Şalit'in esaretini Türkiye bitirdi

İsrail ve Hamas, 2006'da Filistinli direnişçilerin kaçırdığı İsrailli asker Gilad Şalit'e karşılık 1027 Filistinli tutuklunun takas edilmesi konusunda anlaşması Ortadoğu gündeminin birinci sırasına oturdu. İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu, varılan anlaşmayı “yapabileceğimizin en iyisi” diye sunarken, Cumhurbaşkanı Abdullah Gül'ün dışişleri bakanlığı döneminden Ahmet Davutoğlu'na kadar müzakere sürecinde hep yer alan Türkiye'nin başarılı girişimi İsrail Cumhurbaşkanı Şimon Peres'i de şaşırttı.

Yediot Ahronot gazetesininin haberine göre, Er Şalit'in serbest bırakılması için Türkiye'nin gösterdiği çabaları ve Başbakan Erdoğan'ı öven Peres, iki ülke arasındaki diplomatik krize rağmen Türkiye'nin Şalit'e yaklaşımını “Her şeyi bir yana bıraktılar ve insani boyutu siyasi boyuttan önde tuttular” sözleriyle tarif etti. Peres, “Bana bunun (Türk) istihbarat servislerine birlikte çalışma talimatı veren Başbakan Erdoğan'ın emriyle yapıldığı söylendi” diye konuştu. Peres ayrıca, Mısır hükümetinin yanı sıra Alman hükümetine de çabalarından ötürü teşekkürlerini iletti. Türkiye, Mavi Marmara saldırısından sonra özür dilemeyen İsrail'e yangın felaketi sırasında yangın söndürme ekibi ve helikopterler göndererek yardım etmişti.

Bu arada takas anlaşmanın ardından Şalit'in, önceki gece Mısır'a götürüldüğü iddia edildi. Üst düzey Mısırlı bir yetkili, camları filmli bir aracın önceki gece Refah kapısından Gazze Şeridi'ne girdiğini, bu aracın kısa süre sonra Şalit ile birlikte geri döndüğünü belirtti. Mısır güvenlik kaynakları ise, iddiayı yalanladı.

İsrail basınında yer alan haberlere göre, takasın ilk aşamasında 280'i ömür boyu hapse mahkum edilmiş olan, 450 Filistinli ve İsrailli Arap bir hafta içinde serbest bırakılacak. Batı Şerialı 40 kişinin, aralarında Türkiye'nin de bulunduğu çeşitli ülkelere gönderilmesi öngörülüyor. Serbest bırakılacak Filistinli tutukluların 27'si kadın. Bunlar arasında yer alan Ahlam Tamimi ile Amna Muna'nın ülke dışına sürgün edilecekler arasında yer aldığı belirtilirken, diğerlerininse evlerine geri dönecekleri kaydedildi. İlk aşamadaki tahliyelerden sonra Şalit, İsrail'e gönderilecek. Ardından aralarında kadınlar ve çocuklar bulunan 550 tutuklu daha serbest bırakılacak.

Hamas'a bağlı Esirler Bakanı Atallah Ebu Sabah, Filistin'in gelecekteki lideri olarak görülen Mervan Barguti ve Ahmed Sedat ile Abdullah Barguti'nin takas anlaşması kapsamında serbest bırakılmayacağını bildirdi. Şin Bet Başkanı Yorem Cohen ise, İbrahim Hamid ve Ahmed Saadet gibi tanınmış Filistinli tutukluların da anlaşma dışında tutulduğunu ifade etti. 67 kez müebbet hapse mahkum edilen Abdullah Barguti, Abbas Sayid, Cemal Ebu El Abbas ve diğer üst düzey isimler de cezaevinde kalacak. 2000'de ikinci intifadayı başlatan kişi sayılan Barguti 2002'de tutuklanmıştı. İsrail hapishanelerinde 10 bin civarında Filistinli tutuklu olduğu belirtiliyor. Tutuklular arasında 27 parlamenter ve 7 bakan ile 112 kadın ve 100 çocuk var.

İsrailli asker Gilad Şalit'in serbest bırakılması anlaşmasında Türkiye'nin üstlendiği arabuluculuk rolü takdir topladı. Türkiye, İsrail ile ilişkilerin gerginleşmesinden sonra dahi Gilad Şalit'in kurtarılmasına yönelik arabuluculuk girişimlerini kesmedi. Mavi Marmara saldırısından sonra Başbakan Erdoğan ile görüşen Musevi kökenli Türk işadamı Eliko Halit Dönmez, Şalit'in babası Noam Şalit'in yazdığı bir mektubu Başbakan'a iletti. Dönmez, “Başbakan Erdoğan Şalit'i geri getirebilirse İsrail'in kralı olur” demişti. Mektupta baba Şalit, Erdoğan'dan oğlunun serbest bırakılması için arabuluculuk yapmasını rica etmişti. Ve Türkiye bu mektuptan sonra Türkiye'nin arabuluculuk girişimlerine ağırlık verdi. Dışişleri Bakanlığı'nın üst düzey bir yetkilisinden alınan bilgiye göre, Türkiye'nin Şalit'in kurtarılması için yaptığı girişimler 2006'da başladı ve bugüne kadar sürdü. Şalit'i kurtarma girişimlerinin iki boyutu olduğunu söyleyen diplomatik kaynaklar, İsrailli yetkililer ile yapılan görüşmelerin yanında Musevi cemaatinin de girişimlerde bulunduğuna işaret etti.

Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu ise, 'varılan anlaşmanın iyi bir anlaşma olduğunu ve bunu olumlu bir gelişme olarak gördüklerini' söyledi. Davutoğlu, bu süreçteki katkılarından dolayı Mısır'ı tebrik etti. Konunun 2006 yılından bu yana sürdüğünü, Türkiye açısından insani bir husus olan sürecin değişik aşamalarında ve değişik düzeylerde katkılarının bulunduğunu kaydeden Davutoğlu, Hamas lideri Halid Meşal'in dün anlaşma öncesinde kendisini arayarak hem bilgi verdiğini, hem de istişarelerde bulunduğunu aktardı. Anlaşmanın bölgede tansiyonu düşürücü bir gelişme olarak değerlendirdiklerini belirten Davutoğlu, Türkiye'nin geçen 5 yıl içinde her iki taraf nezdinde de talep edildiğinde her türlü katkıyı verdiğini anlattı.

İsrail Savunma Bakanı Ehud Barak, iki ay önce Mısırlı beş polisin İsrail güvenlik güçleri tarafından öldürülmesinin ardından Mısır'dan özür diledi. İsrail güvenlik güçleri, Ağustos ayında sınır bölgesinde 8 İsrailli'yi öldüren saldırganlara ateş açmış, çıkan çatışmada 5 Mısırlı polis yaşamını yitirmişti. Barak, yaptığı açıklamada, “Görevlerini yerine getirirken İsrail güvenlik güçleri tarafından açılan ateşte yaşamlarını yitiren Mısırlı güvenlik güçleri için Mısır'dan özür dilemeye karar verdiğini” belirtti. Özür açıklamasının, takas anlaşmasıyla aynı güne denk gelmesi dikkat çekti. Bu durum, Mısır'ın da arabuluculuk yaptığı takas anlaşmasında, Kahire yönetiminin “özür” kartını kullanmış olabileceği ihtimallerini akıllara getirdi. Diğer taraftan Mısır'dan özür dileyen İsrail'in bu hareketinin ardından Kahire, diğer taleplerinin yerine getirilmesini bekliyor. Mısır, öldürülen güvenlik görevlilerinin aileleri için tazminat ödenmesini ve sorumlularının cezalandırılmasını talep ediyor.

İsrail kabinesi, Hamas ile üzerinde Mısır'ın arabuluculuğuyla uzlaşılan tutuklu takasına ilişkin anlaşmayı önceki gece yarısı sonrasına kadar devam eden toplantısında onayladı. İsrailli asker Gilad Şalit ve bin dolayında Filistinli tutuklunun salıverilmesini öngören anlaşmaya kabinenin 26 üyesi evet derken, Türkiye karşıtı Dışişleri Bakanı ve İsrail Evimiz partisi lideri Avigdor Lieberman, aynı partiden Ulusal Altyapı Bakanı Uzi Landau ile Likudlu Başbakan Yardımcısı Moşe Ya'alon karşı çıktı. Bakanlar Kurulu toplantısına katılan İsrail Genelkurmay Başkanı Beni Gantz ile iç güvenlik servisi Şin Bet ve Mossad başkanlarının da kabine üyelerine anlaşmayı onaylamaları telkininde bulundukları belirtildi. Diğer taraftan İsrail Cezaevleri İdaresi, İsrail ile Hamas arasında varılan tutuklu takasına ilişkin anlaşmanın hükümet tarafından onaylanmasından sonra, ilk aşamada salıverilmesi öngörülen tutuklularla ilgili hazırlıklarına başladı.

Hem İsrail hem de Fransa vatandaşı olan er Gilad Şalit'in takasla serbest kalacağı haberi Paris'te sevinçle karşılandı. Fransa Cumhurbaşkanı Nicolas Sarkozy, İsrail ile Hamas arasında, Haziran 2006'dan bu yana Gazze'de tutulan İsrailli asker Gilad Şalit karşılığında İsrail cezaevlerinde bulunan 1027 Filistinli tutuklunun serbest bırakılmasını öngören çerçeve anlaşmasını memnunlukla karşıladığını açıkladı. Cumhurbaşkanlığı Sarayı'ndan yapılan açıklamada, Sarkozy'nin “bu büyük başarıdan” dolayı İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu'yu kutladığı bildirildi. Açıklamada ayrıca, Sarkozy'nin, başta Mısır olmak üzere bu anlaşmanın sağlanmasında emeği geçen tüm taraflara teşekkür ettiği belirtildi. Fransa'nın ünlü gazetesi Le Figaro, 'Gilad Shalit yakında serbest' şeklinde başlık atarken Le Point gazetesi ise İsrail Başbakanı Netanyahu'nun 'yapılabilecek en iyi anlaşma' şeklindeki sözlerini okuyucuya aktardı. Sol görüşlü Liberation ise haberi 'özgürlük umudu' başlığıyla verdi.

İsrailli er Gilad Şalit'in (24) Hamas tarafından kaçırılmasının ardından, İsrail ordusu Gazze'ye yönelik birçok operasyon düzenledi. Hatta Hamas yönetiminin bütün binalarını bombaladı ancak amacına ulaşamadı. İsrail askerinin kaçırılması üzerine İsrail, 28 Haziran'da Gazze Şeridi'ne saldırılar düzenlemeye başladı. Şalit'in serbest bırakılması karşılığında Mısır'ın arabuluculuğunda tutuklu takası görüşmeleri başladı. Dönemin Mısır istihbarat şefi Ömer Süleyman görüşmelerde arabuluculuk yaptı. 15 Eylül'de Mısırlı arabulucular Şalit'ten bir mektubu ailesine ulaştırdı. Bu arada İsrail'in Şalit'in serbest kalması için Gazze'de saldırıları devam ederken, 26 Kasım'da Gazze'de ateşkes ilan edildi. Ateşkesle İsrail'in 5 aydır sürdürdüğü hava saldırıları sona erdi, ancak İsrail Şalit'i kurtaramadı.

27 Aralık 2008'de İsrail Gazze Şeridi'nde 22 gün süren yaklaşık 1500 Filistinlinin hayatını kaybettiği saldırılarını başlattı. İsrail ve Hamas 'öldüğü' iddialar ortaya atılan Şalit'in hayatta olduğunun kanıtlanması karşılığında 2009'da 20 kadın Filistinli tutuklunun serbest bırakılması anlaşmasına vardı. Öte yandan İsrailli Jerusalem Post gazetesi, İsrail ile Hamas arasında dolaylı görüşmelerle varılan tutuklu takasına ilişkin anlaşmanın Hamas'ı güçlendirdiği, Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas'ın El Fetih hareketini zayıflattığını öne sürdü.