Karakutusu İngiltere'de

BM Güvenlik Konseyi'nin yaptırım ve uçuşa yasak bölge kararının yanı sıra Londra'daki zirve ile de “sürgün” teklif edilen Libya lideri Muammer Kaddafi, Dışişleri Bakanı Musa Kussa'nın İngiltere'ye sığınıp istifa etmesinin ardından büyük yara aldı. Kaddafi'nin yakın danışmanı ve eski bir casus olan Kussa'nın İngiltere'ye sığınması ve görevinden istifa etmesinin nedenlerinden birinin, Kaddafi'yi protesto etmek için olduğu ileri sürüldü. Kussa'dan önce dışişleri bakanlığı yapmış olan Abdurrahman Muhammed Şalgam El Cezire'ye yaptığı açıklamada, Kussa'nın Kaddafi hükümetinin “kara kutusu” olduğunu ve kaçmasıyla sonun geldiğini söyledi.

Kussa'nın hafta başında sınırdan Tunus'a geçerek İngiltere'nin Farnborough'daki bir özel havaalanına uçtuğu belirtildi. İngiltere Dışişleri Bakanı William Hague, Kussa'ya diplomatik dokunulmazlık teklifinde bulunulmadığını bildirdi. Kussa'nın güvenli bir yerde olduğunu aktaran Hague ayrıca, “Kaddafi, onu terk edecek bir sonraki kişinin kim olacağını kendine soruyor olmalı” dedi. ABD'li üst düzey bir yetkili bu istifanın çok önemli olduğunu söylerken, İtalya Dışişleri Bakanı Franco Frattini de, Kaddafi'yi, Batılı güçlerin düzenlediği askeri operasyondan ziyade en yakın yardımcılarının görevlerini bırakmalarının iktidardan düşüreceğini söyledi. Libya muhalefeti, Kussa'nın 1988'de bir ABD uçağına bomba yerleştirilmek suretiyle İskoçya'nın Lockerbie kasabası üzerinde düşürülmesinde önemli rol oynadığını ileri sürüyor.

Bu arada NATO, Libya'daki askeri operasyonu dün tüm unsurlarıyla devraldı. Libya'daki Birleşik Koruyucu Operasyonu'nun komutanı Kanadalı Korgeneral Charles Bouchard, 100'den fazla savaş ve destek uçağı, 10'dan fazla fırkateyn ve diğer gemilerle silah ambargosu, uçuşa yasak bölge uygulaması ve sivillerin korunması görevini üstlendiklerini söyledi. Bouchard, operasyonu devralmalarının ardından NATO uçaklarının 90'dan fazla sorti gerçekleştirdiğini belirtti. Öte yandan Fransa, operasyonlara katılacak BAE'ye ait savaş uçaklarının Akdeniz'deki Sardunya adasındaki üsse geldiği açıkladı.

İngiliz hükümeti, yayımladığı bir insan hakları raporunda, Libya'da Muammer Kaddafi yanlıları ile muhalifler arasındaki çatışmalarda yaklaşık 1000 kişinin öldüğünün düşünüldüğünü savundu.

Libya'nın doğusu ve batısı arasında muhalifler ile Muammer Kaddafi'nin askerleri arasındaki çatışmalar sürerken, Vatikan'dan, koalisyon güçlerinin neden olduğu sivil kayıplara dair çarpıcı bir açıklama geldi. Libya'nın başkenti Trablus'ta bulunan Vatikan'dan üst düzey yetkili Giovanni Innocenzo Martinelli, Katolik haber ajansına yaptığı ve görgü tanıklarına dayandırdığı açıklamasında, Trablus'a düzenlenen hava saldırılarında onlarca sivilin öldüğünü ifade etti. Martinelli güvenilir kişilerden aldığı bilgilere göre, Buslim mahallesinde düzenlenen bombardımanlarda, sivillerin yaşadığı bir binanın yıkılması üzerine 40 kişinin hayatını kaybettiğini belirtti.

Öte yandan Kaddafi'ye bağlı güçlerin, uzun süredir büyük çatışmalara neden olan Misurata kentini topçu ateşine tuttuğu, saldırıda evleri isabet alan 20 sivilin öldüğü ifade edildi. Libya'nın doğusundaki Brega petrol terminali çevresinde de çatışmalar devam ediyor. Görgü tanıkları, muhaliflerin Brega'nın doğusunda, Ecdebiye kenti yolunda kontrol noktası oluşturduğunu, petrol terminalinin kimin kontrolünde olduğunun anlaşılamadığını söyledi. Bu arada Kaddafi'ye bağlı birliklerin doğudaki Ecdebiye kenti çevresine kara mayını döşediği bildirildi. Bunların, Brezilya yapımı anti personel mayınları ile Mısır yapımı anti tank mayınlarından oluştuğu belirtildi.

Libya'nın, yıllar süren yaptırımlardan sonra uluslararası topluma girmesini sağlayan Kussa, Lockerbie sanığı Abdülbasit el-Megrahi'nin serbest bırakılması görüşmelerine de katılmıştı. Kussa, Libya hükümetinin İngiltere'deki muhaliflerini susturmak için şiddet kullanılmasını savunan demecinden sonra 1980'de İngiltere'den sınır dışı edilmiş, 1989'da da bir Fransız uçağının Nijer'de bombalanmasıyla ilişkilendirilmişti. Kussa'nın bu gelişmelerden sonra İngiltere'ye sığınması ülkede tartışma başlattı. İskoçyalı savcılar, Kussa ile Lockerbie olayı konusunda görüşmek istiyor. Eski Libya ajanı el-Megrahi, 1988'de bir ABD uçağına bomba yerleştirmek ve 270 kişiyi öldürmek suçundan ömür boyu hapis cezasına çarptırılmıştı. Uçağın İskoçya'nın Lockerbie kasabası üzerinde düşmesi sonucu 270 kişi hayatını kaybetmişti. Kanser hastası olan Megrahi, 2009'da İskoçya tarafından üç ay ömrü kaldığı gerekçesiyle serbest bırakılmıştı. Wikileaks'in yayımladığı belgelerde de, İngiliz hükümetinin Megrahi'nin serbest bırakılması için Libya'nın İngiltere'yi, ticaret ambargosuyla tehdit ettiği öne sürülmüştü.

Libya'da Dışişleri Bakanı Musa Kusa'nın istifasının ardından bir üst düzey yetkili daha istifa etti. El Cezire televizyonu da Kaddafi'ye yakın "birkaç kişinin" ülkeden ayrılmakta olduğu bildirildi. Haberde bu kişilerin Tunus'a gideceğini duyurdu.