NATO'da Türkiye kavgası

Washington- NATO'nun kuruluşunun 50'nci yıldönümünde, gelecek hafta Washington'da gerçekleştirilecek olan ittifakın devlet ve hükümet başkanları zirvesi, Avrupa'nın güvenlik arayışları çerçevesinde ABD ile Avrupa Birliği arasında yoğun çekişmeye sahne olacak. NATO'ya üye AB ülkeleri tarafından geliştirilmeye çalışılan Avrupa Güvenlik ve Savunma İnisiyatifi (ESDI) adlı girişimin Türkiye'yi dışlama eğilimi taşıması nedeniyle, zirveye Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel'in başkanlığında Milli Savunma Bakanı Hikmet Sami Türk ve Dışişleri Bakanı İsmail Cem'in yanısıra çok sayıda üst düzey diplomat ve bazı askeri yetkililerin yer aldığı geniş bir heyetle katılacak. Bunun için Ankara, zirvede, Avrupa'nın savunmasında ABD'nin etkin rolünün sürdürülmesi konusunda Washington'a destek verecek.

Washington'daki diplomatik kaynaklar, AB'nin girişiminin, Avrupa'nın güvenlik ve savunmasında AB'ye yeni roller yüklemeyi amaçladığını, bu çerçevede de Birlik üyesi olmayan Ankara'nın dışarda kalacağını belirtiyorlar. Aynı kaynaklar, "Avrupa'nın henüz kendi meselelerini çözebilecek yeteneği bulunmadığına" inanan ABD'nin ise, Türkiye'nin NATO üyesi sıfatıyla bölgesinde oynadığı önemli rolün bilincinde olduğuna ve Ankara ile Washington'un AB girişimi konusunda dayanışma içinde davrandığına dikkat çekiyorlar. Kaynaklar, Avrupa'nın güvenliğinde bundan sonra NATO'nun, yeni AB girişiminin ve ABD'nin oynayacağı roller konusunda halen görüşbirliğine ulaşılamadığını ve tartışmaların zirvenin son dakikasına kadar süreceğini kaydediyorlar.

Washington'da 23-25 Nisan arasında gerçekleştirilecek NATO zirvesinin bir başka önemli konusunu, eski Varşova Paktı gibi rakip bir askeri bloğun yokluğunda, ittifakın kendisini nasıl tanımlayacağı ve hangi rolleri üstleneceği oluşturuyor. Kosova konusunda hava harekatına başlarken BM Güvenlik Konseyi'nden izin almayan NATO'nun, zirvede, giderek daha özerk şekilde davranma politikası benimseyeceğine kesin gözüyle bakılıyor. Ancak, ortak savunma ötesinde yeni amacını "barış ve istikrarın idamesi" olarak belirlemesi beklenen NATO'nun görev alanı sınırının nerede biteceği, hangi yetkileri kullanacağı konularında ittifak içinde görüş ayrılıkları sürüyor. Türkiye, NATO'nun, asli görevi olan kollektif savunma dışı görevler üstlenmesi konusuna en ihtiyatlı yaklaşan üyeler arasında yer alıyor. Diplomatik kaynaklar, NATO'nun, yeni görev tanımı konusunda daha önceleri Rusya'nın da desteğini almayı amaçladığını, ancak Kosova'daki gelişmeler yüzünden şimdilik bu ihtimalin ortadan kalktığına dikkat çekiyorlar.

Washington zirvesinin, NATO'nun Yugoslavya'ya karşı düzenlediği hava harekatının henüz sonuç vermemesi nedeniyle bu krizin gölgesinde geçeceğine de kesin gözüyle bakılıyor. Diplomatik kaynaklar, zirve sırasında ittifak üyesi ülke liderlerinin Kosova konusunda NATO dayanışmasını vurgulayan açıklamalar yapmalarının beklendiğini, ancak bu konuda önemli bir gelişmenin pek olası bulunmadığını belirtiyorlar. ABD Kongresi'nin önde gelen birçok üyesi, NATO zirvesiyle Kosova krizindeki son gelişmelerin aynı zamana denk gelmesini 'şanssızlık' olarak nitelendirmişti. NATO'nun üye sayısının, Çek Cumhuriyeti, Macaristan ve Polonya'nın katılımıyla 19'a çıkmasının ardından, Washington zirvesinde teşkilata bundan sonra alınacak ülkeler konusu, genel açıklama ve niyetlerle geçiştirilecek ve yeni ülke adı zikredilmeyecek. Diplomatik kaynaklar, NATO'nun genişleme konusunda bundan sonra birkaç yıl bekleme dönemi geçireceğini ve üç yeni üye ülkenin uyumlarının gözleneceğini belirtiyorlar. ------- ARA BASLIK ------------------