirilmesi"nde kararlı olunduğunu vurguladı. Başbakanlık kaynağı, "Ermeni iddialarının önünü kesmenin Türkiye'nin, Ermenistan ile diplomatik diyaloga girmesiyle mümkün olacağını" ifade etti.

Dışişleri Bakanı İsmail Cem, yasa tasarısı ilgili olarak, "Ne kadar yanlış yaptıklarını bilahare görecekler" dedi. Cem, DEİK tarafından İstanbul'da düzenlenen "Dış Ekonomik İlişkilerdeki Darboğazlar ve Gelecek Dönem Beklentileri" konulu çalışma toplantısının ardından şunları kaydetti: "Ne kadar yanlış yaptıklarını bilahare görecekler. Ama ben bunun üzerine konuşmak istemiyorum. Çünkü hükümet olarak düşüncelerimizi biraraya getirdik, Sayın Başbakan'a sunduk. Sayın Başbakan da ya açıkladı ya açıklıyor. Ona bir şey eklemek istemiyorum. Bütün düşüncelerimiz orada mevcuttur."

TBMM Başkanı Ömer İzgi, tasarının kabul edilmesini şiddetle kınadığını bildirerek, "Türkiye parlamentosu böyle bir kararı asla kabul edemez" dedi. İzgi, tasarının kabul edilmesinin ardından TBMM'de bir basın toplantısı düzenleyerek şunları söyledi: "Türkiye'nin geçmişinde, böylesi kararlar alan ya da böylesi kararlar almaya yönelik girişimlerde bulunan Avrupa ülkelerinde olduğu gibi Afrikalarda, Güney Amerikalar'da oraların yerli halkını tamamen yok ederek kendi egemenliklerini kurması gibi bir lekesi bulunmamaktadır."

ABD'nin Ankara Büyükelçisi Robert Pearson, sözde Ermeni soykırım iddialarına ilişkin tasarıların barış sürecine katkıda bulunamayacağını söyledi. Büyükelçi Pearson, "Benim bu konuda yorumda bulunmam uygun olur mu bilemiyorum. ABD olarak bu konudaki tutumumuzu biliyorsunuz. Ama bu tür tasarılar sürece katkıda bulunmaz, herhangi bölgesel konuya çözüm getirmez" dedi.

Dün yapılan Bakanlar Kurulu toplantısı öncesinde, Türkiye-Fransa ilişkilerinin ciddi bir krizle karşı karşıya olduğunu söyleyen Bakanlar, insan hakları konusunda Türkiye'nin sicilinin "Avrupa'dan ve dünyadan daha temiz olduğu"nu vurguladılar. Bakanlar şöyle konuştu: Devlet Bakanı Ramazan Mirzaoğlu: "Türkiye'nin tepkisi bu olaya karşı çok anlamlı olacaktır. Fransa şu anda insan hakları konusunda daha ileri konumda değil. Biz Fransa'nın Cezayir'de, Afrika'da, yaptıklarını unutmuş değiliz." Devlet Bakanı Mehmet Keçeciler: "Türkiye'nin çok sert tepkisi olur. Yapılması gerekeni yaparız." Turizm Bakanı Erkan Mumcu: "Maalesef bundan öncekiler gibi olacak. Arşivlere bakın, geç kalınmıştır."

Dışişleri eski Bakanı Hikmet Çetin, Türkiye'nin son güne kadar gereken çabayı gösterdiğine dair kuşkuları olduğunu belirtti. Çetin, soykırım iddialarının ilk kez yasa olarak kabul edilmesinin, diğer ülkelere örnek olabileceğinin altını çizerek, "yasanın yalnızca Türkiye-Fransa ilişkilerini değil, Türkiye-Ermenistan ilişkileri ve Kafkasya'da gerek duyulan barış ve istikrarı zedeleyeceğini" söyledi. Çetin, "Çok öncelerden bunun önlemlerinin alınması gerektiğini düşünüyorum. Son güne son dakikaya kadar gereken çaba gösterildi mi? Bu konuda benim kuşkularım var" dedi.

Ankara Ticaret Odası (ATO) Başkanı Sinan Aygün, Fransız mallarına boykot çağrısında bulundu. Aygün, Fransa parlamentosunun tarihi gerçeklere rağmen aldığı siyasi karara karşı, iş dünyasının ekonomik ceza uygulaması gerektiğini bildirdi. İtalya üzerinde etkili olan ekonomik yaptırımları hatırlatan Aygün, Türkiye'de ürütilmeyen ve ithal yoluyla Türkiye'ye giren Fransız mallarına karşı boykot çağrısında bulundu. Soruna zamanında müdahale etmede hükümetin geç kaldığı konusunda ciddi şüpheleri bulunduğunu da ifade eden Aygün, "Dış politikada kan kaybediyoruz. Türkiye içe kapanmanın bedelini pahalı ödüyor" dedi.

Azerbaycan Cumhurbaşkanlığı Dış Politika Müşaviri Nevruz Mehmedov, Fransa Meclisi'nde kabul edilen sözde Ermeni soykırımı tasarısı ile ilgili olarak, "Uydurma tasarının hangi ülke parlamentosunda olursa olsun kabul edilmesi bizi rahatsız ediyor" dedi. Mehmedov, söz konusu tasarısının adaletli hiçbir yanı olmadığını belirterek, bu tür iddiaların tarafsızlık ilkesine tamamen aykırı bir şekilde, baskı altında kalınarak değerlendirildiğine işaret etti.

Başbakan Bülent Ecevit, sözde Ermeni soykırım tasarısının Fransa Ulusal Meclisi'nde kabul edilmesini "son derece üzücü bir olay" olarak nitelendirerek, "Gereken tepki gösterilecektir" dedi. Ecevit, Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer ile yaptığı haftalık olağan görüşmenin ardından Çankaya Köşkü çıkışında gazetecilere açıklamalarda bulundu. Ecevit, Fransa'ya karşı ne tür önlemlerin alınacağına ilişkin soru üzerine, "Onlar üzerinde bir çalışma yapılacak. Biz, son ana kadar tabii umudumuzu koruduğumuz için, önceden ayrıntılı şeyler tespit etmedik. Bu doğru da olmazdı. Ama bu konuda ilgili kuruluşlar hazırlık çalışmalarını kendi aralarında yapıyorlar. Bunlar biraraya geldiğinde bir tablo ortaya çıkmış olacaktır" diye konuştu. Ecevit, iki ülke arasındaki ihalelerin etkilenip etkilenmeyeceği yolundaki soruyu da "Herşey etkilenebilir" diye yanıtladı.

FP Genel Başkanı Recai Kutan, Fransa Meclisi'nde kabul edilen sözde Ermeni Soykırımı Tasarısı ile ilgili olarak, Fransızlar'ın Kuzey Afrika'da yaptıkları soykırımların TBMM'de müzakereye açılması gerektiği ifade ederek, "Herhalde Fransızlar'ın layık olduğu muamele budur" dedi. Kutan, FP Genel Merkezi'nde gazetecilerin konuya ilişkin soruları üzerine yaptığı açıklamada, Fransızlar'ın Kuzey Afrika'da sözde değil, gerçek anlamda yapmış oldukları soykırımın iyi hatırlanması gerektiğini anlattı. Çok yakın bir zamanda, Fransızlar'ın, Kuzey Afrika'da yapmış oldukları soykırımların, TBMM'de müzakereye açılması gerektiği görüşünü ifade eden Kutan, "Herhalde Fransızlar'ın layık olduğu muamele budur" dedi.